پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

دوگانه‏ی فرصت و تهدید هوش مصنوعی در تعاملات بین ‏المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی ذوالفقاری 1
محمد یزدان پناه 2
1 دانشیار گروه مطالعات آسیایی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانش آموخته دکتری روابط بین الملل، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/api.2026.2046082.1097
چکیده
هدف: هوش مصنوعی به عنوان محصول برجسته عصر دانش، منجر به بروز یک رقابت بین‌المللی جدید میان دولت‌های ملی شده است. این رقابت نه همچون گذشته بر محور سرزمین یا منابع طبیعی، بلکه بر رایانه‌های مجهز به هوش مصنوعی استوار می‌باشد. می‌توان گفت هوش مصنوعی، توانایی تغییرات بنیادین در روابط بین‌الملل را دارد. در این راستا، این پژوهش، ضمن بررسی حوزة رقابت میان دولت‌ها در این عرصه، مهم‌ترین فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از هوش مصنوعی در سیاست داخلی و بین‌المللی را مورد پرسش قرار می‌دهد. اهمیت بررسی جوانب تأثیرات هوش مصنوعی بر جنبه‌های مختلف روابط بین‌الملل از این جهت حائز اهمیت است که جمهوری اسلامی ایران از دیرباز، همواره در میان سی کشور فعّال در حوزة هوش مصنوعی بوده است.
روش پژوهش: با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و روش کتابخانه‌ای-اسنادی، این پژوهش انجام شده است. این رویکرد امکان تحلیل عمیق اسناد و منابع موجود در زمینة تأثیرات هوش مصنوعی بر روابط بین‌الملل و سیاست داخلی را فراهم می‌سازد.
یافته‌ها: نتایج بررسی نشان می‌دهد به موازات برخی فرصت‌های بی‌نظیر، هوش مصنوعی فی‌نفسه تهدیدزا نیست، اما از این منظر که در اختیار چه فرد یا دولتی قرار دارد، می‌تواند خطرآفرین نیز باشد.
نتیجه‌گیری: بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی رقابت بین‌المللی در عصر حاضر، هم فرصت‌های بی‌نظیری برای ارتقای جایگاه دولت‌ها فراهم می‌آورد و هم به سبب وابستگی به نیت و ارادة بهره‌برداران، می‌تواند به تهدیدی جدی بدل گردد؛ لذا سیاست‌گذاری راهبردی و اخلاق‌محور در این حوزه، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای جمهوری اسلامی ایران است.
کلیدواژه‌ها
هوش مصنوعی
عصر دانش
نظام بین‏الملل
دولت‏های ملی
رقابت
موضوعات

عنوان مقاله English

The Duality of Opportunity and Threat of Artificial Intelligence in International Interactions

نویسندگان English

Mehdi Zolfaghari 1
Mohammad Yazdanpanah 2
1 Associate Professor, Department of Asian Studies, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 PhD Student in International Relations, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Artificial intelligence, as the prominent product of the knowledge era, has given rise to a new international competition among nation states. This competition is no longer centered, as in the past, on territory or natural resources, but rather on computers equipped with artificial intelligence. It may be stated that artificial intelligence possesses the capacity to bring about fundamental transformations in international relations. In this regard, the present study, while examining the domain of competition among states in this arena, interrogates the most significant opportunities and threats arising from artificial intelligence in domestic and international politics. The significance of examining the various dimensions of artificial intelligence's impacts on different aspects of international relations is underscored by the fact that the Islamic Republic of Iran has long been among the thirty active countries in the field of artificial intelligence.
Method: This study was conducted employing a qualitative approach and the library documentary method. This approach facilitates an in depth analysis of existing documents and sources concerning the impacts of artificial intelligence on international relations and domestic politics.
Results: The results of the investigation indicate that, alongside certain unparalleled opportunities, artificial intelligence is not inherently threatening; however, from the perspective of whose hands which individual or state it is placed in, it can also be threat generating.
Conclusion: Accordingly, it may be concluded that artificial intelligence, as one of the principal pillars of international competition in the contemporary era, both provides unparalleled opportunities for enhancing the standing of states and, owing to its dependence on the intentions and will of its users, can become a serious threat; therefore, strategic and ethics oriented policymaking in this domain is an unavoidable necessity for the Islamic Republic of Iran.

کلیدواژه‌ها English

Artificial Intelligence
Knowledge Age
International System
Nation-States
Competition
احمدی‌پور، زهرا، و لشگری، احسان. (۱۳۹۲). فلسفه جغرافیایی تداوم رقابت در روابط بین‌الملل پس از جنگ سرد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، ۲۹(۳)، ۲۹-۴۰.
دهقانی‌فیروزآبادی، سید جلال، و چهرآزاد، سعید. (۱۴۰۲). بازساختاربندیِ نظریات روابط بین‌الملل در عصر هوش مصنوعی. فصلنامه مطالعات راهبردی، ۲۶(۱۰۰)، ۸۳-۱۰۷.
زحمتکش، حسین، صوراناری، حسین، و ستارزاده، احمد. (۱۳۹۵). خوانشی انتقادی از ابعاد سیاسی نظریه جامعه و جهانی شدن شبکه‌ای مانوئل کاستلز. نشریه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، ۶(۲)، ۲۵۵-۲۸۴.
زواری، سیدعبدالمجید، و طیبی، ابوالفضل. (۱۴۰۱). کارکردهای هوش مصنوعی در سیاست خارجی. انتشارات اندیشکده روابط بین‌الملل.
سیف‌الهی، محمدحسین. (۱۴۰۲، ۱۵ فروردین). سهم ۱۵ تریلیون دلاری اقتصاد جهان از هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰. خبرگزاری مهر.
 https://www.mehrnews.com/news/5842351
شریف‌زاده، زهرا، میرکوشش، امیرهوشنگ، و حسینی، سیدمهدی. (۱۴۰۱). نقش نظریه بازی‌ها و هوش مصنوعی در روابط بین‌الملل. فصلنامه مطالعات سیاسی، ۱۵(۲)، ۱۲۵-۱۴۶.
صفایی، سامان. (۱۳۹۶). چهارمین انقلاب صنعتی به دنبال چیست؟ راه پرداخت. https://way2pay.ir/94297/
فرج پور، رضا و گانکل، دیوید جی. (1405). هوش مصنوعی در ترازوی قانون، مطالعة تطبیقی الگوهای جهانی تنظیم‌گری و الزامات حقوقی ایران. پژوهشهای حقوقی،e250394 . https://doi.org/10.48300/jlr.2026.593103.3242
فرج پور، رضا، محمودی مقدم، سید مصطفی، بابایی، داریوش، رستمی، حمیدرضا و کیانی، محمدجواد. (1404). آثار و پیامدهای حقوقی اعطای شخصیت حقوقی به سیستم‌های هوش مصنوعی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا. پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، ۴(ویژه نامه)، 1-28. https://doi.org/10.22034/api.2026.2087166.1696
کسینجر، هنری، و همکاران. (۱۴۰۱). هوش مصنوعی و آینده بشریت (رحمان قهرمان‌پور، مترجم). نشر روزنه.
محمدی، فاطمه. (۱۳۹۴). جهانی شدن و آثار آن بر امنیت بین‌الملل. مجله اطلاعات سیاسی-اقتصادی، ۱(۲۹۹)، ۹۰–۱۰۳.
مرادی، عبداله، و خیراتی، عباس. (۱۴۰۰). بررسی تطبیقی تحولات مفهومی قدرت در نظریه روابط بین‌الملل و جنگ در نظریه‌های نظامی. فصلنامه علوم و فنون نظامی، ۱۷(۵۷)، ۵۵-۸۳.
ونت، الکساندر. (۱۳۸۴). نظریه اجتماعی سیاست بین‌الملل (حمیرا مشیرزاده، مترجم). انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
 
 
Ahmadipour, Z., & Lashgari, E. (2013). Falsafehye joghrafiyayie tadavome reqabat dar ravabete beynolmelal pas az jange sard [The geographical philosophy of the continuity of competition in international relations after the Cold War]. Faslnamehye Tahqiqate Joghrafiyayi, 29(3), 29-40. [Persian]
Bilgin, K. (2021). Uluslararası sistem ve yapay zeka: Eski rakipler ve yeni politikalar [The international system and artificial intelligence: Old rivals and new policies]. Panorama. https://www.google.com/search?client=firefoxbe&q=Uluslararas%C4%B1+Sistem+ve+Yapay+Zek%C3%A2%3A+Eski+Rakipler+ve+Yeni+Politikalar
Blanchard, A., & Taddeo, M. (2023). The ethics of artificial intelligence for intelligence analysis: A review of the key challenges with recommendations. Digital Society, 2(12), 1-28.
Dafoe, A. (2019). Global politics and the governance of artificial intelligence. Journal of International Affairs, 72(1), 121-126.
Dehghani Firouzabadi, S. J., & Chehrazad, S. (2023). Bazsakhtarbandiye nazariyate ravabete beynolmelal dar asre hooshe masnooei [Theoretical restructuring of international relations theories in the age of artificial intelligence]. Faslnamehye Motaleate Rahbordi, 26(100), 83-107. [Persian]
Farajpour, R. & GUNKEL, D. J. (2026). AI on the Legal Balance, A Comparative Study of Global Regulatory Models and Legal Requirements in Iran. (e250394). Journal of Legal Research, (), e250394. https://doi.org/10.48300/jlr.2026.593103.3242
Farajpour, R., Mahmoudi Moghadam, S. M., Babaei, D., Rostami, H. & Kiani, M. J. (2025). The Legal Effects and Implications of Granting Legal Personality to Artificial Intelligence Systems in Iranian Law and the Law of the European Union. New researches in Islamic Humanities Studies, 4(Special Issue), 1-28. https://doi.org/10.22034/api.2026.2087166.1696
Fuchs, C. (2008). Internet and society. Routledge Group Press.
Jones, M. T. (2008). Artificial intelligence: A systems approach. Infinity Science Press.
Kissinger, H., et al. (2022). Hooshe masnooei va ayandehye bashariyat [Artificial intelligence and the future of humanity] (R. Ghahremanpour, Trans.). Nashre Rozaneh. (Original work published 2021) [Persian]
Konovalova, M. (2023). AI and diplomacy: Challenges and opportunities. Journal of Liberty and International Affairs, 9(2), 520-530.
Kubler, K. (2016). The black box society: The secret algorithms that control money and information. Information, Communication & Society, 19(12), 1727-1728.
Lobel, S., et al. (2009). Neoclassical realism, the state and foreign policy. Cambridge University Press.
Meleouni, C., & Efthymiou, I.P. (2023). Artificial intelligence (AI) and its impact in international relations. Journal of Politics and Ethics in New Technologies and AI, 2(1), 1-12.
Miailhe, N. (2018). The geopolitics of artificial intelligence: The return of empires? Politique etrangere, 1(3), 105-117.
Mitra, A. (2010). Digital security: Cyber terror and cyber security (The digital world). Infobase Publishing.
Mohammadi, F. (2015). Jahanishodan va asare an bar amniyate beynolmelal [Globalization and its effects on international security]. Majallehye Ettelaate SiyasiEqtesadi, 1(299), 90-103. [Persian]
Moradi, A., & Kheirati, A. (2021). Barrasie tatbiqie tahavvolate mafhumie qodrat dar nazariyehye ravabete beynolmelal va jang dar nazariyehhaye nezami [A comparative study of conceptual transformations of power in international relations theory and war in military theories]. Faslnamehye Olum va Fonune Nezami, 17(57), 55-83. [Persian]
Ndzendze, B., & Marwala, T. (2023). Artificial intelligence and international relations. In Artificial intelligence and international relations theories. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/9789811948770_3
Potts, D. (2003). The big issue: Command and combat in the information age. CCRP Press.
Safaei, S. (2017). Chaharomin enqelabe sanati be donbale chist? [What does the fourth industrial revolution seek?]. Way2Pay. https://way2pay.ir/94297/ [Persian]
Sajduk, B. (2019). Theoretical premises of the impact of artificial intelligence on the international relations and security. The Copernicus Journal of Political Studies, 1(2), 157-180. https://doi.org/10.12775/cjps.2019.017
Schweller, L. R. (1996). Neorealisms status quo bias: What security dilemma. Security Studies, 5(3), 90-121.
Seifollahi, M. H. (2023, April 4). Sahme 15 triliyun dolarie eqtesade jahan az hooshe masnooei ta sale 2030 [The $15 trillion share of the world economy from artificial intelligence by 2030]. Mehr News Agency. https://www.mehrnews.com/news/5842351 [Persian]
Sharifzadeh, Z., Mirkoshesh, A., & Hosseini, S. M. (2022). Naghshe nazariyehye baziha va hooshe masnooei dar ravabete beynolmelal [The role of game theory and artificial intelligence in international relations]. Faslnamehye Motaleate Siyasi, 15(2), 125–146. [Persian]
Tang, X., Li, X., & Ma, F. (2022). Internationalizing AI: Evolution and impact of distance factors. Scientometrics, 127(1), 181-205. https://doi.org/10.1007/s11192021042073
Toffler, A. (1990). Powershift. Bantam Publication.
Tugay, B., & Tugay, R. (2019). Uluslararası sistemin gelecegini yapay zeka uzerinden analiz etmek [Analyzing the future of the international system through artificial intelligence]. Journal of Academic Value Studies, 5(3), 376-384.
Wendt, A. (2005). Nazariyehye ejtemaie siyasate beynolmelal [Social theory of international politics] (H. Moshirzadeh, Trans.). Entesharate Daftare Motaleate Siyasi va Beynolmelal. (Original work published 1999) [Persian]
Wirtz, B. W., & Muller, W. M. (2019). An integrated artificial intelligence framework for public management. Public Management Review, 21(7), 1076-1100.
Zahmatkesh, H., Souranari, H., & Sattarzadeh, A. (2016). Khaneshi enteqadi az abade siyasiye nazariyehye jameeh va jahanishodane shabakehiye Manuel Castells [A critical reading of the political dimensions of Manuel Castells theory of network society and globalization]. Nashriyehye Pazhuheshhaye Ravabete Beynolmelal, 6(2), 255-284. [Persian]
Zavari, S. A., & Tayebi, A. (2022). Karkardhaye hooshe masnooei dar siyasate khareji [Functions of artificial intelligence in foreign policy]. Entesharate Andishkadehye Ravabete Beynolmelal. [Persian].