نوع مقاله : مقاله پژوهشی
چکیده تصویری
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Objective: This study examines the internal causes and factors that shaped the rise, decline, and transformation of leftist discourse in Iran between 1941 and 1953 a period during which the Tudeh Party emerged and operated as the principal representative of this political current.
Method: The study employs a qualitative, historical analytical approach, using process tracing to explain the causal relationships among variables. The research population consists of primary and secondary sources related to the leftist discourse in Iran during 1941–1953, selected through purposive and criterion‑based sampling. Data were collected from press archives, libraries, governmental documents, and the memoirs of political leaders, and were analyzed using the method of historical discourse analysis.
Results: The results indicate that the rise, fluctuation, and transformation of leftist discourse in Iran were driven primarily by a set of internal factors rather than being solely influenced by external variables. The utilization of the political openness following the fall of Reza Shah, early organizational cohesion, the role of intellectuals, and the party’s penetration into labor unions were among the major drivers of its ascent. Conversely, ideological and strategic dependence on the Soviet Union, internal conflicts and factional splits, the inability to fully localize Marxist ideology, and structural incompatibility with Iran’s cultural and religious context constituted the main factors leading to the discourse’s decline and eventual failure.
Conclusions: The combination of these factors prevented leftist discourse despite its considerable influence during the 1940s from attaining a hegemonic and stable position within Iran’s political structure, ultimately leaving it weakened and constrained by the early 1950s.
کلیدواژهها English
کتابها:
آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. تهران: نشر نی، ۱۳۸۳.
احمدی حاجیکالیی، ح. جریانشناسی چپ در ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۷.
بهار، محمدتقی. تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۵۷.
بهروز، مازیار. شورشیان آرمانخواه. تهران: نشر ققنوس، ۱۳۸۴.
خامهای، انور. پنجاه و سه نفر. تهران: سازمان انتشارات هفته، ۱۳۶۲.
دهباشی، علی. جنبشهای کارگری سوسیالدموکراسی و کمونیستی ایران. تهران: نشر نی، ۱۳۶۸.
ذبیح، سپهر. تاریخ جنبش کمونیستی در ایران. ترجمهی محمد رفیعی مهرآبادی. تهران: عطایی، ۱۳۷۸.
رفیعی مهرآبادی، محمد. تاریخ جنبش کمونیستی در ایران. تهران: بوستان کتاب، ۱۳۹۰.
شاکری، خ. پیشینه چپ در ایران. تهران: نشر چشمه، ۱۳۸۴.
شاکری، خ. مارکسیسم در ایران. تهران: نشر نگاره، ۱۳۹۰.
صادقیان، ح.، و همکاران. تحول مفهوم انقلاب در گفتمان چپ. تهران: نشر پژوهشهای اجتماعی، ۱۳۹۹.
طبری، احسان. جامعه ایران در دوران رضاشاه. تهران: انتشارات حزب توده ایران، ۱۳۵۶.
طبری، احسان. کژراهه: خاطراتی از تاریخ حزب توده. ترجمهی حسین محمدی. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۷.
طیرانی، ب. تاریخ احزاب سیاسی در ایران. تهران: انتشارات کیان، ۱۳۷۶.
فوران، جان. مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران (از صفویه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی). تهران: خدمات فرهنگی، ۱۳۷۷.
کشکولی، ایرج. جنبش چپ در ایران. تهران: شوکت، ۱۳۸۰.
کیانوری، ن. خاطرات نورالدین کیانوری. تهران: نشر فرهنگ، ۱۳۷۲.
الشائی، ک. جنبش چپ در ایران. تهران: نشر نیستان، ۱۳۸۱.
ماسالی، ح. عوامل درونی و بیرونی تحول گفتمان چپ. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۱.
محمودی، ج. شوق یک خیز بلند: نخستین اتحادیههای کارگری در ایران. تهران: نشر قطره، ۱۳۸۹.
مدنی، ع. بررسی عوامل داخلی و خارجی گفتمان چپ. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، ۱۳۸۶.
مدیر شانهچی، م. تاریخ تحلیلی نیروی سوم. تهران: انتشارات راه اول، ۱۳۸۹.
نجاتی، غ. تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران: از کودتا تا انقلاب. تهران: نشر نی، ۱۳۷۱.
مقالات علمی-پژوهشی (ژورنالها):
برنایی بجد، ح.، ع. ا. امینی، و ع. حسنیفر. «بررسی جایگاه گفتمان چپ بر راهبرد سنتی در حوزههای هنری.» هنر اسلامی ۱۸، ش. ۴۱ (۱۴۰۰): ۹۲–۱۰۲.
تاجداری، ع. ر.، و ح. سرایی. «گفتمان چپ اولیه در ایران: اندیشههای جهانی در بستر ایرانی.» جامعهپژوهی فرهنگی ۱، ش. ۲ (۱۳۸۹): ۷–۲۳.
صادقیان، ر.، ع. علیحسینی، و ا. گلشنی. «تجزیه و تحلیل مفهوم انقلاب در گفتمان مارکسیستی ایران معاصر.» سپهر سیاست ۷، ش. ۲۶ (۱۴۰۰): ۳۳–۷۰.
مرادحاصلی، ج. «ماهیت گفتمان انقلابی چپ در ایران عصر مشروطه (پس از استقرار مجلس دوم).» تاریخ ایران ۱۲، ش. ۱ (۱۳۹۸): ۱۱۳–۱۳۷.
موسوی بهبید، س. ب.، ا. ع. حسابی، و ن. ا. ایدر. «مطالعه تطبیقی گفتمان چپ سنتی و مدرن در سیستم آموزشی ایران پس از انقلاب اسلامی.» مجله ایرانی آموزش تطبیقی ۴، ش. ۳ (۱۴۰۰): ۱۲۶۲–۱۲۸۱.
مقالات کنفرانسی:
کریمی، م. ر.، ز. دشتستانی، و م. گزیری. «نگاهی اجمالی به روش تحلیل گفتمان.» در مجموعه مقالات کنفرانس ملی دستاوردهای نوین جهان در تعلیم و تربیت، روانشناسی، حقوق و مطالعات فرهنگی اجتماعی. پایگاه اطلاعات علمی SID، ۱۳۹۷.
