پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

عوامل درونی صعود، افول و تحول گفتمان چپ در ایران (۱۳۲۰–۱۳۳۲): مطالعه‌ای بر حزب توده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم سیاسی، واحد زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران
10.22034/api.2026.2083933.1644
چکیده
این پژوهش به بررسی علل و عوامل درونی فراز و فرود و تحول گفتمان چپ در ایران فاصله سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ می‌پردازد، دوره‌ای که حزب توده به عنوان نماد اصلی این جریان شکل گرفت. داده‌ها از طریق آرشیوهای مطبوعاتی، کتابخانه‌ها، اسناد دولتی و خاطرات رهبران جمع‌آوری و با روش تحلیل گفتمانی تاریخی پردازش شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که فراز و فرود و تحول گفتمان چپ در ایران طی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ بیش از آنکه صرفاً معلول عوامل بیرونی باشد، ریشه در مجموعه‌ای از عوامل درونی داشته است. بهره‌گیری از فضای باز سیاسی پس از سقوط رضاشاه، انسجام تشکیلاتی اولیه، نقش‌آفرینی روشنفکران و نفوذ در تشکل‌های کارگری از عوامل اصلی صعود گفتمان چپ به‌شمار می‌رفت. در مقابل، وابستگی ایدئولوژیک و راهبردی به شوروی، اختلافات و انشعابات درون‌حزبی، ناتوانی در بومی‌سازی کامل ایدئولوژی مارکسیستی و تعارض ساختاری با بافت فرهنگی و دینی جامعه ایران، از مهم‌ترین عوامل افول و ناکامی این گفتمان بودند. این مجموعه عوامل سبب شد گفتمان چپ، علی‌رغم تأثیرگذاری قابل‌توجه در دهۀ ۱۳۲۰، نتواند به موقعیتی هژمونیک و پایدار در عرصۀ سیاسی ایران دست یابد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 فروردین 1405

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 28 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 01 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 25 فروردین 1405