پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی نسبت بین نظام طبقاتی و آموزش‌وپرورش عمومی در عهد ساسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدرضا شکیبا 1
محمدحسین حیدری 2
جابر افتخاری 1
اکبر رضایی فرد 3
1 دانشجوی دکتری فلسفه‌ی تعلیم و تربیت، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 استادیار، گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی -888 56441 تهران، ایران
10.22034/api.2026.2043701.1071
چکیده
هدف: پژوهش‌های اندکی به تأثیر نظام طبقاتی بر آموزش عمومی در عهد ساسانی، به‌ویژه برای توده مردم، پرداخته‌اند. در این دوران، اختلافات طبقاتی شدید، زمینه‌ساز نابرابری در دسترسی به تعلیم و تربیت شد. هدف این پژوهش، تبیین نسبت میان طبقات اجتماعی و آموزش عمومی در دوران ساسانی و بررسی پیامدهای این نابرابری‌هاست.
روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده‌های تاریخی مرتبط گردآوری و با استفاده از منابع معتبر تحلیل شده‌اند تا چگونگی تأثیر ساختار طبقاتی بر سیاست‌های آموزشی روشن شود.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد آموزش عمومی در دوران ساسانی عمدتاً در انحصار خواص و نخبگان بود و توده مردم در بی‌سوادی به سر می‌بردند. آموزش‌های حرفه‌ای نیز درون خانواده و قبیله منتقل می‌شد. آموزش محدودی که توسط مغان به توده مردم ارائه می‌گردید، بیشتر در راستای جامعه‌پذیری و پذیراندن جایگاه طبقاتی به آنان برای حفظ وضع موجود بود.
نتیجه‌گیری: نظام طبقاتی جامعه ساسانی نابرابری‌های جدی در آموزش ایجاد کرد و به تثبیت هویت اجتماعی طبقات مختلف انجامید. این تبعیض‌های آموزشی، هم چالشی برای برابری آموزشی بود و هم به تداوم سلطه طبقات بالا و انفعال توده مردم کمک کرد. پژوهش بر نقش ساختارهای اجتماعی در شکل‌دهی به نابرابری‌های آموزشی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
نظام طبقاتی
ساسانیان
آموزش عمومی
تعلیم
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Relationship between the Class System and Public Education in the Sassanid Era

نویسندگان English

Mohammad Reza Shakiba 1
Mohammad Hosein Heidari 2
Jaber Eftekhari 1
Akbar Rezaeifard 3
1 PhD Student in Philosophy of Education, Department of Educational Sciences, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Isfahan, Isfahan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Psychology and Counseling Education, Farhangian University, P.O. Box -888 56441 Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Limited research has examined the impact of the class system on public education during the Sassanid era, particularly concerning the education of the masses. During this period, pronounced class divisions led to inequalities in access to education. This study aims to elucidate the relationship between social classes and public education in the Sassanid era and to explore the consequences of such disparities.
Method: This qualitative study employs a descriptive-analytical approach. Historical data were collected and analyzed using credible sources to clarify how the class structure influenced educational policies.
Results: The findings indicate that public education in the Sassanid era was largely restricted to the elite and nobility, while the general population remained illiterate. Vocational training was primarily transmitted within families and tribes. The limited education provided to the masses by Zoroastrian priests (Mobeds) was mainly aimed at socialization and reinforcing class identity to maintain the existing social order.
Conclusions: The class system in Sassanid society engendered profound educational inequalities and contributed to the consolidation of social identities across different strata. These educational disparities not only challenged the ideal of equal education but also perpetuated the dominance of the upper classes and the passivity of the masses. This study underscores the role of social structures in shaping educational inequalities.

کلیدواژه‌ها English

Class System
Sassanids
Public Education
Education
بارتلمه، کریستیان. (۱۳۳۷). زن در حقوق ساسانی (ترجمه ناصرالدین صاحب‌الزمانی). تحقیقات خاورشناسان. تهران.
باقری، خسرو، سجادیه، نرگس، و توسلی، طیبه. (۱۳۸۹). رویکردها و روش‌های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پیگولوسکایان. (۱۳۶۷). شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان (ترجمه رضا عنایت). مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
تکمیل همایون، ناصر. (۱۳۶۸). آموزش عالی در ایران باستان. مجله تحقیقات تاریخی، ۱(۲)، ۳۰۵-۳۵۱.
حکمتی، علیرضا. (۱۳۵۰). آموزش و پرورش در ایران باستان. تهران: مؤسسه تحقیقات و برنامه‌ریزی علمی و آموزشی.
حبیبی‌نژاد، رضا. (۱۳۹۱). مراکز آموزشی ایران در دوره ساسانی. پارسه، ۱۸-۱۹.
خدادادیان، اردشیر. (۱۳۸۱). تاریخ ایران باستان: ساسانیان. تهران: نشر به دید.
درانی، کمال. (۱۳۹۲). آموزش و پرورش ایران قبل و بعد از اسلام. تهران: انتشارات سمت.
ذوالنوری، فرهاد، و پروانه، فرهاد. (۱۳۹۷). طبقات اجتماعی ایران باستان (با تکیه بر عصر ساسانی). تاریخنامه خوارزمی، ۶(۲۳).
رضوی، مسعود. (۱۳۵۰). تربیت ایرانیان در شاهنشاهی دوران پیش از اسلام. مدرسه عالی پارس.
سلطان‌زاده، حسین. (۱۳۶۴). تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون. تهران: آگاه.
صدری‌افشار، غلامحسین. (۱۳۵۵). سرگذشت سازمان‌ها و نهادهای علمی و آموزشی در ایران. تهران: انتشارات وزارت علوم و آموزشی عالی.
ضمیری، محمدعلی. (۱۳۷۵). تاریخ آموزش و پرورش ایران و اسلام. تهران: راهگشا.
کریستین‌سن، آرتور. (۱۳۶۷). ایران در زمان ساسانیان (ترجمه رشید یاسمی). تهران: امیر کبیر.
گیرشمن، رومن. (۱۳۸۶). ایران از آغاز تا اسلام (ترجمه محمد معین). تهران: نگاه.
گیلانی، نجم‌الدین. (۱۳۹۴). تأملی بر جامعة طبقاتی عصر ساسانی و تداوم آن در قرون اولیه اسلامی (با تکیه بر خاندان بختیشوع). پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، ۴(۱)، ۶۷-۸۲.
گزنفون. (۱۳۹۴). لشکرکشی کوروش، یا بازگشت ده هزار نفر (ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی). دنیای کتاب.
مشکور، محمدجواد. (۱۳۶۸). کارنامه اردشیر بابکان. تهران: انتشارات آشنا.
ویل دورانت. (۱۳۶۷). تاریخ تمدن (ج۱). تهران: انتشارات امیرکبیر.
 
 
Bagheri, K., Sajadiyeh, N., & Touseli, T. (2010). Ravash va ravesh haye pazhuhesh dar falsafe ye taalim va tarbiyat. Tehran: Pazhuheshkade-ye Motaleat e Farhangi va Ejtemai.
Barthelme, C. (1958). Zan dar hoquq e Sasanian (N. Sahebolzamani, Trans.). Tehran: Tahqiqat e Khavareshenasan.
Christensen, A. (1988). Iran dar zaman e Sasanian (R. Yasemi, Trans.). Tehran: Amir Kabir.
Delaporte, A., & Huart, C. (1943). LIran antique: Elam et Perse et la civilization iranienne. Paris: Albin Michel.
Derani, K. (2013). Amoozesh va parvaresh e Iran qabl va baad az eslam. Tehran: SAMT.
Ghirshman, R. (1907). L’empire des Sassanides: Le peuple, l’etat, la cour.
Ghirshman, R. (2007). Iran az aghaz ta eslam (M. Moin, Trans.). Tehran: Negah.
Gilani, N. (2015). Taammoli bar jame-e tabaqati-ye asr e Sasanian va tedavom e an dar qorun e avvaliye ye eslami (ba tokiye bar khandan e Bakhtishu). Pazhuheshname-ye Tarikh-e Ejtemai va Eqtesadi, 4(1), 67–82.
Habibinejad, R. (2012). Marakez e amoozeshi ye Iran dar dowre-ye Sasanian. Parse, 18–19.
Hekmati, A. (1971). Amoozesh va parvaresh dar Iran e bastan. Tehran: Moasseseye Tahqiqat va Barnamerizi-ye Elmi va Amoozeshi.
Khodadadian, A. (2002). Tarikh e Iran e bastan: Sasanian. Tehran: Nashr e Be Did.
Mashkur, M. J. (1989). Karname-ye Ardashir Babakan. Tehran: Entesharat-e Ashna.
Razavi, M. (1971). Tarbiyat-e Iranian dar shahanshahi-ye dovran-e pish az eslam. Tehran: Madrese-ye Ali-ye Pars.
Sadri Afshar, Gh. (1976). Sargozasht-e sazman-ha va nahad-ha-ye elmi va amoozeshi dar Iran. Tehran: Vezarat-e Olum va Amoozesh-e Ali.
Soltanzadeh, H. (1985). Tarikh-e madares-e Iran az ahd-e bastan ta tasis-e Dar al-Fonun. Tehran: Agah.
Tamkine Homayoun, N. (1989). Amoozesh-e ali dar Iran-e bastan. Majalle-ye Tahqiqat-e Tarikhi, 1(2), 305–351.
Vazir Duranti, W. (Will Durant). (1988). Tarikh-e tamaddon (Vol. 1). Tehran: Amir Kabir.
Xenophon. (2015). Lashkarkeshi-ye Kurosh, ya bazgasht-e dah hezar nafar (Gh. Vahid Mazandarani, Trans.). Tehran: Donya-ye Ketab.
Zameeri, M. A. (1996). Tarikh-e amoozesh va parvaresh-e Iran va eslam. Tehran: Rahgosha.
Zolnouri, F., & Parvaneh, F. (2018). Tabaqat-e ejtemai-ye Iran-e bastan (ba tokiye bar asr-e Sasanian). Tarikhnama-ye Khvarazmi, 6(23).
پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی
دوره 4، ویژه نامه
دی 1404
صفحه 1-16