پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

آیین یهود در عربستان و نقش آن در سقوط ذونواس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد،ایران
2 دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام و مدرس دانشگاه فرهنگیان لرستان، خرم آباد، ایران
3 کارشناسی ارشد روابط بین الملل، مدرس دانشگاه فرهنگیان، خرم آباد، ایران،
10.22034/api.2025.2033788.1033
چکیده
 هدف پژوهش: بررسی این مسئله اصلی که آیا آیین یهود و اقدامات مذهبی ذونواس (پادشاه یمن) عامل اصلی سقوط او بود، یا عوامل سیاسی و اقتصادی دیگری نیز در این رویداد نقش داشتند.
 روش پژوهش: این پژوهش با روشی تاریخی-تحلیلی و با بررسی مواضع سیاسی و اقتصادی امپراتوری روم شرقی به عنوان بازیگر اصلی پشت صحنه این واقعه، به تحلیل رویدادها میپردازد. تمرکز اصلی بر تحلیل انگیزهها و اهداف روم شرقی و دولت دستنشانده آن، حبشه، است.
 یافته‌ها: بر اساس این پژوهش، یافته اصلی این است که:
آزار و اذیت مسیحیان توسط ذونواس، تنها عامل لشکرکشی حبشه به یمن و سقوط او نبوده است. اگرچه این اقدامات بهانه لازم را برای مداخله فراهم کرد، اما بررسیها نشان میدهد که منافع سیاسی و اقتصادی امپراتوری روم شرقی در منطقه، محرک اصلی این حمله بود. روم که خود امکان لشکرکشی مستقیم به یمن را نداشت، از حبشه به عنوان متحد خود برای اعمال نفوذ و حفظ منافعش در جنوب شبه‌جزیره عربستان و مسیرهای تجاری استفاده کرد.
 نتیجه‌گیری: سقوط ذونواس را نمی‌توان تنها به عامل مذهب (آیین یهود و سرکوب مسیحیان) تقلیل داد. اگرچه این عامل یک جرقه و بهانه ظاهری بود، اما عوامل ژئوپلیتیک، رقابت بین امپراتوری‌ها و منافع اقتصادی روم شرقی نقش تعیین‌کننده‌تری در طراحی و اجرای حمله حبشه و براندازی حکومت ذونواس ایفا کردند. بنابراین، این واقعه محصول ترکیبی از انگیزه‌های مذهبی و اهداف سیاسی-اقتصادی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
ابنعبری، فرفریوس (۱۳۷۷). مختصر تاریخالدول. ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: علمی و فرهنگی.
ابنکلبی، هشام (۱۳۴۸). الاصنام. ترجمه و تألیف یوسف فضایی، تهران: زهره.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم (۱۳۶۸). مسالک و ممالک. بهاهتمام ایرج افشار، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
پیرنیا، حسن و عباس اقبال آشتیانی (۱۳۸۰). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسلۀ قاجاریه. تهران: خیام، چاپ نهم.
حتی، فیلیپ (۱۳۴۴). تاریخ عرب. جلد یکم، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تبریز: شفق.
حسنی، علیاکبر (۱۳۸۱). تاریخ اسلام. تهران: دانشگاه پیام نور.
حمیدی، جعفر (۱۳۸۱). تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس). تهران: امیرکبیر، چاپ دوم.
خواندمیر، غیاثالدین (۱۳۸۰). تاریخ حبیبالسیر. جلد یکم، تهران: خیام، چاپ چهارم.
دان، جان ام (۱۳۸۴). انقلاب روسیه. ترجمۀ سهیل سمی، تهران: ققنوس.
دلاندلن، ش (۱۳۴۵). تاریخ جهانی؛ پیش از تاریخ تا قرن ۱۶. جلد یکم، ترجمۀ احمد بهمنش، تهران: دانشگاه تهران.
دیاکونوف، میخائیلوویچ (۱۳۸۳). تاریخ ایران باستان. ترجمۀ روحی ارباب، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ چهارم.
دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود (۱۳۹۰). اخبارالطوال. ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی، چاپ هشتم.
شاهین، مهدی و اسماعیل سپهوند (۱۴۰۱). جایگاه عوامل چهارگانه در حمله انوشیروان ساسانی به یمن. فصلنامه تاریخ اندیش، سال ۴، شمارۀ ۱۱، بهار، صص ۷۲۴.
شبانکارهای، محمد بن علی (۱۳۸۱). مجمعالانساب. بهصحح میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
شیپمان، کلاوس (۱۳۸۳). تاریخ شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ فرامرز نجد سمیعی، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشگاه زبان و گویش.
علوی، ابوالمعالی (۱۳۴۲). بیانالادیان. بهتصحیح و تدوین و تألیف هاشم رضی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی فراهانی.
فادر، کیم براون (۱۳۸۵). روسیه. ترجمۀ مهسا خلیلی، تهران: ققنوس.
قرهچانلو، حسین (۱۳۸۰). جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی. جلد یکم، تهران: سمت.
کوریک، جیمز. آ (۱۳۸۰). قرون وسطای اولیه. ترجمۀ مهدی حقیقتخواه، تهران: ققنوس.
گیرشمن، رومن (۱۳۸۴). ایران؛ از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ شانزدهم.
لوبون، گوستاو و جرجی زیدان (بیتا). تاریخ تمدن اسلام و عرب. گردآورنده و ترجمۀ هادی خاتمی بروجردی، تهران: صدر.
لوکاس، هنری (۱۳۷۲). تاریخ تمدن؛ از کهنترین روزگار تا سدۀ ما. جلد اول، ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ، تهران: کیهان، چاپ سوم.
لومبارد، موریس (۱۳۹۰). جغرافیای تاریخی جهان اسلام در چهار قرن نخستین. ترجمۀ عبدالله ناصری طاهری و سمیه سادات طباطبایی، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
مجیر شیبانی، نظامالدین (۱۳۴۳). تاریخ تمدن. جلد یکم، تهران: دانشگاه تهران.
ملایری، محمدمهدی (۱۳۷۹). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی. جلد سوم، تهران: توس.
میرزایی، صدرالدین (۱۳۴۷). زندگی و تمدن در قرون وسطی. تهران: اقبال.
نوذری، عزتالله (۱۳۸۲). اروپا در قرون وسطی. شیراز: نوید شیراز، چاپ سوم.
نهرو، جواهر لعل (۱۳۸۳). نگاهی به تاریخ جهان. ترجمۀ محمود تفضلی، تهران: امیرکبیر، چاپ دوازدهم.
ویر، رابرت (۱۳۸۴). جهان مذهبی. گردآورنده و ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 01 آبان 1404

  • تاریخ دریافت 05 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1404