پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

مجازات محرّک به ارتکاب جرم در حقوق عراق و لبنان و قوانین تطبیقی، مطالعه‌ای تحلیلی و تطبیقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
قاسم محمد عبدالزهره عباس الساعدی 1
محمدعلی حاجی ده ابادی 2
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/api.2026.2110997.2040
چکیده
هدف: این پژوهش به بررسی تحلیلی و تطبیقی مجازات محرّک به ارتکاب جرم در حقوق عراق و لبنان می‌پردازد و در کنار آن، برخی از قوانین عربی و بین‌المللی را نیز از نظر می‌گذراند. اهمیت موضوع از آن‌جا ناشی می‌شود که تحریک از خطرناک‌ترین صور مشارکت جزایی است، زیرا نخستین بذر رفتار مجرمانه را می‌کارد. محرّک اندیشة ارتکاب جرم را در ذهن دیگری می‌نشاند یا عزم او را بر ارتکاب آن استوار می‌سازد و بدین‌سان، هرچند خود رفتار مادی جرم را انجام نمی‌دهد، طراح اصلی و نیروی پنهان پیش‌برندة جرم به شمار می‌آید.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش تحلیلی و تطبیقی، نخست چارچوب مفهومی و مبانی جرم تحریک را تبیین می‌کند و آن را از عناوین مشابهی چون تحسین، ترویج و تشویق جرم بازمی‌شناسد؛ سپس عناصر مادی و معنوی، صور و جلوه‌های معاصر آن، به‌ویژه سخن نفرت‌پراکن و تحریک از رهگذر ابزارهای نوین فناوری را بررسی می‌کند. تمرکز اصلی پژوهش بر مجازات مقرر برای محرّک در قانون‌گذاری عراق و لبنان و قوانین تطبیقی است و در این مسیر، مجازات‌های اصلی، تبعی و تکمیلی، موارد تشدید، تخفیف و معافیت و نیز نقش اختیار قاضی در فردی‌سازی مجازات تحلیل می‌شود.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که قانون‌گذار عراقی نظامی دوگانه را برگزیده است؛ به این معنا که تحریک را در قواعد عمومی گونه‌ای مشارکت تبعی و در برخی مقررات خاص جرمی مستقل می‌شمارد. در مقابل، قانون‌گذار لبنانی اصل کلی را بر تبعی بودن تحریک نهاده و تنها در مواردی که صلح داخلی را تهدید می‌کند، مجازات را تشدید کرده است.
نتیجه‌گیری: این پژوهش در پایان، یکپارچه‌سازی مقررات ناظر بر جرم تحریک مستقل، تشدید مجازات تحریک دیجیتال، تقویت همکاری قضایی و توسعة سازوکارهای فردی‌سازی مجازات محرّک را پیشنهاد می‌کند.
کلیدواژه‌ها
تحریک
مجازات
حقوق عراق
حقوق لبنان
قوانین تطبیقی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Penalty of the Inciter to Crime in Iraqi and Lebanese Law and Comparative Laws: An Analytical and Comparative Study

نویسندگان English

Qasim Mohammad Abdul Zahra Abbas Al-Saadi 1
Mohammad Ali Haji Deh Abadi 2
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Objective: This study undertakes an analytical and comparative examination of the punishment of the instigator to commit a crime in Iraqi and Lebanese law, while also surveying certain Arab and international laws. The significance of the subject derives from the fact that instigation is among the most dangerous forms of criminal participation, inasmuch as it plants the first seed of criminal behavior. The instigator implants the idea of committing a crime in anothers mind or fortifies his resolve to commit it; and thus, although he does not himself carry out the material act of the crime, he is regarded as the principal architect and the hidden driving force behind the crime.
Method: The present study, employing an analytical and comparative method, first elucidates the conceptual framework and foundations of the crime of instigation and distinguishes it from similar categories such as glorification, promotion, and encouragement of crime; it then examines its material and mental elements and its contemporary forms and manifestations, particularly hate speech and incitement through modern technological instruments. The principal focus of the research is the punishment prescribed for the instigator in the legislation of Iraq and Lebanon and in comparative laws; and in this vein, principal, accessory, and supplementary penalties, grounds for aggravation, mitigation, and exemption, as well as the role of judicial discretion in the individualization of punishment, are analyzed.
Results: The findings indicate that the Iraqi legislator has adopted a dual system meaning that it regards instigation, in the general rules, as a form of accessory participation, while in certain specific provisions it treats it as an independent crime. In contrast, the Lebanese legislator has founded the general principle upon the accessory nature of instigation and has aggravated the punishment only in cases where it threatens internal peace.
Conclusion: In conclusion, this study proposes the unification of the provisions governing the independent crime of instigation, the aggravation of the punishment for digital incitement, the strengthening of judicial cooperation, and the development of mechanisms for the individualization of the instigators punishment.

کلیدواژه‌ها English

Provocation
punishment
Iraqi law
Lebanese law
comparative law
قرآن کریم.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۲۰۰۰). لسان العرب (ویرایش ۱، ج. ۴). دار صادر.
ابوعامر، محمد زکی. (۲۰۱۵). شرح قانون العقوبات: القسم العام. دار الجامعة الجدیدة.
ابوعرام، محمد رشاد. (۲۰۰۳). المساعدة کوسیلة للمساهمة التبعیة فی الجریمة (ویرایش ۱). دار النهضة العربیة.
اساسنامه رم دیوان بین‌المللی کیفری. (۱۹۹۸).
بهنام، رمسیس. (۱۹۹۷). النظریة العامة للقانون الجنائی. منشأة المعارف.
ثابت، تیجان علی. (۲۰۲۰). المسؤولیة عن إثارة الفتنة الطائفیة: دراسة مقارنة [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه میسان]. دانشکده حقوق دانشگاه میسان.
جبوری، معمر خالد. (۲۰۱۳). السلوک اللاحق على إتمام الجریمة فی القانون الوضعی والشریعة الإسلامیة (ویرایش ۱). دار الحامد.
حارب، سلیم. (بی‌تا). الجرائم الماسة بأمن الدولة. منشورات الحلبی الحقوقیة.
حسنی، محمود نجیب. (۱۹۸۲). شرح قانون العقوبات: القسم العام. دار النهضة العربیة.
حسنی، محمود نجیب. (۱۹۹۲). المساهمة الجنائیة فی التشریعات العربیة (ویرایش ۲). دار النهضة العربیة.
حسنی، محمود نجیب. (۱۹۹۸). شرح قانون العقوبات: القسم العام (ویرایش ۶). دار النهضة العربیة.
حمودی، کرار صالح. (۲۰۲۲). جریمة التحریض بین الاستقلال والتبعیة: دراسة مقارنة. دانشکده حقوق دانشگاه واسط.
حوامده، حافظ محمد. (۲۰۱۴). الخطأ الإعلامی الموجب للمسؤولیة. دار جلیس الزمان.
خلف، علی حسین. (بی‌تا). الوجیز فی قانون العقوبات. المکتبة القانونیة.
خلف، علی حسین، و شاوی، سلطان عبدالقادر. (۲۰۱۵). المبادئ العامة فی قانون العقوبات. مکتبة السنهوری.
زبیدی، ابوبکر بن علی بن محمد الحدادی. (۱۳۲۲ق). الجوهرة النیرة (ویرایش ۱، ج. ۲). المطبعة الخیریة.
سرور، احمد فتحی. (۲۰۱۵). الوسیط فی قانون العقوبات. دار النهضة العربیة.
سعدی، محمد هادی حسین. (۲۰۲۰). المصلحة المحمیة من تجریم التحریض غیر المتبوع بأثر. مجلة العلوم الإسلامیة، ۲(۲۶).
سقف‌الحیط، عادل عزام. (۲۰۱۵). جرائم الذم والقدح والتحقیر المرتکبة عبر الوسائط الإلکترونیة (ویرایش ۲). دار الثقافة.
سلامه، مأمون محمد. (۱۹۹۷). الأحکام العامة فی جرائم أمن الدولة. دار النهضة العربیة.
سنهوری، عبدالرزاق احمد. (بی‌تا). الوسیط. دار إحیاء التراث العربی.
شاذلی، فتوح عبدالله. (۲۰۰۱). شرح قانون العقوبات: القسم العام. دار النهضة العربیة.
شحات، احمد شوقی. (بی‌تا). الاشتراک الجنائی فی الفقه الإسلامی. دار الفکر العربی.
عالیه، سمیر. (۲۰۰۲). شرح قانون العقوبات: القسم العام. مجد المؤسسة الجامعیة.
عبدالجواد، هشام شحاته امام. (بی‌تا). الرکن المعنوی للمساهمة التبعیة فی الجریمة. دار النهضة العربیة.
عبدالزهره، قاسم محمد. (بی‌تا). التحریض على الجریمة. دار الثقافة.
عرفج، فهد بن مبارک. (بی‌تا). التحریض على الجریمة فی الفقه الإسلامی والنظام السعودی. دار المبرة.
عوجی، مصطفی. (۱۹۸۵). القانون الجنائی العام: المسؤولیة الجنائیة (ویرایش ۱، ج. ۲). مؤسسة نوفل.
عوده، عبدالقادر. (بی‌تا). التشریع الجنائی الإسلامی (ج. ۱). دار الکاتب العربی.
فقه الجریمة فی الشریعة الإسلامیة. (بی‌تا). دار المدى.
قانون اساسی جمهوری عراق. (۲۰۰۵).
قانون جرایم و مجازات‌های امارات متحده عربی، فرمان قانونی فدرال شماره ۳۱. (۲۰۲۱).
قانون جزای فرانسه. (۱۹۹۲). لازم‌الاجرا از ۱۹۹۴.
قانون مجازات اردن شماره ۱۶ و اصلاحات بعدی. (۱۹۶۰).
قانون مجازات عراق شماره ۱۱۱ و اصلاحات بعدی. (۱۹۶۹).
قانون مجازات لبنان، فرمان قانونی شماره ۳۴۰. (۱۹۴۳).
قانون مجازات مصر شماره ۵۸ و اصلاحات بعدی. (۱۹۳۷).
قبلاوی، محمود. (۲۰۱۲). المسؤولیة الجنائیة للمحرض على الجریمة (ویرایش ۱). دار الفکر الجامعی.
قهوجی، علی عبدالقادر. (۲۰۰۲). شرح قانون العقوبات: القسم العام. منشورات زین الحقوقیة.
قهوجی، علی عبدالقادر. (۲۰۰۹). قانون العقوبات: القسم العام. منشورات الحلبی الحقوقیة.
کاسسه، آنتونیو. (۲۰۱۵). القانون الجنائی الدولی (ویرایش ۳). مکتبة صادر ناشرون.
ماضی، محمد. (۲۰۱۲). التحضیر للجریمة فی التشریع العراقی. المکتبة القانونیة.
مجذوب، مصطفی. (بی‌تا). الاشتراک الجنائی. دار النهضة العربیة.
محمد، امین مصطفی. (۲۰۱۰). قانون العقوبات: القسم العام، نظریة الجریمة (ویرایش ۱). منشورات الحلبی الحقوقیة.
محمد، رحمه جاسم. (۲۰۱۸). المسؤولیة الجزائیة عن التحریض الطائفی [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه کوفه]. دانشگاه کوفه.
مری، بهاء. (۲۰۱۷). جرائم الإرهاب. منشأة المعارف.
مصطفی، محمود. (بی‌تا). شرح قانون العقوبات المصری. دار النهضة العربیة.
مصطفی، محمود محمود. (۱۹۸۴). شرح قانون العقوبات: القسم الخا دار النهضة العربیة.
منصور، سامی. (بی‌تا). العقوبات اللبنانی المقارن. منشورات الحلبی الحقوقیة.
منعم، سلیمان. (۲۰۰۳). النظریة العامة لقانون العقوبات. منشورات الحلبی الحقوقیة.
میدانی، عبدالغنی بن طالب بن حماده. (بی‌تا). اللباب فی شرح الکتاب (ج. ۴). المکتبة العلمیة.
نظام الجرائم التعزیریة. (بی‌تا). دار المدى.
هواری، عادل عبدالله. (بی‌تا). الجرائم الإلکترونیة. دار الفکر الجامعی.
هیتی، محروس نصار. (۲۰۱۱). النتیجة الجرمیة فی قانون العقوبات. منشورات زین الحقوقیة.
یوسف، مصطفی. (۲۰۱۳). الحمایة القانونیة للمتهم فی مرحلة التحقیق. دار الفکر الجامعی.
 
 
 
Abdeljawad, H. S. I. (n.d.). Al-rukn al-manawi lilmusahama al-tabiyya fi al-jarima (The mental element of secondary participation in crime). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Abdelzahra, Q. M. (n.d.). Al-tahrid ala al-jarima (Incitement to crime). Dar al-Thaqafa.
Abu Amer, M. Z. (2015). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Commentary on the Penal Code: General part). Dar al-Jamia al-Jadida.
Abu Arram, M. R. (2003). Al-musaada kawasila lilmusahama al-tabiyya fi al-jarima (1st ed.) (Assistance as a means of secondary participation in crime). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Alia, S. (2002). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Commentary on the Penal Code: General part). Majd al-Muassasa al-Jamiiyya.
Al-Awji, M. (1985). Al-qanun al-jinai al-amm: Al-masuliyya al-jinaiyya (1st ed., Vol. 2) (General criminal law: Criminal liability). Muassasat Nufal.
Al-Hawamdeh, H. M. (2014). Al-khata al-ilami al-mujib lilmasuliyya (Media error giving rise to liability). Dar Jalis al-Zaman.
Al-Hiti, M. N. (2011). Al-natija al-jurmiyya fi qanun al-uqubat (The criminal result in the Penal Code). Manshurat Zayn al-Huquqiyya.
Al-Houry, A. A. (n.d.). Al-jaraim al-iliktruniyya (Electronic crimes). Dar al-Fikr al-Jamii.
Al-Jabouri, M. K. (2013). Al-suluk al-lahiq ala itmam al-jarima fi al-qanun al-wadi waal-sharia al-Islamiyya (1st ed.) (Post-completion conduct of the crime in positive law and Islamic Sharia). Dar al-Hamid.
Al-Kasasse, A. (2015). Al-qanun al-jinai al-duwali (3rd ed.) (International criminal law). Maktabat Sadir Nashirun.
Al-Madani, A. T. H. (n.d.). Al-lubab fi sharh al-kitab (Vol. 4) (The core in explaining the book). Al-Maktaba al-Ilmiyya.
Al-Majdoub, M. (n.d.). Al-ishtirak al-jinai (Criminal participation]. Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Al-Mari, B. (2017). Jaraim al-irhab (Terrorism crimes). Munshaat al-Maarif.
Al-Mustafa, M. (n.d.). Sharh qanun al-uqubat al-Misri (Commentary on the Egyptian Penal Code). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Al-Mustafa, M. M. (1984). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-khass (Commentary on the Penal Code: Special part). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Al-Saadi, M. H. H. (2020). Al-maslaha al-mahmiyya min tajrim al-tahrid ghayr al-mutba biathar (The protected interest in criminalizing unfollowed incitement). Majallat al-Ulum al-Islamiyya, 2(26).
Al-Salama, M. M. (1997). Al-ahkam al-amma fi jaraim amn al-dawla (General provisions on state security crimes). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Al-Saqqaf al-Hit, A. A. (2015). Jaraim al-dhamm waal-qadhf waal-tahqir al-murtakaba abra al-wasait al-iliktruniyya (2nd ed.) (Crimes of defamation, insult, and contempt committed via electronic media). Dar al-Thaqafa.
Al-Sanhuri, A. A. (n.d.). Al-wasit (The intermediate). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Al-Shadhli, F. A. (2001). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Commentary on the Penal Code: General part). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Al-Shahhat, A. S. (n.d.). Al-ishtirak al-jinai fi al-fiqh al-Islami (Criminal participation in Islamic jurisprudence). Dar al-Fikr al-Arabi.
Al-Zubaidi, A. A. M. al-Haddadi. (1904). Al-jawhara al-nayyira (1st ed., Vol. 2) (The luminous jewel). Al-Matbaa al-Khayriyya. (Original work published 1322 AH)
Arafa, F. M. (n.d.). Al-tahrid ala al-jarima fi al-fiqh al-Islami waal-nizam al-Saudi (Incitement to crime in Islamic jurisprudence and the Saudi system). Dar al-Mabara.
Behnam, R. (1997). Al-nazariyya al-amma lilqanun al-jinai (The general theory of criminal law). Munshaat al-Maarif.
Blouère, L. J. R. (1876). De la complicite a Rome et en France. Angers.
Breight, C. C. (1996). Surveillance, militarism and drama in the Elizabethan era. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230373020
Cassese, A. (2015). International criminal law (3rd ed.). Maktabat Sadir Nashirun.
Constitution of the Republic of Iraq. (2005).
Crimes and Penalties Law of the United Arab Emirates, Federal Decree-Law No. 31. (2021).
Egyptian Penal Code No. 58 and subsequent amendments. (1937).
Fiqh al-jarima fi al-sharia al-Islamiyya (Jurisprudence of crime in Islamic Sharia). (n.d.). Dar al-Mada.
French Penal Code. (1992). (Entered into force 1994).
Harib, S. (n.d.). Al-jaraim al-massa bi-amn al-dawla (Crimes affecting state security0. Manshurat al-Halabi al-Huquqiyya.
Hassani, M. N. (1982). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Commentary on the Penal Code: General part0. Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Hassani, M. N. (1992). Al-musahama al-jinaiyya fi al-tashriat al-Arabiyya (2nd ed.) [Criminal participation in Arab legislations]. Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Hassani, M. N. (1998). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (6th ed.) (Commentary on the Penal Code: General part). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Hammoudi, K. S. (2022). Jarimat al-tahrid bayna al-istiqlal wa-al-tabiyya: Dirasa muqarana (The crime of incitement between independence and dependence: A comparative study). College of Law, University of Wasit.
Ibn Manzur, M. M. (2000). Lisan al-Arab (1st ed., Vol. 4) (The tongue of the Arabs). Dar Sadir.
International Criminal Tribunal for Rwanda. (2003). The Prosecutor v. Laurent Semanza (Case No. ICTR-97-20-T, Judgement of 15 May 2003).
Iraqi Penal Code No. 111 and subsequent amendments. (1969).
Jordanian Penal Code No. 16 and subsequent amendments. (1960).
Khalf, A. H. (n.d.). Al-wajiz fi qanun al-uqubat (A concise guide to the Penal Code). Al-Maktaba al-Qanuniyya.
Khalf, A. H., & Al-Shawi, S. A. (2015). Al-mabadi al-amma fi qanun al-uqubat (General principles of the Penal Code). Maktabat al-Sanhuri.
Lebanese Penal Code, Legislative Decree No. 340. (1943).
Madi, M. (2012). Al-tahdir lil-jarima fi al-tashri al-Iraqi (Preparation for crime in Iraqi legislation). Al-Maktaba al-Qanuniyya.
Mansour, S. (n.d.). Al-uqubat al-Lubnani al-muqaran (Comparative Lebanese penalties). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyya.
Muhammad, A. M. (2010). Qanun al-uqubat: Al-qism al-amm, nazariyyat al-jarima (1st ed.) (Penal Code: General part, theory of crime). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyya.
Muhammad, R. J. (2018). Al-masuliyya al-jazaiyya an al-tahrid al-taifi (Criminal liability for sectarian incitement] [Masters thesis, University of Kufa). University of Kufa.
Munim, S. (2003). Al-nazariyya al-amma li qanun al-uqubat (The general theory of the Penal Code). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyya.
Nizam al-jaraim al-taziriyya (System of tazir crimes). (n.d.). Dar al-Mada.
Ouda, A. (n.d.). Al-tashri al-jinai al-Islami (Vol. 1) (Islamic criminal legislation). Dar al-Katib al-Arabi.
Qablawi, M. (2012). Al-masuliyya al-jinaiyya lil-muharrid ala al-jarima (1st ed.) (Criminal liability of the inciter to crime). Dar al-Fikr al-Jamii.
Qahwaji, A. A. (2002). Sharh qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Commentary on the Penal Code: General part). Manshurat Zayn al-Huquqiyya.
Qahwaji, A. A. (2009). Qanun al-uqubat: Al-qism al-amm (Penal Code: General part). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyya.
Quran Karim (The Holy Quran).
Rome Statute of the International Criminal Court. (1998).
Sarour, A. F. (2015). Al-wasit fi qanun al-uqubat (The intermediate in the Penal Code). Dar al-Nahda al-Arabiyya.
Thabit, T. A. (2020). Al-masuliyya an itharat al-fitna al-taifiyya: Dirasa muqarana (Liability for inciting sectarian strife: A comparative study) (Masters thesis, University of Maysan). College of Law, University of Maysan.
Youssef, M. (2013). Al-himaya al-qanuniyya lilmuttaham fi marhalat al-tahqiq (Legal protection of the accused in the investigation stage). Dar al-Fikr al-Jamii.