پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تبیین فلسفی و چالش حقوقیِ فرض خطا در قلمرو قواعد آیین دادرسی کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین حاتم شون الشحمانی 1
محمدعلی حاجی ده ابادی 2
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/api.2026.2110402.2034
چکیده
هدف: مسئلة بنیادین در فلسفة دادرسی کیفری معاصر در نقطة تلاقی دو هدف رخ می‌نماید: پاسداری از آزادی‌های فردی و تحقق کارآمدی کیفری. دو مبحث این پژوهش ابعاد هم‌افزایی و تعارض میان ضوابط دادرسی عادلانه و اقتضائات سیاست جنایی نوین را نشان می‌دهند.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر تحلیل مفهومی و نظری مبانی فلسفی دادرسی کیفری انجام شده است.
یافته‌ها: ماهیت حقوقی فرض برائت متهم از آنجا سرچشمه می‌گیرد که این فرض حقی اصیل و پیوسته با کرامت و ارادة انسان است، نه صرفاً امتیازی شکلی؛ از این رو، کاربردهای آیینی آن از مصونیتی ماهوی برخوردارند که در نهادن تمام بار اثبات بر دوش مقام تعقیب و تفسیر همیشگی تردید به سود متهم جلوه می‌کند. با این همه، این ثبات بنیادین با ضرورت‌های پیشگیری و همگامی با تحولات برخورد می‌کند؛ زیرا واقعیت دادرسی نیازی جدی به وضع معیارهای دقیق آیینی برای سنجش حالت خطرناک پدید می‌آورد؛ سازوکاری آینده‌نگر که هدفش محاکمة نیت‌ها نیست، بلکه ارزیابی احتمال واقع‌بینانة تکرار جرم یا ارتکاب رفتار مجرمانه است تا زمینة فردی‌سازی مجازات و تطبیق اقدامات تأمینی با شخصیت مجرمانة مرتکب و نه صرفاً شدت فعل مادی فراهم شود.
نتیجه‌گیری: بر این پایه، پژوهش نشان می‌دهد که عدالت کیفری کارآمد نه با افراط در تضمین‌های آیینی به بهای امنیت جامعه به دست می‌آید و نه با گسترش ارزیابی حالت خطرناک به گونه‌ای که به فرض برائت آسیب زند؛ بلکه در گرو برقراری توازنی سلسله‌مراتبی و دقیق است: فرض برائت به‌عنوان حصاری بنیادین و خدشه‌ناپذیر باقی می‌ماند و معیارهای حالت خطرناک و فردی‌سازی مجازات به‌عنوان ابزارهایی انعطاف‌پذیر در خدمت عدالت پیشگیرانه و اصلاحی به کار می‌روند، بی‌آنکه به دام مسئولیت احتمالی یا تعرض به جوهر حقوق و آزادی‌های بنیادین درافتند.
کلیدواژه‌ها
فرض برائت
بار اثبات
حالت خطرناک
فردی‌سازی مجازات
Nدیوان تمیز
دادرسی عادلانه
موضوعات

عنوان مقاله English

The Philosophical Foundations and Legal Problem of the Presumption of Error within the Scope of Procedural Rules

نویسندگان English

Hussein Hatem Shoun Al-Shahmani 1
Mohammad Ali Haji Deh Abadi 2
1 PhD Student, Department of Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Objective: The fundamental problem in the philosophy of contemporary criminal procedure arises at the intersection of two objectives: the safeguarding of individual liberties and the realization of penal efficiency. The two discussions of this research demonstrate the dimensions of synergy and conflict between the standards of a fair trial and the exigencies of modern criminal policy.
Method: The present study employs a descriptive-analytical method, relying upon conceptual and theoretical analysis of the philosophical foundations of criminal procedure.
Results: The legal nature of the presumption of innocence of the accused stems from the fact that this presumption is an inherent right intrinsically bound to human dignity and volition, rather than merely a procedural concession; consequently, its procedural applications possess a substantive immunity manifested in placing the entire burden of proof upon the prosecuting authority and in the constant interpretation of doubt in favor of the accused. Nevertheless, this foundational firmness intersects with the necessities of prevention and adaptation to developments; for the reality of adjudication creates a serious need for the establishment of precise procedural criteria for assessing the dangerous state a forward-looking mechanism whose aim is not the trial of intentions, but rather the realistic evaluation of the probability of recidivism or the commission of criminal conduct, so that the ground may be prepared for the individualization of punishment and the adaptation of precautionary measures to the criminal personality of the offender, rather than merely to the severity of the material act.
Conclusion: On this basis, the research demonstrates that efficient criminal justice is achieved neither through an excess of procedural guarantees at the expense of societal security, nor through an expansion of dangerousness assessment in a manner that harms the presumption of innocence; rather, it depends upon the establishment of a precise hierarchical balance: the presumption of innocence remains as a foundational and inviolable shield, while the criteria of dangerousness and the individualization of punishment are employed as flexible instruments in the service of preventive and reformative justice, without falling into the trap of probabilistic liability or infringing upon the essence of fundamental rights and freedoms.

کلیدواژه‌ها English

presumption of innocence
burden of proof
criminal dangerousness
individualization of punishment
Court of Cassation
fair trial
ابوعامر، محمد زکی. (۱۹۸۵). الإثبات فی المواد الجنائیة. الفنیة للطباعة والنشر.
ادریس، احمد. (۱۹۸۴). افتراض براءة المتهم [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه قاهره].
اسماعیل، عماد خلیل. (۲۰۱۳). قرینة البراءة المفترضة فی الإثبات الجنائی: دراسة مقارنة [رسالة دکتری، دانشگاه بین‌المللی سنت کلمنتس، شعبة بغداد].
اعلامیة جهانی حقوق بشر. (۱۹۴۸). مجمع عمومی سازمان ملل متحد، قطعنامة ۲۱۷ .
بالیسانی، حسین محمد طه، و حسین، زینب محمود. (۲۰۱۹). قرینة افتراض البراءة وآثارها القانونیة: دراسة قانونیة مقارنة على ضوء الدساتیر والقوانین والمواثیق الدولیة. در مجموعه مقالات چهارمین همایش بین‌المللی مسائل حقوقی (ILIC 2019). دانشگاه بین‌المللی تیشک، اربیل.
 https://doi.org/10.23918/ilic2019.53
ثروت، جلال. (۱۹۸۳). أصول المحاکمات الجزائیة (ج. ۱). الدار الجامعیة.
جاد، سامح السید. (۱۹۸۵). حدود سلطة القاضی الجنائی فی تفسیر دلیل الإدانة فی الفقه الإسلامی والقانون الوضعی. دار المصطفى للطباعة والنشر.
جمیل، حسین. (۱۹۷۲). حقوق الإنسان والقانون الجنائی. معهد البحوث والدراسات العربیة.
جنزوری، سمیر. (۱۹۷۸). تقریر حول نظام القضاء الجنائی فی الدول العربیة [گزارش ارائه‌شده به هشتمین کنفرانس عربی دفاع اجتماعی، رباط، ۱۹۷۷]. المجلة العربیة للدفاع الاجتماعی، (۷).
حدیثی، فخری عبدالرزاق صلبی. (۲۰۱۰). شرح قانون العقوبات: القسم العام (چ. ۲). شرکة العاتک لصناعة الکتاب.
حسب‌الله، سعید. (۱۹۸۳). إعادة المحاکمة وآثارها القانونیة [پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة حقوق دانشگاه بغداد].
حسب‌الله، سعید. (۲۰۰۵). شرح قانون أصول المحاکمات الجزائیة. دار الأثیر.
حسنی، محمود نجیب. (۱۹۸۸). شرح قانون الإجراءات الجنائیة. دار النهضة العربیة.
حسین، حسن مصطفی. (۲۰۱۸). الحکم الجزائی وأثره فی سیر الدعوى الإداریة والرابطة الوظیفیة: دراسة تحلیلیة مقارنة (چ. ۱). المرکز العربی للنشر والتوزیع.
حشکی، صبری محمد علی. (۱۹۸۶). الشکوى فی القانون الجنائی (چ. ۱). مکتبة المنار.
حلاوه، رأفت عبدالفتاح. (۲۰۰۳). الإثبات الجنائی: قواعده وأدلته، دراسة مقارنة بالشریعة الإسلامیة. دار النهضة العربیة.
خصبالک، کریم خمیس. (۲۰۰۸). حق التقاضی فی الدعوى الجزائیة [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه بغداد].
خلف، علی حسین، و شاوی، سلطان. (۱۹۸۲). المبادئ العامة فی قانون العقوبات. وزارة التعلیم العالی والبحث العلمی.
خلیفه، محمد محمد طه. (۲۰۱۵الف). نظریة الضرورة فی الإجراءات الجنائیة: دراسة مقارنة (مصر، فرنسا، الإمارات، السعودیة). دار الفکر والقانون.
خلیفه، محمد محمد طه. (۲۰۱۵ب). نظریة المصلحة فی الطعن الجنائی: دراسة مقارنة (مصر، فرنسا). دار النهضة العربیة.
خلیفه، محمود عبدالعزیز. (۱۹۸۷). النظریة العامة للقرائن فی الإثبات الجنائی فی التشریع المصری والمقارن [رسالة دکتری، دانشگاه عین شمس].
خلیل، احمد ضیاءالدین. (۱۹۹۹). قواعد الإجراءات الجنائیة (ج. ۲). مطابع الطوبجی.
خوالدیه، فؤاد. (۲۰۱۴). مبدأ افتراض براءة المتهم أمام القضاء الدولی الجنائی. مجلة البحوث والدراسات العلمیة، ۸(۲).
دادگاه عالی قانون اساسی مصر. (۱۹۹۵). پروندة شمارة ۲۵ سال ۱۶ قضائیه دستوریه، جلسة ۳/۷/۱۹۹۵. http://qadaya.net
دادگاه عالی قانون اساسی مصر. (۱۹۹۸). پروندة شمارة ۲۹ سال ۱۸ قضائیه دستوریه، جلسة ۳/۱/۱۹۹۸. http://www.laweg.net
دیوان تمیز عراق. (۱۹۷۲). رأی شمارة ۱۹۰ مورخ ۷/۲/۱۹۷۲. النشرة القضائیة، ۴(۱)، ۲۲۷.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۷۳الف). رأی شمارة ۳۰۰۴/جنایات/۷۲ مورخ ۹/۵/۱۹۷۳. النشرة القضائیة، ۴(۲)، ۳۹۸.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۷۳ب). رأی شمارة ۸۳ مورخ ۹/۶/۱۹۷۳. النشرة القضائیة، ۴(۲)، ۳۸۰.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۷۴). رأی شمارة ۶۳۸/تمییزیه/۷۴ مورخ ۵/۸/۱۹۷۴. النشرة القضائیة، ۵(۳)، ۶۲.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۸۰). رأی شمارة ۵۰. مجلة القضاء، ۳۵(۳–۴)، ۳۱۲.
دادگاه جنایی بابل. (۱۹۸۶). رأی شمارة ۱۶۵/ج/۸۵/۸۶ مورخ ۱۳/۱/۱۹۸۶. مجموعة الأحکام العدلیة، (۲)، ۱۷۱.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۸۶). رأی شمارة ۱۴۱۵/جنایات اولی/۸۵/۸۶ مورخ ۵/۶/۱۹۸۶. مجموعة الأحکام العدلیة، (۲)، ۱۷۲.
دیوان تمیز عراق. (۱۹۸۸). رأی شمارة ۸۷۱/جنایات مورخ ۲۷/۲/۱۹۸۸. مجموعة الأحکام العدلیة، (۱)، ۱۵.
دیوان تمیز عراق. (۲۰۰۸). رأی شمارة ۷۰۶/جزاء اولی/تمییزیه مورخ ۲/۲/۲۰۰۸.
دیوان تمیز عراق. (۲۰۰۹). رأی شمارة ۶۴۸/جزاء اولی/جنایات مورخ ۱۵/۹/۲۰۰۹.
دیوان تمیز فدرال عراق. (۲۰۱۶). آرای شمارة ۵۵۴ (۲۵/۴/۲۰۱۶)، ۷۵۶ (۲۷/۶/۲۰۱۶) و ۱۳۲۹ (۳۱/۱۰/۲۰۱۶).
https://www.hic.iq/qview
دیوان عالی (محکمة النقض) مصر. (۲۰۰۹). طعن شمارة ۳۵۱۴۲ سال ۷۳ قضائیه، جلسة ۴/۳/۲۰۰۹. https://www.cc.gov.eg
رشیده، علی احمد. (۲۰۱۶). قرینة البراءة والحبس المؤقت [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مولود معمری].
زراره، لخضر. (۲۰۱۴). قرینة البراءة فی التشریع الجزائری. مجلة الفکر، (۱۱)، ۵۸–۶۷.
زهرانی، سعد بخیت بن سعد. (۲۰۰۹). قاعدة افتراض براءة المتهم ودورها فی حمایة حقوق الإنسان فی النظام السعودی [پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه عربی نایف برای علوم امنیتی].
زید، محمد ابراهیم. (۱۹۶۸). دعوى التدابیر الاحترازیة. المجلة الجنائیة القومیة، ۱۱(۱).
سرور، احمد فتحی. (۱۹۵۹). نظریة البطلان فی قانون الإجراءات الجنائیة.
سرور، احمد فتحی. (۱۹۷۷). الشرعیة والإجراءات الجنائیة. دار النهضة العربیة.
سرور، احمد فتحی. (۱۹۹۵). الشرعیة الدستوریة وحقوق الإنسان. دار النهضة العربیة.
سرور، احمد فتحی. (۲۰۰۰). الدستوریة وحقوق الإنسان فی الإجراءات الجنائیة.
سرور، احمد فتحی. (۲۰۰۱). القانون الجنائی الدستوری. دار الشروق.
سرور، احمد فتحی. (۲۰۱۲). الوسیط فی قانون الإجراءات الجنائیة. دار النهضة العربیة.
سرور، احمد فتحی. (بی‌تا-الف). استقلال القضاء حق من حقوق الإنسان فی القانون المصری. مجلة القانون والقضاء، ۵.
سرور، احمد فتحی. (بی‌تا-ب). الحمایة الدستوریة للحقوق والحریات. دار النهضة العربیة.
سعید، السعید مصطفی. (۱۹۶۲). الأحکام العامة فی قانون العقوبات (چ. ۴).
شاوی، منذر. (۱۹۶۹). المدخل لدراسة القانون الوضعی. دار الشؤون الثقافیة العامة.
شریف، السید محمد حسن. (۲۰۰۲). النظریة العامة للإثبات الجنائی. دار النهضة العربیة.
شکری، عادل یوسف. (بی‌تا). الأحکام العامة لإلغاء النص العقابی: دراسة تحلیلیة تطبیقیة مقارنة. منشورات زین الحقوقیة.
شلتاوی، محمد عبدالله. (۱۹۸۹). موقف الشرائع الحدیثة من الخطورة الإجرامیة [رسالة دکتری، دانشگاه اسکندریه].
شمری، سعد غائب. (۲۰۱۸). حدود السلطة التشریعیة فی تنظیم الحقوق والحریات العامة. دار النهضة العربیة.
شواربی، عبدالحمید. (۱۹۹۳). ضمانات المتهم فی مرحلة التحقیق الجنائی. منشأة المعارف.
صاوی، علاء محمد. (۲۰۱۰). حق المتهم فی محاکمة عادلة: دراسة مقارنة. دار النهضة العربیة.
صغیر، کمال محمد علی. (۲۰۰۳). الحریة الشخصیة للمتهم فی إطار نظام الشرعیة الإجرائیة: دراسة تحلیلیة تأصیلیة [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه قاهره].
صفو، نوفل علی عبدالله. (۲۰۰۶). قرینة البراءة فی القانون الجنائی. مجلة الرافدین للحقوق، ۱۱(۳۰)، ۱۵۱–۲۰۱.
https://doi.org/10.33899/alaw.2006.160468
صوان، احمد سعید محمد. (۱۹۸۰). قرینة البراءة وأهم نتائجها فی المجال الجنائی: دراسة مقارنة [رسالة دکتری، دانشکدة شریعت و حقوق دانشگاه الازهر].
صیفی، عبدالفتاح مصطفی. (۱۹۷۱). حق الدولة فی العقاب: شأنه واقتضاؤه وانقضاؤه (چ. ۱). جامعة بیروت العربیة.
عابد، عبدالحافظ عبدالهادی. (۱۹۸۹). الإثبات الجنائی بالقرائن. مطبعة الطوبجی.
عبدالعال، خالد رمضان. (۲۰۰۲). المسؤولیة الجنائیة فی جرائم الصحافة [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه حلوان].
عبدالله، مجید خضر احمد. (۲۰۰۷). افتراض براءة المتهم. مجلة جامعة تکریت للعلوم الإنسانیة، ۱۴(۹).
عطیفی، جمال‌الدین. (۱۹۷۴). حریة الصحافة وفق تشریعات جمهوریة مصر العربیة (چ. ۲).
عکیلی، عبدالامیر. (۱۹۷۴). أصول المحاکمات الجزائیة (ج. ۲). مطبعة المعارف.
عوض، رمزی ریاض. (۲۰۰۵). الرقابة على التطبیق القضائی لضمانات المحاکمة المنصفة. دار النهضة العربیة.
عوض، محمد محیی‌الدین. (۱۹۶۷). قانون الإثبات بین الازدواج والوحدة. مجلة القانون والاقتصاد، (۳).
فحل، عمر فاروق. (۱۹۸۱). حمایة حقوق الإنسان عبر قانون أصول المحاکمات الجزائیة. مجلة العدالة، ۸(۲۶).
فزایری، آمال. (۱۹۹۰). ضمانات التقاضی. منشأة المعارف.
قانون اساسی موقت عراق. (۱۹۷۰).
قانون اساسی جمهوری عراق. (۲۰۰۵).
قانون اساسی جمهوری عربی مصر. (۱۹۷۱).
قانون اساسی جمهوری عربی مصر. (۲۰۱۴).
قانون اساسی جمهوری فرانسه. (۱۹۵۸) و دیباچة قانون اساسی ۱۹۴۶.
قانون مجازات عراق شمارة ۱۱۱. (۱۹۶۹).
قانون آیین دادرسی کیفری عراق شمارة ۲۳. (۱۹۷۱).
قانون آیین دادرسی کیفری مصر شمارة ۱۵۰. (۱۹۵۰).
قانون مدنی فرانسه، مادة ۹-۱ (الحاقی ۱۹۹۳)؛ قانون شمارة ۲۰۰۰-۵۱۶ دربارة تقویت حمایت از امارة برائت و حقوق بزه‌دیدگان. (۲۰۰۰).
قاید، اسامه عبدالله. (۱۹۸۹). حقوق وضمانات المشتبه فیه فی مرحلة الاستدلال. دار النهضة العربیة.
کبیسی، عبدالستار. (۱۹۸۱). ضمانات المتهم قبل وأثناء المحاکمة [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه قاهره].
محده، محمد. (۱۹۹۲). ضمانات المتهم أثناء التحقیق (ج. ۳، چ. ۱). دار الهدى.
محمد، رائد احمد. (۲۰۰۶). البراءة فی القانون الجنائی: دراسة مقارنة [رسالة دکتری، دانشکدة حقوق دانشگاه بغداد].
محمدی، حسنین. (۲۰۰۳). الخطر الجنائی ومواجهته. منشأة المعارف.
موسی، محمود سلیمان. (۲۰۱۰). السیاسة الجنائیة والإسناد المعنوی. دار المطبوعات الجامعیة.
ناجی، مکی. (۲۰۰۷). المحکمة الاتحادیة العلیا فی العراق (چ. ۱). دار الضیاء.
نصراوی، سامی. (۱۹۷۶). دراسة فی قانون أصول المحاکمات الجزائیة (ج. ۱). مطبعة دار السلام.
میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی. (۱۹۶۶). مجمع عمومی سازمان ملل متحد، قطعنامة ۲۲۰۰ .
 
 
 
Abu Amir, M. Z. (1985). Evidence in criminal matters. Al-Faniyah for Printing and Publishing.
Idris, A. (1984). Presumption of the accused’s innocence [Doctoral dissertation, Faculty of Law, Cairo University].
Ismail, I. K. (2013). The presumed presumption of innocence in criminal evidence: A comparative study [Doctoral dissertation, St. Clements International University, Baghdad Branch].
Balisani, H. M. T., & Hussein, Z. M. (2019). The presumption of innocence and its legal effects: A comparative legal study in light of constitutions, laws, and international conventions. In Proceedings of the 4th International Legal Issues Conference (ILIC 2019). Tishk International University, Erbil. https://doi.org/10.23918/ilic2019.53
Tharwat, J. (1983). Principles of criminal procedure (Vol. 1). Al-Dar Al-Jami’iyah.
Gad, S. A. (1985). Limits of the criminal judge’s authority in interpreting evidence of guilt in Islamic jurisprudence and positive law. Dar Al-Mustafa for Printing and Publishing.
Jamil, H. (1972). Human rights and criminal law. Institute of Arab Research and Studies.
Janzouri, S. (1978). Report on the criminal justice system in Arab countries [Report presented to the 8th Arab Conference on Social Defense, Rabat, 1977]. Arab Journal of Social Defense, (7).
Hadithi, F. A. S. (2010). Commentary on the Penal Code: General section (2nd ed.). Al-Atik Book Manufacturing Company.
Hasaballah, S. (1983). Retrial and its legal effects [Master’s thesis, Faculty of Law, University of Baghdad].
Hasaballah, S. (2005). Commentary on the Code of Criminal Procedure. Dar Al-Athir.
Hosni, M. N. (1988). Commentary on the Code of Criminal Procedure. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Hussein, H. M. (2018). The criminal judgment and its effect on the course of the administrative lawsuit and the employment relationship: An analytical comparative study (1st ed.). Arab Center for Publishing and Distribution.
Hashki, S. M. A. (1986). Complaint in criminal law (1st ed.). Maktabat Al-Manar.
Halawa, R. A. (2003). Criminal evidence: Its rules and means, a comparative study with Islamic Sharia. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Khasbak, K. K. (2008). The right to litigation in the criminal case [Doctoral dissertation, Faculty of Law, University of Baghdad].
Khalaf, A. H., & Shawi, S. (1982). General principles of the Penal Code. Ministry of Higher Education and Scientific Research.
Khalifa, M. M. T. (2015a). The theory of necessity in criminal procedure: A comparative study (Egypt, France, UAE, Saudi Arabia). Dar Al-Fikr wa Al-Qanun.
Khalifa, M. M. T. (2015b). The theory of interest in criminal appeal: A comparative study (Egypt, France). Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Khalifa, M. A. (1987). The general theory of presumptions in criminal evidence in Egyptian and comparative legislation [Doctoral dissertation, Ain Shams University].
Khalil, A. D. (1999). Rules of criminal procedure (Vol. 2). Al-Tobgi Presses.
Khawaldiya, F. (2014). The principle of the presumption of the accused’s innocence before international criminal justice. Journal of Scientific Research and Studies, 8(2).
Rashida, A. A. (2016). The presumption of innocence and temporary detention [Doctoral dissertation, Faculty of Law and Political Science, Mouloud Mammeri University].
Zarara, L. (2014). The presumption of innocence in Algerian legislation. Journal of Thought, (11), 58–67.
Zahrani, S. B. B. S. (2009). The rule of the presumption of the accused’s innocence and its role in protecting human rights in the Saudi system [Master’s thesis, Naif Arab University for Security Sciences].
Zaid, M. I. (1968). The claim of precautionary measures. National Criminal Journal, 11(1).
Sorour, A. F. (1959). The theory of nullity in the Code of Criminal Procedure.
Sorour, A. F. (1977). Legality and criminal procedure. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Sorour, A. F. (1995). Constitutional legality and human rights. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Sorour, A. F. (2000). Constitutionality and human rights in criminal procedure.
Sorour, A. F. (2001). Constitutional criminal law. Dar Al-Shorouk.
Sorour, A. F. (2012). The intermediary in the Code of Criminal Procedure. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Sorour, A. F. (n.d.-a). Judicial independence as a human right in Egyptian law. Journal of Law and Judiciary, 5.
Sorour, A. F. (n.d.-b). Constitutional protection of rights and freedoms. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Saeed, A. M. (1962). General provisions of the Penal Code (4th ed.).
Shawi, M. (1969). Introduction to the study of positive law. House of General Cultural Affairs.
Sharif, A. M. H. (2002). The general theory of criminal evidence. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Shukri, A. Y. (n.d.). General provisions for the repeal of the punitive text: An analytical applied comparative study. Zain Legal Publications.
Shaltawi, M. A. (1989). The position of modern laws on criminal danger [Doctoral dissertation, University of Alexandria].
Shamri, S. G. (2018). Limits of legislative authority in regulating public rights and freedoms. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Shawarbi, A. (1993). Guarantees of the accused in the criminal investigation stage. Mansha’at Al-Ma’arif.
Sawi, A. M. (2010). The accused’s right to a fair trial: A comparative study. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Saghir, K. M. A. (2003). The personal freedom of the accused within the framework of the procedural legality system: An analytical foundational study [Doctoral dissertation, Faculty of Law, Cairo University].
Safw, N. A. A. (2006). The presumption of innocence in criminal law. Al-Rafidain Journal of Law, 11(30), 151–201. https://doi.org/10.33899/alaw.2006.160468
Sawan, A. S. M. (1980). The presumption of innocence and its most important consequences in the criminal field: A comparative study [Doctoral dissertation, Faculty of Sharia and Law, Al-Azhar University].
Sayfi, A. M. (1971). The state’s right to punish: Its nature, enforcement, and extinction (1st ed.). Beirut Arab University.
Abed, A. A. (1989). Criminal evidence by presumptions. Al-Tobgi Press.
Abdel-Aal, K. R. (2002). Criminal responsibility in press crimes [Doctoral dissertation, Faculty of Law, Helwan University].
Abdullah, M. K. A. (2007). The presumption of the accused’s innocence. Tikrit University Journal for the Humanities, 14(9).
Atifi, J. (1974). Freedom of the press according to the legislation of the Arab Republic of Egypt (2nd ed.).
Akili, A. (1974). Principles of criminal procedure (Vol. 2). Al-Maarif Press.
Awad, R. R. (2005). Judicial oversight of the application of fair trial guarantees. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Awad, M. M. (1967). The law of evidence between duality and unity. Journal of Law and Economics, (3).
Fahl, O. F. (1981). Protecting human rights through the Code of Criminal Procedure. Justice Journal, 8(26).
Fazayri, A. (1990). Litigation guarantees. Manshaat Al-Ma’arif.
Qaid, O. A. (1989). Rights and guarantees of the suspect in the investigation stage. Dar Al-Nahda Al-Arabiya.
Kubaisi, A. (1981). Guarantees of the accused before and during trial [Doctoral dissertation, Faculty of Law, Cairo University].
Mahda, M. (1992). Guarantees of the accused during investigation (Vol. 3, 1st ed.). Dar Al-Huda.
Muhammad, R. A. (2006). Acquittal in criminal law: A comparative study [Doctoral dissertation, Faculty of Law, University of Baghdad].
Mohammadi, H. (2003). Criminal danger and confronting it. Mansha’at Al-Ma’arif.
Musa, M. S. (2010). Criminal policy and moral attribution. University Publications House.
Naji, M. (2007). The Federal Supreme Court in Iraq (1st ed.). Dar Al-Diya.
Nasrawi, S. (1976). A study in the Code of Criminal Procedure (Vol. 1). Dar Al-Salam Press.
Universal Declaration of Human Rights. (1948). United Nations General Assembly, Resolution 217
International Covenant on Civil and Political Rights. (1966). United Nations General Assembly, Resolution 2200.
Interim Constitution of Iraq. (1970).
Constitution of the Republic of Iraq. (2005).
Constitution of the Arab Republic of Egypt. (1971).
Constitution of the Arab Republic of Egypt. (2014).
Constitution of the French Republic. (1958) and Preamble to the Constitution of 1946.
Iraqi Penal Code No. 111. (1969).
Iraqi Code of Criminal Procedure No. 23. (1971).
Egyptian Code of Criminal Procedure No. 150. (1950).
French Civil Code, Article 9-1 (added 1993); Law No. 2000-516 on strengthening the protection of the presumption of innocence and the rights of victims. (2000).
Iraqi Court of Cassation. (1972). Decision No. 190 dated 7/2/1972. Judicial Bulletin, 4(1), 227.
Iraqi Court of Cassation. (1973a). Decision No. 3004/Crimes/72 dated 9/5/1973. Judicial Bulletin, 4(2), 398.
Iraqi Court of Cassation. (1973b). Decision No. 83 dated 9/6/1973. Judicial Bulletin, 4(2), 380.
Iraqi Court of Cassation. (1974). Decision No. 638/Cassation/74 dated 5/8/1974. Judicial Bulletin, 5(3), 62.
Iraqi Court of Cassation. (1980). Decision No. 50. Judiciary Magazine, 35(3–4), 312.
Babylon Criminal Court. (1986). Decision No. 165/C/85/86 dated 13/1/1986. Collection of Judicial Judgments, (2), 171.
Iraqi Court of Cassation. (1986). Decision No. 1415/First Crimes/85/86 dated 5/6/1986. Collection of Judicial Judgments, (2), 172.
Iraqi Court of Cassation. (1988). Decision No. 871/Crimes dated 27/2/1988. Collection of Judicial Judgments, (1), 15.
Iraqi Court of Cassation. (2008). Decision No. 706/First Penalties/Cassation dated 2/2/2008.
Iraqi Court of Cassation. (2009). Decision No. 648/First Penalties/Crimes dated 15/9/2009.
Iraqi Federal Court of Cassation. (2016). Decisions Nos. 554 (25/4/2016), 756 (27/6/2016), and 1329 (31/10/2016). https://www.hic.iq/qview
Supreme Constitutional Court of Egypt. (1995). Case No. 25 of Judicial Year 16 Constitutional, session of 3/7/1995. http://qadaya.net
Supreme Constitutional Court of Egypt. (1998). Case No. 29 of Judicial Year 18 Constitutional, session of 3/1/1998. http://www.laweg.net
Egyptian Court of Cassation. (2009). Appeal No. 35142 of Judicial Year 73, session of 4/3/2009. https://www.cc.gov.eg