پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

احکام انعقاد قرارداد رهن محل تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده حقوق،دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/api.2026.2109724.2018
چکیده
هدف: این پژوهش به بررسی احکام انعقاد قرارداد رهن محل تجاری می‌پردازد؛ نهادی که از مهم‌ترین تضمینات حقوقی به شمار می‌رود و تاجر را قادر می‌سازد ضمن حفظ استمرار فعالیت تجاری خود، به اعتبار دست یابد. ضرورت این بررسی از آن جهت است که رهن محل تجاری، به‌عنوان سازوکاری برای تأمین اعتبار تجاری، نیازمند تبیین دقیق شرایط و آثار حقوقی است تا هم امنیت داین تأمین شود و هم تداوم فعالیت اقتصادی مدیون تضمین گردد.
روش پژوهش: در این مطالعه، مفهوم و ویژگی‌های رهن محل تجاری، شرایط ماهوی و شکلی لازم برای انعقاد آن، و نیز اهلیت طرفین قرارداد و تشریفات ثبت و اعلان قانونی آن تبیین شده است. این بررسی با تکیه بر تحلیل نصوص قانونی، دکترین حقوقی و رویه قضایی انجام گرفته تا ابعاد مختلف موضوع به‌صورت نظام‌مند واکاوی شود.
یافته‌ها: همچنین موضوع رهن و عناصری که رهن تجاری می‌تواند در بر گیرد. اعم از عناصر مادی و معنوی همراه با موضع قوانین تطبیقی، دکترین و رویه قضایی در این باره بررسی شده است. افزون بر این، پژوهش حاضر رهن حیازی عناصر محل تجاری و مسئله توقیف تأمینی آن را از رهگذر تحلیل نصوص قانونی و آرای قضایی گوناگون مطالعه کرده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که رهن محل تجاری، با وجود چالش‌های اجرایی، ظرفیت بالایی برای تأمین امنیت حقوقی معاملات تجاری دارد.
نتیجه‌گیری: در نهایت، میزان کفایت نظام تقنینی را در برقراری توازن میان حمایت از داین مرتهن و تضمین استمرار فعالیت تجاری مدیون راهن ارزیابی کرده است. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که تقویت چارچوب قانونی رهن محل تجاری، با در نظر گرفتن منافع هر دو طرف، گامی مؤثر در جهت توسعة حقوق تجارت و رونق فعالیت‌های اقتصادی است.

چکیده تصویری

احکام انعقاد قرارداد رهن محل تجاری
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Provisions Governing the Creation of a Commercial Establishment Mortgage Contract

نویسندگان English

Mehdi Adel Mohsen Mawajid 1
Reza Hossein Gandomkar 2
1 PhD Student in Private Law, Department of Law, Faculty of Law, University of Qom. Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Law, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Objective: This study examines the rulings governing the conclusion of a mortgage contract over a commercial premises (rahni mahalli tijari) an institution regarded as one of the most important legal guarantees, enabling the merchant to attain credit while preserving the continuity of his commercial activity. The necessity of this examination stems from the fact that the mortgage of commercial premises, as a mechanism for securing commercial credit, requires a precise elucidation of its conditions and legal effects so that both the security of the creditor is ensured and the continuity of the debtor's economic activity is guaranteed.
Method: In this study, the concept and characteristics of the mortgage of commercial premises, the substantive and formal conditions necessary for its conclusion, as well as the capacity of the contracting parties and the formalities of its registration and legal notification, have been elucidated. This examination has been conducted by relying upon the analysis of legal texts, legal doctrine, and judicial practice, so that the various dimensions of the subject may be systematically investigated.
Results: Furthermore, the subject matter of the mortgage and the elements that a commercial mortgage may encompass both material and immaterial together with the position of comparative laws, doctrine, and judicial practice in this regard, have been examined. In addition, the present study has investigated the possessory mortgage (rahni hiyazi) of the elements of commercial premises and the issue of its precautionary attachment (tawqifi tamini) through the analysis of various legal texts and judicial opinions. These findings indicate that the mortgage of commercial premises, despite its executive challenges, possesses a high capacity for securing the legal security of commercial transactions.
Conclusion: Ultimately, the study has assessed the adequacy of the legislative system in establishing a balance between the protection of the mortgagee creditor and the guarantee of the continuity of the mortgagor debtor's commercial activity. Accordingly, it may be concluded that strengthening the legal framework of the mortgage of commercial premises, with due consideration of the interests of both parties, constitutes an effective step toward the development of commercial law and the prosperity of economic activities

کلیدواژه‌ها English

Commercial Business Mortgage
Possessory Mortgage
Commercial Credit
Mortgagee Creditor
Mortgagor Debtor
البارودی، علی. (۲۰۰۱). العقود وعملیات البنوک التجاریة [قراردادها و عملیات بانک‌های تجاری]. دار المطبوعات الجامعیة
البدری، اسلام مجید حوشی. (۱۹۹۸). رهن المحل التجاری: دراسة مقارنة [رهن محل تجاری: مطالعه تطبیقی] [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه بغداد].
البشیر، محمد طه. (۲۰۱۷). الحقوق العینیة [حقوق عینی]. المکتبة القانونیة.
السنهوری، عبدالرزاق. (۲۰۲۲). الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید: التأمینات العینیة والشخصیة [الوسیط در شرح قانون مدنی جدید: تضمینات عینی و شخصی] (چ. ۳، ج. ۱۰). منشورات الحلبی الحقوقیة.
الفتلاوی، سمیر جمیل حسین. (۲۰۰۱). العقود التجاریة [قراردادهای تجاری]. دیوان المطبوعات الجامعیة.
الفقی، محمد السید. (۲۰۱۱). العقود التجاریة [قراردادهای تجاری]. منشورات الحلبی الحقوقیة.
الناهی، صلاح‌الدین. (۱۹۵۳). الوجیز فی التأمینات الشخصیة والعینیة [مختصر تضمینات شخصی و عینی] (ج. ۱). دار المعرفة.
بربری، محمود مختار احمد. (۱۹۸۵). الشخصیة المعنویة للشرکة التجاریة [شخصیت حقوقی شرکت تجاری]. دار الفکر العربی.
دادگاه بدوی بیروت. (۱۹۷۳، ۲۲ مه). رأی شماره ۹۲. المصنف. ۴۷۶، (۱۹۸۵)
دادگاه تجدیدنظر بیروت، شعبه نهم. (۱۹۹۴، ۱۷ ژانویه). رأی شماره ۹۴/۴۹. العدل . ۱۷۷، (۱۹۹۴)
دادگاه تجدیدنظر پاریس. (۱۹۳۶، ۲۵ مه). رأی مورخ ۲۵/۵/۱۹۳۶. مجلة المؤسسة التجاریة [مجله مؤسسه تجاری] (۱۹۳۹)، ۳۲۵.
دیوان تمییز لبنان، شعبه پنجم. (۱۹۹۵، ۱۷ ژانویه). رأی شماره ۹۵/۱۱. العدل ۱۰۰، (۱۹۹۵)
رئیس اداره اجرای بیروت. (۱۹۹۷، ۱۵ نوامبر). تصمیم شماره ۹۷/۴۵۳. بازیابی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ از پایگاه دانشگاه لبنان:
سریانی، و غانم. (۱۹۹۹). قوانین التنفیذ فی لبنان [قوانین اجرا در لبنان] (ج. ۱). المنشورات الحقوقیة صادر.
شفیق، محسن. (۱۹۵۷). القانون التجاری [حقوق تجارت]. دار النهضة العربیة.
طه، مصطفی کمال. (۲۰۰۹). أساسیات القانون التجاری والقانون البحری [مبانی حقوق تجارت و حقوق دریایی]. مکتبة الوفاء القانونیة.
عامری نیا، محمدباقر؛ رضایی، علی و فرج پور، رضا. (۱۴۰۳). حدود کاربرد انصاف در داوری تجاری بین المللی در حقوق ایران و انگلیس. تحقیقات حقوقی بین المللی, 17(65), 105-130. https://sanad.iau.ir/Journal/alr/Article/1196481
فرمان قانونی شماره ۱۱ لبنان درباره مؤسسه تجاری. (۱۹۶۷، ۱۱ ژوئیه).
فرمان قانونی شماره ۳۰۴ لبنان (قانون تجارت). (۱۹۴۲، ۲۴ دسامبر).
فضیل، نادیه. (۲۰۱۱). النظام القانونی للمحل التجاری [نظام حقوقی محل تجاری] (چ. ۲، ج. ۱ و ۲). دار هومة للنشر والتوزیع.
قانون آیین دادرسی مدنی لبنان (فرمان قانونی شماره ۹۰). (۱۹۸۳، ۱۶ سپتامبر).
قانون شماره ۱۱ مصر درباره بیع و رهن محال تجاری. (۱۹۴۰).
قانون مدنی عراق (قانون شماره ۴۰). (۱۹۵۱).
مرسی، محمد کامل. (۲۰۰۵). شرح القانون المدنی الجدید: الحقوق العینیة التبعیة [شرح قانون مدنی جدید: حقوق عینی تبعی] (چ. ۲). مطبعة المعارف.
مقدم، مبروک. (۲۰۰۸). المحل التجاری [محل تجاری] (چ. ۲). دار هومة للنشر والتوزیع.
ناصیف، الیاس. (۲۰۱۷). المؤسسة التجاریة: دراسة مقارنة [مؤسسه تجاری: مطالعه تطبیقی]. منشورات الحلبی الحقوقیة.
ناصیف، الیاس. (۲۰۱۸). العقود التجاریة: دراسة مقارنة [قراردادهای تجاری: مطالعه تطبیقی]. منشورات الحلبی الحقوقیة.
 
 
Al-Barudi, A. (2001). Al-Uqud wa amaliyyat al-bunuk al-tijariyyah [Contracts and commercial banking operations]. Dar al-Matbuat al-Jamiiyyah. [Arabic]
Al-Badri, I. M. H. (1998). Rahn al-mahall al-tijari: Dirasah muqaranah [Mortgage of commercial premises: A comparative study] [Master's thesis, College of Law, University of Baghdad]. [Arabic]
Al-Bashir, M. T. (2017). Al-Huquq al-ayniyyah [Rights in rem]. Al-Maktabah al-Qanuniyyah. [Arabic]
Al-Fatlawi, S. J. H. (2001). Al-'Uqud al-tijariyyah [Commercial contracts]. Diwan al-Matbuat al-Jamiiyyah. [Arabic]
Al-Fiqi, M. A. S. (2011). Al-Uqud al-tijariyyah [Commercial contracts]. Manshurat al-Halabi al-Huquqiyyah. [Arabic]
Al-Nahi, S. A. D. (1953). Al-Wajiz fi al-taminat al-shakhsiyyah wa al-ayniyyah (Vol. 1). Dar al-Ma'rifah. [Arabic]
Al-Sanhuri, A. A. R. (2022). Al-Wasit fi sharh al-qanun al-madani al-jadid: Al-Taminat al-ayniyyah wa al-shakhsiyyah (3rd ed., Vol. 10). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyyah. [Arabic]
Amerinia, M. B., Rezaei, A., Farajpour, R. (2025). The Scope of Application of Equity in International Commercial Arbitration: A Comparative Study of Iranian and English Law. International Legal Research, 17(65), 105-130. https://sanad.iau.ir/Journal/alr/Article/1196481
Bar bari, M. M. A. (1985). Al-Shakhsiyyah al-manaviyyah lilsharikah al-tijariyyah [Legal personality of the commercial company]. Dar al-Fikr al-Arabi. [Arabic]
Beirut Court of First Instance. (1973, May 22). Ruling No. 92. Al-Musannaf (1985), 476. [Arabic]
Beirut Court of Appeal, Ninth Chamber. (1994, January 17). Ruling No. 94/49. Al-Adl (1994), 177. [Arabic]
Court of Cassation of Lebanon, Fifth Chamber. (1995, January 17). Ruling No. 95/11. Al-Adl (1995), 100. [Arabic]
Decree No. 11 of Lebanon on Commercial Institution. (1967, July 11). [Arabic]
Decree No. 304 of Lebanon (Commercial Code). (1942, December 24). [Arabic]
Fadil, N. (2011). Al-Nizam al-qanuni lilmahall al-tijari (2nd ed., Vols. 1–2). Dar Humah lil Nashr wa al-Tawzi. [Arabic]
Iraqi Civil Code (Law No. 40). (1951). [Arabic]
Lebanese Code of Civil Procedure (Decree No. 90). (1983, September 16). [Arabic]
Mercy, M. K. (2005). Sharh al-qanun al-madani al-jadid: Al-Huquq al-ayniyyah al-tabiyyah (2nd ed.). Matbaat al-Maarif. [Arabic]
Muqaddam, M. (2008). Al-Mahall al-tijari (2nd ed.). Dar Humah lil Nashr wa al-Tawzi. [Arabic]
Nasif, I. (2017). Al-Muassasah al-tijariyyah: Dirasah muqaranah [Commercial institution: A comparative study]. Manshurat al-Halabi al-Huquqiyyah. [Arabic]
Nasif, I. (2018). Al-Uqud al-tijariyyah: Dirasah muqaranah [Commercial contracts: A comparative study]. Manshurat al-Halabi al-Huquqiyyah. [Arabic]
Paris Court of Appeal. (1936, May 25). Ruling dated 25/5/1936. Majallat al-Muassasah al-Tijariyyah (1939), 325. [Arabic]
President of the Beirut Execution Department. (1997, November 15). Decision No. 97/453. Retrieved December 17, 2025, from the Lebanese University database: http://77.42.251.205/ArticleRelatedRulRef.aspx?Pid=1&LawID=244565&articleId=982189 [Arabic]
Shafiq, M. (1957). Al-Qanun al-tijari [Commercial law]. Dar al-Nahdah al-Arabiyyah. [Arabic]
Suryani, & Ghanim. (1999). Qawanin al-tanfidh fi Lubnan (Vol. 1). Al-Manshurat al-Huquqiyyah Sadir. [Arabic]
Taha, M. K. (2009). Asasiyyat al-qanun al-tijari wa al-qanun al-bahri [Foundations of commercial law and maritime law]. Maktabat al-Wafa al-Qanuniyyah. [Arabic]
Egyptian Law No. 11 on the Sale and Mortgage of Commercial Premises. (1940). [Arabic]