پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

ساختارشناسی قدرت ایلی در لرستان عصر قاجار و پهلوی؛ مطالعۀ موردی طایفۀ میر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد فلاح زاده 1
حجت شریفی 2
سمیه خانی پور 3
1 عضو هیات علمی گروه تاریخ و فرق تشیع، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2 دکترای تاریخ اسلام ، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
3 عضو هیأت علمی گروه ایران شناسی، دانشکده ایران شناسی، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان، ایران.
10.22034/api.2025.2053171.1186
چکیده
هدف: ایل میر از کهن‌ترین ایل‌های منطقة غرب کشور است که از دیرباز تاکنون در مناطقی از لرستان و ایلام می‌زیسته‌اند و برخی از رجال ایل، در دوره‌ای از تاریخ قاجار و پهلوی، به حکمرانی بخشی از این مناطق رسیده‌اند. فعالیت‌های سیاسی ایل میر که همواره توجه حاکمیت را به خود جلب می‌کرد، برآمده از ساختار قدرت ایل بود. اعضای ایل به گونه‌ای تربیت می‌شدند که آنان را به گسترش حکمرانی سوق می‌داد. در دوران قاجار و پهلوی، قدرت‌طلبی ایل در عرصة حکمرانی، نمود بیشتری یافت. پژوهش حاضر درصدد پاسخ دادن به این پرسش است که ساختار قدرت ایل میر چه تأثیری در فعالیت‌های سیاسی این ایل در منطقة بالاگریوه داشت؟
روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تبیینی و روش تاریخ شفاهی انجام شده است. این روش امکان بازسازی تحولات سیاسی ایل میر را از رهگذر روایت‌های شفاهی معمران و آگاهان محلی، در کنار منابع مکتوب، فراهم می‌سازد.
یافته‌ها: به‌رغم اهمیت تحرکات سیاسی ایل میر که از ساختار قدرت آنان نشأت می‌گرفت، پژوهش درخوری دربارة آنها انجام نشده است. نتایج پژوهش نشان داد که ایل میر با بهره‌گیری از انسجام درونی اعضا و مؤلفه‌هایی همچون نظامی‌گری، مجلس مشورتی و جمعیت زیاد، درصدد کسب ریاست و قدرت منطقه‌ای برآمد.
نتیجه‌گیری: ایل میر پس از رسیدن به قدرت کوشید با ویژگی‌های خاص ایلی مانند فرمان‌پذیری جمعی، هویت‌بخشی به قدرت قبیله به‌عنوان افتخار جمعی آن را حفظ کند.

چکیده تصویری

ساختارشناسی قدرت ایلی در لرستان عصر قاجار و پهلوی؛ مطالعۀ موردی طایفۀ میر
کلیدواژه‌ها
ساختار قدرت ایل
لرستان در دورۀ قاجار
لرستان در عصر پهلوی
میر دِرِیکوَند
منطقۀ بالاگریوه
موضوعات

عنوان مقاله English

The power structure of the clan in the Qajar and Pahlavi eras, a case study of the "Mir" clan

نویسندگان English

ahmad fallahzadeh 1
hojjat sharifi 2
Somayyeh khanipur 3
1 Faculty Member, Department of History and Shiʿa Sects, Faculty of Islamic Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
2 Ph.D. in Islamic History, Faculty of Islamic Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
3 Faculty Member, Department of Iranian Studies, Faculty of Iranian Studies, Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran.
چکیده English

Objective: The Mir tribe is one of the oldest tribes of the western region of the country, which has inhabited areas of Luristan and Ilam since ancient times, and some of the tribe's notables, during a period of Qajar and Pahlavi history, attained governance over parts of these regions. The political activities of the Mir tribe, which invariably attracted the attention of the ruling authority, arose from the tribe's power structure. Members of the tribe were raised in a manner that impelled them toward the expansion of governance. During the Qajar and Pahlavi eras, the tribe's power seeking in the arena of governance became more pronounced. The present study seeks to answer the question of what impact the power structure of the Mir tribe had on the political activities of this tribe in the Balagiriweh region.
Method: The present study employs a descriptive-explanatory approach and the method of oral history. This method facilitates the reconstruction of the political developments of the Mir tribe through the oral narratives of the elderly and local informants, alongside written sources.
Results: Despite the significance of the political movements of the Mir tribe, which originated from their power structure, no adequate research has been conducted concerning them. The results of the study indicated that the Mir tribe, drawing upon the internal cohesion of its members and components such as militarism, a consultative council, and a large population, sought to attain chieftaincy and regional power.
Conclusions: The Mir tribe, upon attaining power, endeavored to preserve it through distinctive tribal characteristics such as collective obedience and the attribution of identity to tribal power as a source of collective pride.

کلیدواژه‌ها English

Tribal power structure
Lorestan in the Qajar period
Lorestan in the Pahlavi era
Mir Dereikvand
Balagriveh region
ابن غفاری، قاضی احمدبن­محمد. (1378). تاریخ نگارستان، تصحیح و مقدمه و تذیل: مرتضی مدرسی­گیلانی، تهران: کتاب­فروشی­حافظ.
اسدیان­خرم­آبادی، محمد. (1358). دانستنی­ها و باورهای لرستان و ایلام، با همکاری محمد باجلان و منصور کیانی، تهران: مرکز مردم­شناسی ایران- وزارت فرهنگ و آموزش عالی.     
امان­اللهی بهاروند، سکندر. (1370). قوم لر - پژوهشی در باره پیوستگی قومی  و پراکندگی جغرافیائی لرها در ایران، تهران: آگاه، چاپ دوم.     
انجمن اهل قلم و شورای پژوهشی. (1379). یافته، فصلنامة پژو هشی فرهنگی لرستان، مجلد 1و2، ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان لرستان.
انجمن اهل قلم ونویسندگان لرستان. (1379). شقایق، نشریة لرستان­شناسی، سال اول، شمارۀ (1و2)، خرم آباد: دانش.
ایزد پناه، حمید. (1363). آثار تاریخی و باستانی لرستان، تهران: آگاه، چاپ دوم.
بدلیسی، امیرشرف­خان. (1276ق). شرف­نامه، قاهره: فرج­الله زکی­الکردی.
ترکمان، اسکندر بیک. (1350). عالم آرای عباسی، به­کوشش ایرج افشار، تهران: مؤسسة امیرکبیر، چاپ دوم.
جهانگیری، فرود. (1394). کتاب مردان بزرگ از ایل میر بک لرستان در عهد قاجار و پهلوی، ناشر: شاپور خواست.
خودگو، سعادت. (1378). اتابکان لر کوچک (تاریخ سیاسی اجتماعی لرستان و ایلام در عهد اتابکان لر کوچک)، خرم آباد: افلاک، چاپ اول.
خورموجی، محمدجعفر [بی­تا]. تاریخ قاجار حقایق الاخبار ناصری، به­کوشش حسین خدیوجمع، تهران: زوّار. 
دریکوند (الف)، غلامرضا (میر)، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/5/1384و24/8 / 1403.
دریکوند (ب)، زهرا (نازک)، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/5/1384و24/8 / 1403.
دریکوند (ج)، روح­الله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 30/4/1384 و 24/5/1403.
رهنما، شهرام. (پائیز و زمستان 1402). «خوانشی تأملی بر زمینه­های ورود و گسترش تشیع در لرستان»، پژوهشهای نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، سال دوم، شماره چهارم.
زائری، محمدرضا. (1363). سبک زندگی: نگاهی به زندگی دینی مسلمانان ایرانی، اصفهان: آرمان، چاپ چهارم.
زهرائی­فر (میر)، رضاخان، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/5/1384و 20/4/1403.
کردی (قلاوند)، گل زنان، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، اندیمشک: 22/11/1403و 26/12/1384.
کرزن، جورج ناتانیل. (1380ش). ایران و قضیۀ ایران، ‏ترجمۀ غلام­على وحیدمازندرانى،‏ تهران: علمى و فرهنگى‏، چاپ پنجم.
شریفی­نیک، رضا، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی- اجتماعی طایفه میر، خرم­آباد: 24/5/1384و 4/6/1403.
شیخی­فرد (حسنوند)، صغری، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/5/1384و 20/4/1402و 29/6/1403.
فریادرس اسدالله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 26/5/1384 و 28/6/1403.
مستوفی، حمدالله بن­ابی­بکر. (1363). تاریخ گزیده، عبدالحسین نوائی، تهران: امیرکبیر.
مقدسی، ابوعبدالله محمد. (1361). احسن­التقاسیم فی معرفه­الاقالیم، ترجمۀ علی­النقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.
موسوی (الف)، سیده مریم، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، نورآباد: 26/5/1384و 28/6/1403.
موسوی (ب)، مرحوم سید محمد، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 28/5/1384
موسوی (ج)، سید ستار، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/8/1403.
میر، محمد نعیم. (1374). دفاعیات تاریخی؛ شامل نقدی بر کتاب فرهنگ و تاریخ دره شهر و گذری بر طایفۀ میر، مجلد1، کرمانشاه: طاق بستان، چاپ اول.
میر دِریکوَند (ب)، منصور، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 24/5/1384و 28/6/1403. 
میر دِیرکَوَند مرحوم صید بزرگ، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 27/5/1384.
میر (الف)، مرحوم نصرت الله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 31/4/1384.
میر (ب) مرحوم عبدالرضا، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، دره شهر: 24/3/ 1384.
میر (ج)، محمد نعیم، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، دره شهر: 24/3/1384.
میر (د)، محمد، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 27/5/1384و31/4/1402و 20/5/1403.
میر (ه)، علی، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 25/4/1384و 21/4/1402و 24/8/1403.
میر (و)، فرزین، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 27/11/1384.
میرخواند، محمدبن­خاوند شاه. (1373). روضه الصفا فی سیره الانبیاء والملوک و الخلفاء، به تصحیح و تحشیۀ کیافر، [تهران]: اساطیر.
میرهاشمی، تقی. (1375). طایفة میر در گذر تاریخ، قم: دارالنشراسلام، چاپ اول.
میرهاشمی (الف)، اسدالله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، قم: 30/4/1384 و 24/5/1403.
میرهاشمی (ب)، ولی­الله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 28/12/1384.
میرهاشمی (ج) تقی، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 28/12/ 1384و12/1/1403.  
میرهاشمی، عبدال، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 27/5/1384.
میرعالی (الف)، نورالله، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، اندیمشک: 22/12/ 1384.
میرعالی (ب)، سیداحمد، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، قم: 31/4/ 1384.
میری، سیدمحمدحسین، مصاحبه­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، قم: 31/4/ 1384.
مینورسکی، ولادیمیر. (1396). مینورسکی و کورد، وه‌رگیر ئه‌نو‌ه‌ر سولتانی، کرج: مانگ‏‫.
مینورسکی، سیسیل جان ادموندز. (بی­تا). دو سفرنامه دربارة لرستان، تهران: سمت
والیزاده معجزی، محمدرضا. (1380). روزگار قاجار از تأسیس تا کودتای 1299، به­کوشش حسین و محمد والیزاده معجزی، انتشارات حروفیه.
نعمتی نیا مسعود، مصاحبه ­های بازشناسی سنت­های سیاسی اجتماعی طایفة میر، خرم­آباد: 28/11/ 1384.
 
 
 
Amanollahi Baharvand, Sekandar. (1991). The Lor people: A research on ethnic continuity and geographical distribution of the Lors in Iran (2nd ed.). Agah.
Anjoman-e Ahl-e Qalam va Shoray-e Pazhuheshi. (2000). Yafteh: Quarterly research journal of Lorestan culture (Vols. 1–2). General Directorate of Culture and Islamic Guidance of Lorestan Province.
Anjoman-e Ahl-e Qalam va Nevisandegan-e Lorestan. (2000). Shaqayeq: Lorestanology journal (Year 1, Nos. 1–2). Danesh.
Asadian Khorramabadi, Mohammad. (1979). Knowledge and beliefs of Lorestan and Ilam (with collaboration of Mohammad Bajelan and Mansour Kiani). Iranian Anthropology Center, Ministry of Culture and Higher Education.
Badlisi, Amir Sharaf Khan. (1859–1860). Sharaf-nameh. Farajollah Zaki al-Kurdi. (Original work published in AH 1276)
Curzon, George Nathaniel. (2001). Iran and the case of Iran (5th ed., Gholam-Ali Vahid Mazandarani, Trans.). Elmi va Farhangi. (Original work published 1892)
Derikvand (a), Gholamreza (Mir). (2005 & 2024, August 15 & November 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Derikvand (b), Zahra (Nazok). (2005 & 2024, August 15 & November 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Derikvand (c), Ruhollah. (2005 & 2024, July 21 & August 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Faryadras, Asadollah. (2005 & 2024, August 17 & September 19). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Ibn Ghaffari, Qazi Ahmad ibn Muhammad. (1999). Tarikh-e Nigaristan [History of Nigaristan] (Morteza Modarresi Gilani, Ed.). Hafez Bookstore.
Izadpanah, Hamid. (1984). Historical and archaeological monuments of Lorestan (2nd ed.). Agah.
Jahangiri, Foroud. (2015). Book of great men from the Mir Bak tribe of Lorestan in the Qajar and Pahlavi eras. Shapoor Khast.
Khodgoo, Saadat. (1999). Atabakans of Little Lur (political-social history of Lorestan and Ilam in the era of the Atabakans of Little Lur) (1st ed.). Aflak.
Khormooji, Mohammad Jafar. (n.d.). History of the Qajars: Haqayeq al-Akhbar Naseri (Hossein Khadivjam, Ed.). Zavvar.
Kurdi (Qalavand), Gol Zanan. (2006 & 2025, February 11 & March 17). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Andimeshk.
Minorsky, Vladimir. (2017). Minorsky and the Kurds (Anwar Sultani, Trans.). Mang.
Minorsky, Cecil John Edmonds. (n.d.). Two travelogues about Lorestan. SAMT.
Mir, Mohammad Naeem. (1995). Historical defenses: Including a critique of the book Culture and History of Darehshahr and a review of the Mir tribe (Vol. 1, 1st ed.). Taq Bostan.
Mir (a), Nosratollah (late). (2005, July 22). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir (b), Abdolreza (late). (2005, June 14). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Darehshahr.
Mir (c), Mohammad Naeem. (2005, June 14). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Darehshahr.
Mir (d), Mohammad. (2005, 2023 & 2024, August 18, July 22 & August 11). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir (e), Ali. (2005, 2023 & 2024, July 16, July 12 & November 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir (f), Farzin. (2006, February 16). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Derikvand (b), Mansour. (2005 & 2024, August 15 & September 19). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Derikvand, Seyyed Bozorg (late). (2005, August 18). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Hashemi, Taqi. (1996). The Mir tribe through history (1st ed.). Dar al-Nashr al-Islam.
Mir Hashemi (a), Asadollah. (2005 & 2024, July 21 & August 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Qom.
Mir Hashemi (b), Valiollah. (2006, March 19). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Hashemi (c), Taqi. (2006 & 2024, March 19 & April 1). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Hashemi, Abdol. (2005, August 18). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mir Aali (a), Nourollah. (2006, March 13). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Andimeshk.
Mir Aali (b), Seyyed Ahmad. (2005, July 22). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Qom.
Miri, Seyyed Mohammad Hossein. (2005, July 22). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Qom.
Mirkhwand, Mohammad ibn Khavand Shah. (1994). Rawdat al-Safa fi Sirat al-Anbiya wa al-Muluk wa al-Khulafa (Kiafar, Ed.). Asatir.
Mostowfi, Hamdallah ibn Abi Bakr. (1984). Tarikh-e Gozideh [Selected history] (Abdolhossein Navaei, Ed.). Amir Kabir.
Mousavi (a), Seyyedeh Maryam. (2005 & 2024, August 17 & September 19). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Nourabad.
Mousavi (b), Seyyed Mohammad (late). (2005, August 19). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Mousavi (c), Seyyed Sattar. (2024, November 15). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Maqdisi, Abu Abdullah Muhammad. (1982). Ahsan al-Taqasim fi Ma‘rifat al-Aqalim [The best divisions for knowledge of the regions] (Ali-Naqi Monzavi, Trans.). Authors and Translators Company.
Nemati Nia, Masoud. (2006, February 17). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Rahnama, Shahram. (2023–2024, Autumn & Winter). A reflective reading on the contexts of the entry and expansion of Shiism in Lorestan. New Researches in Islamic Humanities Studies, 2(4).
Sharifi Nik, Reza. (2005 & 2024, August 15 & August 26). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Sheykhi Fard (Hasanvand), Soghra. (2005, 2023 & 2024, August 15, July 11 & September 20). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.
Turkaman, Eskandar Beyk. (1971). Alam-ara-ye Abbasi [World-adorning history of Abbas] (2nd ed., Iraj Afshar, Ed.). Amir Kabir.
Valizadeh Maejzi, Mohammad Reza. (2001). The Qajar era from establishment to the 1920 coup (Hossein and Mohammad Valizadeh Maejzi, Eds.). Horufiyeh.
Zaeri, Mohammad Reza. (1984). Lifestyle: A look at the religious life of Iranian Muslims (4th ed.). Arman.
Zahraei Far (Mir), Reza Khan. (2005 & 2024, August 15 & July 11). Interviews on recognition of political-social traditions of the Mir tribe [Interview]. Khorramabad.