پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

جستاری همگرایانه در نگاه هرمنوتیکی و مصلحت گرایی فقهی اسلامی با تاکید بر امکان تفکیک در عنصر روانی در جرائم (سیاسی – امنیتی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا شمسی زاد 1
سیدمحمدرضا موسوی فرد 2
مصطفی ملکی 3
1 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
2 عضو هیئت علمی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد سمنان ، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران
3 استادیار و عضو هیات علمی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/api.2026.2054882.1210
چکیده
هدف: با در نظر گرفتن تحولات سیاسی و اجتماعی، ضرورت به‌روزرسانی قوانین در راستای پاسخ‌دهی مناسب قانونی به این تحولات امری لازم و غیرقابل انکار است که در نظام‌های ایدئولوژیک با توجه به ریشه‌های دینی باید براساس منابع موجود که مبنای قانون‌گذاری است و هماهنگ با آن این اقدامات صورت پذیرد. در نتیجه توجه ویژه به عنصر روانی در تعیین نوع جرم و مجازات به نظر نقش غیرقابل انکاری دارد. در جستار حاضر می‌توان در پی فهم این سؤال اساسی گام برداشت: آیا در بررسی توأمان هرمنوتیک به عنوان روشی تفسیری و مصلحت‌گرایی به عنوان بینشی مسلط در فقه و حقوق اسلامی، علی‌الاصول تفکیکی بین عنصر روانی در جرائم حوزه سیاسی و حوزه امنیتی می‌توان قائل شد؟
روش پژوهش: این جستار با نگاهی توصیفی-تحلیلی و روش اسنادی-کتابخانه‌ای انجام شده است.
یافته‌ها: به نظر می‌رسد با در نظر گرفتن منشأ دینی و فقهی برای قوانین کیفری در نظام اسلامی، نگاه نوین در حقوق کیفری به استناد قرآن، سنت و روایات، بر تأکید بر اصل فقه پویا، چنین امکانی را می‌دهد که با توجه به نگاه مصلحت‌نگر، مجرم سیاسی را کاملاً از جرائم حوزه امنیتی تفکیک کرد. یافته‌ها ما را بدین سو رهنمون می‌سازد که با دست‌یازی به تفسیر توأمان نگاه هرمنوتیکی در فقه و حقوق اسلامی، با در نظر گرفتن مصلحت عامه، قاعده احسان، قاعده درء و امثالهم در هماهنگی با حقوق بشر و بین‌الملل می‌توان به این مهم دست یافت.
نتیجه‌گیری: بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که تفکیک عنصر روانی میان جرائم سیاسی و امنیتی، با تکیه بر مبانی فقه پویا و رویکرد مصلحت‌گرایانه، امری ممکن و بلکه ضروری است؛ تفکیکی که می‌تواند زمینه‌ساز انطباق هرچه بیشتر نظام کیفری اسلامی با موازین حقوق بشری و بین‌المللی گردد.
کلیدواژه‌ها
هرمنوتیک
فقه حقوق اسلامی
جرم سیاسی
جرم امنیتی
عنصر روانی
موضوعات

عنوان مقاله English

A convergent search in the hermeneutical and Islamic jurisprudential view with emphasis on The possibility of separation in the psychological element in crimes (political-security)

نویسندگان English

zahra shamcizad 1
Seyed Mohammad Reza Mousavi Fard 2
Mostafa Maleki 3
1 PhD student, Department of Criminal Law and Criminology, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
2 Faculty Member, Department of Criminal Law and Criminology, Semnan Branch, Islamic Azad University, Semnan, Iran
3 Assistant Professor and Faculty Member of the Department of Islamic Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: Taking into account political and social developments, the necessity of updating laws in order to provide an appropriate legal response to these developments is an indispensable and undeniable matter. In ideological systems, given their religious roots, such measures must be undertaken on the basis of the available sources that constitute the foundations of legislation and in harmony therewith. The present inquiry may proceed toward understanding this fundamental question: In the concurrent examination of hermeneutics as an interpretive method and expediency-oriented reasoning (maṣlaḥat-garayi) as a dominant perspective in Islamic jurisprudence and law, can a distinction, in principle, be drawn between the mental element in crimes of a political domain and those of a security domain?
Method: This inquiry employs a descriptive-analytical approach and a documentary-library method.
Results: It appears that, given the religious and jurisprudential origin of criminal laws in the Islamic system, a novel perspective in criminal law grounded in the Qur'an, the Sunnah, and the traditions emphasizing the principle of dynamic jurisprudence (fiqhi puya), affords the possibility of fully distinguishing the political offender from crimes of the security domain, in light of an expediency-oriented perspective. The findings guide us toward the conclusion that, by recourse to the concurrent interpretation of the hermeneutic perspective in Islamic jurisprudence and law taking into account the public interest (maṣlahati ammah), the principle of beneficence (qaidahi ihsan), the principle of leniency (qaidahi dar), and the like in harmony with human rights and international law, this objective may be attained.
Conclusions: Accordingly, it may be concluded that distinguishing the mental element between political and security crimes, grounded in the foundations of dynamic jurisprudence and an expediency-oriented approach, is not only possible but indeed necessary a distinction that can pave the way for the greater alignment of the Islamic criminal system with human rights and international standards.

کلیدواژه‌ها English

Hermeneutics
Islamic Jurisprudence
Political Crime
Security Crime
Psychological Element
ترکاشوند، منصور، حیدری، عباسعلی، و قیوم‌زاده، محمود. (۱۴۰۰). جرم سیاسی (ارجاف) در فقه اسلام. جستارهای سیاسی معاصر، ۱۲(۴)، ۲۵-۵۱. https://doi.org/10.30465/cps.2021.34043.2673
توسلی نائینی، منوچهر، و قاسمی، آرین. (۱۳۹۶). جرم سیاسی منفی: درآمدی بر نگرشی نو به معنای جرم سیاسی. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، ۶(۲۰)، ۶۹-۱۰۳. https://doi.org/10.22054/jclr.2017.7607.1131
جعفری، فریدون. (۱۴۰۱). جایگاه رکن روانی و مسئولیت کیفری در تعریف جرم. فصلنامه آموزه‌های حقوق کیفری، ۱۹(۲۴)، ۳۳-۶۲.
https://doi.org/10.30513/cld.2023.4840.1780
حاجی‌پور، افشین، قیوم‌زاده، محمود، و حبیبی‌تبار، حسین. (۱۳۹۹). تبیین جرم سیاسی و عناصر تشکیل‌دهنده آن در نظام کیفری ایران. ماهنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ۳(۱)، ۶۱۳-۶۲۹. https://doi.org/10.30510/psi.2021.316766.2694
خسروشاهی، قدرت‌الله، و گنجی، علی. (۱۳۹۸). بررسی جرم‌انگاری مصلحت‌گرایانه در نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، ۸(۲۸)، ۱۷۵-۲۰۶. https://doi.org/10.22054/jclr.2018.23385.1445
خسروی، کاظم، و اصغری، عبدالرضا. (۱۳۹۶). قانون جرم سیاسی در سنجه اصل ۱۶۸ قانون اساسی. فصلنامه علمی آموزه‌های حقوق کیفری، (۱۳)، ۱۹۳-۲۲۳.
رحمتی، هادی. (۱۴۰۰). بررسی قاعده احسان در قواعد فقه. هشتمین کنفرانس بین‌المللی دستاوردهای نوین پژوهشی در فقه، حقوق و علوم انسانی، تهران.
رهبرقاضی، محمودرضا، و همتی دشتکی، عباداله. (۱۳۸۹). مفهوم مصلحت در اندیشه و عمل سیاسی امام خمینی (ره). کنگره ملی بررسی اندیشه‌های فرهنگی اجتماعی بنیانگذار انقلاب اسلامی، تهران.
زندیان، نهال. (۱۳۹۸). بررسی جرم سیاسی در ایران با تأکید بر قانون مصوب ۱۳۹۵ (جلد دوم). فصلنامه علمی قانون‌یار، ۳(۹)، ۷-۳۰.
سعیدی، یاسمن. (۱۴۰۱). بررسی قاعده احسان در سقوط مسئولیت مدنی و کیفری در فقه و حقوق با رویکردی بر اندیشه امام خمینی (ره). پژوهشنامه متین، ۲۴(۹۵)، ۸۱-۹۹. https://doi.org/10.22034/matin.2022.129068.1176
عطیة، حسین عطیة مختار. (۲۰۱۸). من الأحکام العامة للإحسان. مجلة المدونة، ۴(۱۵).
https://search.emarefa.net/ar/detail/BIM-1229070
محبی، جلیل. (۱۳۸۹). بایسته‌های تعریف جرم سیاسی در قاموس حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهشنامه حقوق اسلامی، ۱۱(۱)، ۵-۵۵. https://doi.org/10.30497/law.2012.1241
محمدی نویسی، حسن. (۱۳۹۹). هرمنوتیک شروع به جرم در حقوق کیفری ایران. پژوهشنامه تطبیقی دادپیشگان، ۳(۳)، ۶۴-۷۰.
هانتینگتون، ساموئل. (۱۴۰۰). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی (محسن ثلاثی، مترجم). انتشارات علم.
یکرنگی، محمد، و جلوی، رضا. (۱۴۰۳). سایه امنیت سیاسی بر عنصر انگیزه در جرائم تروریستی. فصلنامه علمی سیاست، ۵۴(۲)، ۲۹۱-۳۱۱.
https://doi.org/10.22059/jpq.2024.355746.1008044
 
 
Anwarullah. (2023). Comparative study of human rights in Islamic and West laws (An analytical study). Central European Management Journal, 31(2). https://doi.org/10.57030/23364890.cemj.31.2.101
Astariyani, Sudiarta, & Diah, W. P. D. (2019). Legal hermeneutics in the preparation of a case in the Province of Bali. The Journal of Social Sciences and Humanities, 3(1).
      https://doi.org/10.24843/UJOSSH.2019.V03.I01.P06
Atiyyah, H. A. M. (2018). On the general rulings of ihsan. Al-Mudawwana Journal, 4(15).
https://search.emarefa.net/ar/detail/BIM-1229070
Batchelor, T. N. (1989). The role of hermeneutics in the debate between natural law theory and legal positivism [Doctoral dissertation, University of Nebraska–Lincoln].
     https://digitalcommons.unl.edu/dissertations/AAI9019553
Bohinich, O. L. (2021). Interpretation of law as a problem of legal hermeneutics: Some questions of theory. https://doi.org/10.33663/2524-017X-2021-12-19
Canale, D., & Tuzet, G. (2014). Analogy and interpretation in legal argumentation.
https://doi.org/10.1007/978-3-319-06334-8_13
Ciută, F. (2009). Security and the problem of context: A hermeneutical critique of securitisation theory. Review of International Studies, 35(2), 301–326. https://doi.org/10.1017/s0260210509008535
Farah, P. D. (2023). Law, society, and religion: Islam and the West. In F. L. Ramaioli (Ed.), Juridical perspectives between Islam and the West: A tale of two worlds. Palgrave Macmillan.
     https://ssrn.com/abstract=4517486
García López, D. J. (2019). Hermenéutica de lo no-dicho. Una metodología para los estudios jurídicos [The hermeneutics of the not-said: A methodology for legal studies].
      https://doi.org/10.7203/CEFD.40.13300
Glanert, S., & Girard, F. (Eds.). (2017). Laws hermeneutics: Other investigations. Routledge.
https://doi.org/10.4324/9781315648651
Goodrich, P. (1998). Legal hermeneutics. In The Routledge encyclopedia of philosophy. Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9780415249126-T016
Grondin, J. (1994). Introduction to philosophical hermeneutics. Yale University Press.
Hajipour, A., Qayyumzadeh, M., & Habibi Tabar, H. (2020). Explaining political crime and its constituent elements in the Iranian criminal system. Monthly Journal of Political Sociology of Iran, 3(1), 613–629. https://doi.org/10.30510/psi.2021.316766.2694
Huntington, S. (2021). Political order in changing societies (M. Salasi, Trans.). Elm Publications. (Original work published 1968)
Jafari, F. (2022). The position of the mental element and criminal responsibility in the definition of crime. Journal of Criminal Law Doctrines, 19(24), 33–62.
     https://doi.org/10.30513/cld.2023.4840.1780
Khosravi, K., & Asghari, A. (2017). The Political Crime Law in light of Article 168 of the Constitution. Journal of Criminal Law Doctrines, (13), 193–223.
Khosrowshahi, G., & Ganji, A. (2019). Examining expediency-based criminalization in the Islamic Republic of Iran. Journal of Criminal Law Research, 8(28), 175–206.
     https://doi.org/10.22054/jclr.2018.23385.1445
Klein, E. (2000). A complete etymological dictionary of the English language: Dealing with the origin of words and their sense development. Elsevier.
Loeffler, J. (2023). The religions of human rights. Harvard Theological Review, 116(1).
https://doi.org/10.1017/S0017816022000372
Mohammadi Nevisi, H. (2020). Hermeneutics of attempt in Iranian criminal law. Comparative Journal of Dadpishgan, 3(3), 64–70.
Mohebi, J. (2010). Essentials of defining political crime in the constitutional law of the Islamic Republic of Iran. Journal of Islamic Law Research, 11(1), 5–55. https://doi.org/10.30497/law.2012.1241
Mootz, F. J., III. (1994). The new legal hermeneutics. Vanderbilt Law Review, 47(1), 115–143.
https://scholarship.law.vanderbilt.edu/vlr/vol47/iss1/3
Mootz, F. J., III. (2015). Hermeneutics and law. In A companion to hermeneutics.
https://doi.org/10.1002/9781118529812.ch71
Nickel, J. (2010). Human rights. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Fall 2010 ed.). https://plato.stanford.edu/entries/rights-human
Poscher, R. (2019). Hermeneutics and law. In M. Forster & K. Gjesdal (Eds.), The Cambridge companion to hermeneutics. Cambridge University Press.
      https://doi.org/10.1017/9781316888582.015
Rahbar Ghazi, M. R., & Hemmati Dashtaki, E. (2010). The concept of expediency in the political thought and practice of Imam Khomeini. National Congress on Examining the Cultural and Social Thoughts of the Founder of the Islamic Revolution, Tehran.
Rahmati, H. (2021). Examining the rule of ihsan in jurisprudential rules. 8th International Conference on New Research Achievements in Jurisprudence, Law and Humanities, Tehran.
Saeidi, Y. (2022). Examining the rule of ihsan in the extinction of civil and criminal liability in jurisprudence and law with an approach based on Imam Khomeinis views. Matin Research Journal, 24(95), 81–99. https://doi.org/10.22034/matin.2022.129068.1176
Sepulveda, M., van Banning, T., Gudmundsdottir, G. D., Chamoun, C., & van Genugten, W. J. M. (2004). Human rights reference handbook (3rd ed.). University for Peace.
Tadros, V. (2008). Crimes and security. Modern Law Review, 71(6), 940–970.
 https://doi.org/10.1111/j.1468-2230.2008.00730.x
Torkashvand, M., Heidari, A. A., & Qayyumzadeh, M. (2021). Political crime (arjaf) in Islamic jurisprudence. Contemporary Political Studies, 12(4), 25–51.
     https://doi.org/10.30465/cps.2021.34043.2673
Tavassoli Naeini, M., & Ghasemi, A. (2017). Negative political crime: An introduction to a new approach to the meaning of political crime. Journal of Criminal Law Research, 6(20), 69–103.
      https://doi.org/10.22054/jclr.2017.7607.1131
Varga, C. (2022). Hermeneutics of the law. Public Governance, Administration and Finances Law Review, 7(1). http://real.mtak.hu/153235
Yekrangi, M., & Jelvi, R. (2024). The shadow of political security on the element of motive in terrorist crimes. Journal of Politics, 54(2), 291–311. https://doi.org/10.22059/jpq.2024.355746.1008044
Zandian, N. (2019). Examining political crime in Iran with emphasis on the 2016 Act (Vol. 2). Qanun Yar Scientific Quarterly, 3(9), 7–30.
Zimmermann, J. (2015). Hermeneutics: A very short introduction. Oxford University Press.
پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 تیر 1405