پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تحلیل تشابهات نظریۀ جادوی مارسل موس، با برخی ازآثارغزّالی وشیخ بهایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سارا پارساخو 1
احمد خیالی خطیبی 2
تراب جنگی قهرمان 2
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/api.2026.2091013.1793
چکیده
هدف: هدف این مقاله بررسی مؤلفه مبهم جادو در علوم غریبه و تحلیل تشابهات دیدگاه مارسل موس در کتاب «نظریه جادو» با برخی از آثار غزالی و شیخ بهایی است. همچنین مقاله می‌کوشد نشان دهد که مفهوم جادو در طول تاریخ و در میان فرهنگ‌ها و مذاهب مختلف حضور داشته و مورد توجه اندیشمندان گوناگون قرار گرفته است.
روش پژوهش: این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحقیق تاریخی و با رویکرد تحلیلی انجام شده است. در این راستا به منابع و متون متقدم مراجعه شده و داده‌ها از طریق بررسی متون و نسخ خطی گردآوری و تحلیل شده‌اند. همچنین به منظور ارائه شواهد، تصاویر طلسم‌ها به‌صورت مستقیم و بدون تغییر از نسخه‌های خطی تهیه و در مقاله درج شده‌اند.
یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد که جادو پدیده‌ای کهن و فرافرهنگی است و در بسیاری از جوامع بشری، حتی پیش از شکل‌گیری زبان و خط، حضور داشته است. همچنین دیدگاه‌های مطرح‌شده در آثار مارسل موس در برخی موارد با مباحث طرح‌شده در آثار غزالی و شیخ بهایی شباهت‌هایی دارد. علاوه بر این، جادو در متون ادبی و فرهنگی جهان نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و همواره مورد توجه جوامع مختلف بوده است.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که جادو به‌عنوان پدیده‌ای دیرپا و پیچیده، در سنت‌های فکری و فرهنگی مختلف مورد توجه قرار گرفته و اندیشمندان با پیشینه‌های دینی و فرهنگی متفاوت به آن پرداخته‌اند. این امر بیانگر آن است که مفهوم جادو همواره در حاشیه اما در تعامل با نظام‌های فکری و مذهبی حضور داشته و همچنان در مطالعات فرهنگی و تاریخی اهمیت دارد.

چکیده تصویری

تحلیل تشابهات نظریۀ جادوی مارسل موس، با برخی ازآثارغزّالی وشیخ بهایی
کلیدواژه‌ها
غزّالی
شیخ بهایی
مارسل موس
جادو
فراطبیعی
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the similarities between Marcel Mauss' theory of magic and some of the works of Ghazali and Sheikh Baha'i

نویسندگان English

sara parsakhoo 1
ahmad khiali khatibi 2
torab jangi ghahraman 2
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 assistant professor, Department of Persian language and literature , CT.C,  Islamic  Azad University, tehran, Iran
چکیده English

Objective: The aim of this article is to examine the ambiguous component of magic within the occult sciences and to analyze the similarities between Marcel Mauss’s perspective in A Theory of Magic and certain works of al-Ghazali and Shaykh Bahai. The study also seeks to demonstrate that the concept of magic has been present throughout history and across different cultures and religions, attracting the attention of various thinkers.
Method: This study is conducted using the historical research method with an analytical approach. Early sources and classical texts have been consulted, and the data have been collected and analyzed through the examination of texts and manuscripts. In addition, to provide documentary evidence, images of talismans have been reproduced directly and without alteration from manuscript sources and included in the article.
Results: The findings indicate that magic is an ancient and cross-cultural phenomenon that has existed in many human societies, even prior to the emergence of language and writing. Moreover, the perspectives presented in Marcel Mauss’s works show certain similarities with discussions found in the writings of al-Ghazali and Shaykh Bahai. Furthermore, magic has been widely reflected in literary and cultural texts across the world and has consistently attracted the attention of different societies.
Conclusion: The results of the study suggest that magic, as a long standing and complex phenomenon, has been addressed within various intellectual and cultural traditions, and thinkers from diverse religious and cultural backgrounds have engaged with it. This indicates that the concept of magic has historically existed on the margins while remaining in interaction with intellectual and religious systems, and it continues to hold significance in cultural and historical studies.

کلیدواژه‌ها English

Ghazzali, Sheikh Baha'
i, Marcel Mauss, Magic, Paranormal
اخوان الصفا. (1405ﻫ). رسائل اخوان الصفا و خلّان الوفا، قم، مکتب الاعلام الاسلامی،
باجلان فرخی، محمدحسین. ( ۱۳۵۸ش). باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، به کوشش محمد اسدیان خرم‌آبادی و دیگران، تهران،
براتی، پرویز. (1395). بادهای افسون، مقدمه ای بر شناخت علوم غریبه در ایران، چاپ اول، تهران، نشر، چشمه
بن تان، اگوست. (1354). سفرنامة بن تان، ترجمة منصوره اتحادیه (نظام مافی)، تهران: سپهر. 
بیابانی، محمد. (۱۳۶۹). حماسه ی درخت گلبانو، تهران، مرکز
بیرو، آلن. (1380 ). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان
تفضلی آموزگار ژاله و احمد. ( ۱۳۷۲ش). اسطوره زندگی زردشت، تهران ، نشرمرکز
خزائلی، محمد. (۱۳۴۱ش). اعلام قرآن، تهران، نشر امیرکبیر
رضایی باغبیدی، حسن. (1388). «جادو»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران. 
رضی سید، نهج البلاغه. ( ١٣٨٥ش). ترجمه عبدالمحمد آیتی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران
دانش‌پژوه، محمدتقی، یواقیت العلوم و دراری النجوم، تهران، ۱۳۶۴ش
فلور، ویلم. (۱۳۸۶). سلامت مردم در ایران، قاجار ترجمه ایرج نبی پور، بوشهر، دانشگاه علوم پزشکی
کولیور رایس، کلارا. (1366). زنان ایرانی و راه و رسم زندگی آنان، ترجمة اسـداالله آزاد، تهـران: آسـتان قدس رضوی. 
طلسم شاهی، نسخة خطی، ش /820 ف کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران. 
گریگور، آرتر اس. (1361). اسرار طلسم و سحر و  جادو "دنیای ماوراءالطبیعه انسان اولیه"
هدایت، صادق. (۱۳۲۶ش). «جادوگری در ایران»، تهران، جهان‌نو
موس، مارسل. (۱۳۹۷). نظریه عمومی جادو،ترجمه: حسین ترکمن نژاد،چاپ دوم، تهران، نشرمرکز
یونگ، کارل گوستاو،(1384)، انسان و سمبل، ترجمه محمود سلطانیه، چاپ پنجم، تهران ، نشر جامی
بلوکباشی، علی. (۱۳۵۹ش). «دیدگاههاو نگرشها در مردم‌ شنـاسی»، کتـاب جمعه،  تهران، س۱، شم‌ ۳۴          
افشانی، سید علی رضا. (۱۳۸۵). تبیین جامعه شناختی گرایش به خرافات در ایران » مطالعه ی موردی: شهر های اهواز، اصفهان و ایلام، پایان نامه ی دکتری جامعه شناسی دانشگاه اصفهان.
 
Afshani, S. A. R. (2006). A sociological explanation of the tendency toward superstition in Iran: A case study of the cities of Ahvaz, Isfahan, and Ilam (Doctoral dissertation, University of Isfahan, Isfahan, Iran).
Akhwan al‑Safa. (1985). Rasa'il Ikhwan al‑Safa wa Khullan al‑Wafa [Epistles of the Brethren of Purity]. Qom: Maktab al‑I'lam al‑Islami.
Amini, J., & Tafazzoli, A. (1993). The myth of the life of Zoroaster. Tehran: Markaz Publishing
Barati, P. (2016). Bewitched winds: An introduction to the study of occult sciences in Iran. Tehran: Cheshmeh Publishing.
Bayabani, M. (1990). The epic of the Golbanu tree. Tehran: Markaz Publishing.
Biro, A. (2001). Dictionary of social sciences (B. Saroukhani, Trans.). Tehran: Keyhan Publications.
Blockbashi, A. (1980). Perspectives and attitudes in anthropology. Ketab‑e Jomeh, 1(34).
Bontemps, A. (1975). The travelogue of Bontemps (M. Ettehadieh, Trans.). Tehran: Sepehr.
Curzon Rice, C. (1987). Persian women and their ways of life (A. Azad, Trans.). Tehran: Astan Quds Razavi.
Daneshpazhooh, M. T. (1985). Yawaqit al‑‘Ulum wa Darari al‑Nujum. Tehran.
Dehkhoda, A. A. (n.d.). Loghatnameh Dehkhoda [Dehkhoda Dictionary]. Tehran: University of Tehran Press.
Eliade, M. (1987). The encyclopedia of religion. New York: Macmillan.
Encyclopaedia Iranica. (1990–1991). E. Yarshater (Ed.). Costa Mesa, CA: Mazda Publishers.
Flora, W. (2007). Public health in Qajar Iran (I. Nabipour, Trans.). Bushehr: Bushehr University of Medical Sciences.
Gregor, A. S. (1982). Secrets of talismans, sorcery, and magic: The supernatural world of early humans.
Hedayat, S. (1947). Magic in Iran. Tehran: Jahan‑e Now Publishing.
Khazaeli, M. (1962). A‘lam al‑Qur’an. Tehran: Amir Kabir Publications.
Mauss, M. (2005). A general theory of magic (R. Brain, Trans.). London: Routledge. (Original work published 1902) DOI: https://doi.org/10.4324/9780203992930 
Mauss, M. (2018). A general theory of magic (H. Torkaman‑Nejad, Trans.). Tehran: Markaz Publishing.
Razavi Baghbidi, H. (2009). Magic. In Encyclopaedia Islamica. Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia.
Razi, S. (2006). Nahj al‑Balagha (A. M. Ayati, Trans.). Tehran: Daftar Nashr‑e Farhang‑e Eslami.
Royal talisman manuscript. (n.d.). Manuscript No. 820F. National Library of the Islamic Republic of Iran.
Jung, C. G. (2004). Man and his symbols (M. Soltaniyeh, Trans.). Tehran: Jami Publishing.