پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

شناسایی عوامل اصلی مدل تاب آوری کارکنان با رویکرد ارتقاء تاب آوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد جواد حافظی 1
مهدی صانعی 2
سیده زهرا ساداتی 3
عزت الله بالوئی جامخانه 4
محمد حسن شکی 1
1 گروه مدیریت، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران.
2 گروه مدیریت، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
3 گروه روان‌شناسی، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران.
4 گروه آمار، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران.
10.22034/api.2026.2090263.1778
چکیده
هدف: بحران‌های نوظهور در محیط‌های آموزشی، ضرورت شناسایی سازوکارهای ارتقای تاب‌آوری را افزایش داده است. این پژوهش با هدف طراحی و ارائه مدل تاب‌آوری کارکنان آموزش و پرورش استان سمنان با رویکرد ارتقاء در شرایط بحران (اقتصادی، امنیتی و سلامت) انجام شد.
روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، کیفی با رویکرد اکتشافی است که با استراتژی نظریه داده‌بنیاد انجام پذیرفت. جامعه آماری شامل خبرگان مدیریت منابع انسانی سازمان آموزش و پرورش استان سمنان بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند از نوع گلوله‌برفی، ۱۲ نفر به عنوان مشارکت‌کننده انتخاب شدند تا اشباع نظری حاصل گردد. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از رویکرد نظام‌مند استراوس و کوربین (۱۹۹۸) طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد.
یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی ۵۸ مقوله فرعی و ۲۹ مقوله اصلی در قالب مدل پارادایمی انجامید. پدیده محوری «تاب‌آوری کارکنان در بحران» تحت تأثیر عوامل علی در سطح فردی (خودمراقبتی، توانمندسازی، تعادل کار-زندگی) و سازمانی (آموزش، انگیزش، رهبری مؤثر، همبستگی) قرار دارد. مدل در بستر عوامل زمینه‌ای (مانند ساختار انعطاف‌پذیر و مدیریت ریسک) و با اثر عوامل مداخله‌گر (حمایت روان‌شناختی، سیستم پاداش) شکل می‌گیرد.
نتیجه‌گیری: مدل استخراج شده نشان می‌دهد که تاب‌آوری کارکنان یک سازه تک‌بعدی نیست، بلکه پیوندی میان مهارت‌های فردی و زیرساخت‌های سازمانی است. مدیران آموزش و پرورش می‌توانند با تقویت رهبری موثر و ایجاد ساختارهای منعطف، پتانسیل مقابله با بحران‌های اقتصادی و سلامت را در کارکنان ارتقا دهند.

چکیده تصویری

شناسایی عوامل اصلی مدل تاب آوری کارکنان با رویکرد ارتقاء تاب آوری در شرایط بحران در کارکنان سازمان آموزش و پرورش استان سمنان
کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری کارکنان
مدیریت بحران
نظریه داده‌بنیاد
توسعه منابع انسانی
موضوعات

عنوان مقاله English

Identifying the Key Factors of an Employee Resilience Model with an Approach to Enhancing Resilience under Crisis Conditions among Staff of the Semnan Provincial Department of Education

نویسندگان English

mohammad javad hafezi 1
Mehdi Sanei 2
Seyedeh Zahra Sadati 3
Ezzatallah Baloui Jamkhaneh 4
Mohammad Hassan Shaki 1
1 Department of Management, Qas.C., Islamic Azad University, Qaemshahr, Iran.
2 Department of Management, Shahrood Branch, Islamic Azad University, Shahrood, Iran.
3 Department of Psychology, Qas.C., Islamic Azad University, Qaemshahr, Iran.
4 Department of Statistics, Qas.C., Islamic Azad University, Qaemshahr, Iran.
چکیده English

Objective: Emerging crises in educational environments have increased the need to identify mechanisms for enhancing resilience. This study was conducted to design and present a resilience model for the staff of the Semnan Province Department of Education, with an emphasis on resilience enhancement under crisis conditions, including economic, security, and health-related crises.
Method: This study was applied in purpose and qualitative in nature, using an exploratory approach and grounded theory strategy. The statistical population consisted of experts in human resource management within the Semnan Province Department of Education. Using purposive snowball sampling, 12 participants were selected until theoretical saturation was achieved. Data were collected through in-depth semi-structured interviews and analyzed based on the systematic approach of Strauss and Corbin (1998) in three stages: open, axial, and selective coding.
Results: Data analysis led to the identification of 58 subcategories and 29 main categories within a paradigmatic model. The findings indicated that the central phenomenon, “staff resilience in crisis,” is influenced by causal factors at both the individual level (self-care, empowerment, work life balance) and the organizational level (training, motivation, effective leadership, and cohesion). The model is shaped within the context of background factors (such as flexible structure and risk management) and under the influence of intervening factors (such as psychological support and reward systems).
Conclusion: The extracted model shows that staff resilience is not a one-dimensional construct; rather, it emerges from the linkage between individual skills and organizational infrastructures. Education managers can enhance employees’ capacity to cope with economic and health crises by strengthening effective leadership and creating flexible structures.

کلیدواژه‌ها English

Employee Resilience
Crisis Management
Grounded Theory
Human Resource Development
سپهری، ف؛ فرهادی، ز؛ سبوکی، م و خلیفه، ف. (1404). فرسودگی شغلی معلمان و نقش توسعه حرفه‌ای مستمر در ارتقای تاب‌آوری سازمانی و عملکرد آموزشی. اولین همایش بین‌المللی پژوهش‌های نوپدید در روان‌شناسی و علوم تربیتی.
صفری، ا. (1404). رابطه حمایت سازمانی ادراک‌شده با بهره‌وری آموزشی با میانجی‌گری تاب‌آوری روان‌شناختی در بین معلمان متوسطه دوم. مطالعات نوین در علوم تربیتی، 1(1)، 1–10.
قدیری، ف. (1404). رابطه بین ادراک از رهبری خدمت‌گزار و حمایت سازمانی ادراک‌شده با تاب‌آوری سازمانی با نقش میانجی اعتماد سازمانی در بین معلمان ابتدایی شهرستان شهرضا. اولین همایش بین‌المللی افق‌های تازه در روان‌شناسی یادگیری و آموزش و پرورش از دید معلم.
 
Annarelli, A., Nonino, F., & Palombi, G. (2023). Organizational resilience: A systematic literature review and research agenda. International Journal of Production Research, 61(9), 2921–2944.
Dey, P. K., Chowdhury, S., Abadie, A., Vann Yaroson, E., & Sarkar, S. (2024). Artificial intelligence-driven supply chain resilience in Vietnamese manufacturing small- and medium-sized enterprises. International Journal of Production Research, 62(15), 5417–5456.
Dias, Á. L., Cunha, I., Pereira, L., Costa, R. L., & Gonçalves, R. (2022). Revisiting small- and medium-sized enterprises’ innovation and resilience during COVID-19: The tourism sector. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8(1), Article 11.
Duchek, S. (2023). Organizational resilience: A capability-based conceptualization. Business Research, 16(1), 215–246.
Galaitsi, S. E., Pinigina, E., Keisler, J. M., Pescaroli, G., Keenan, J. M., & Linkov, I. (2023). Business continuity management, operational resilience, and organizational resilience: Commonalities, distinctions, and synthesis. International Journal of Disaster Risk Science, 14(5), 713–721.
Geddes, D., Callister, R. R., & Gibson, D. E. (2020). A message in the madness: Functions of workplace anger in organizational life. Academy of Management Perspectives.
Halkos, G., & Bousinakis, D. (2017). The effect of stress and dissatisfaction on employees during crisis. Economic Analysis and Policy, 55, 25–34.
Hammer, L. B., Truxillo, D. M., Bodner, T., Pytlovany, A. C., & Richman, A. (2019). Exploration of the impact of organisational context on a workplace safety and health intervention. Work & Stress, 33(2), 192–210.
Isidro, M. Q. Y., & Calleja, M. T. (2021). How do national values contribute to perceived organizational resilience and employee resilience in times of disaster? An example from the Philippines. Asian Journal of Social Psychology, 24(4), 511–523.
Jian, Q., Wang, X., Al-Smadi, H. M., Waheed, A., Badulescu, A., & Samad, S. (2022). Proposing a robust model to reduce employees’ turnover intentions in an ethical leadership framework: Empirical evidence from the healthcare sector. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), Article 8939.
Ozdemir, D., Sharma, M., Dhir, A., & Daim, T. (2022). Supply chain resilience during the COVID-19 pandemic. Technology in Society, 68, Article 101847.
Qadiri, F. (2025). The relationship between perceptions of servant leadership and perceived organizational support with organizational resilience: The mediating role of organizational trust among elementary school teachers in Shahreza County. In Proceedings of the First International Conference on New Horizons in the Psychology of Learning and Education from the Teacher’s Perspective.
Rachmad, Y. E. (2022). Communication resilience theory.
Safari, A. (2025). The relationship between perceived organizational support and educational productivity: The mediating role of psychological resilience among upper secondary school teachers. Modern Studies in Educational Sciences, 1(1), 1–10.
Sepehri, F., Farhadi, Z., Sabouki, M., & Khalifeh, F. (2025). Teacher burnout and the role of continuous professional development in enhancing organizational resilience and educational performance. In Proceedings of the First International Conference on Emerging Research in Psychology and Educational Sciences.
Swami, B., Sharma, S. K., & Sharma, R. (2024). Navigating career success: How career commitment shapes self-efficacy and career resilience for subjective career success. Tourism and Hospitality Management, 30(1), 51–65.
Trieu, H. D., Nguyen, P. V., Tran, K. T., Vrontis, D., & Ahmed, Z. (2024). Organisational resilience, ambidexterity and performance: The roles of information technology competencies, digital transformation policies and paradoxical leadership. International Journal of Organizational Analysis, 32 (7), 1302–1321.
Wibowo, A., & Paramita, W. (2022). Resilience and turnover intention: The role of mindful leadership, empathetic leadership, and self-regulation. Journal of Leadership & Organizational Studies, 29 (3), 325–341.
پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی
دوره 4، شماره 7
مهر 1404
صفحه 1-25