پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پارادایم بازاندیشی ساختار امنیتی خاورمیانه؛ احصاء الگوهای جدید تاثیرگذار تا سال 2023

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید احمدی نژاد 1
سجاد قیطاسی 2
سیدعلی ساداتی نژاد 3
1 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین‏الملل، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 دانشجوی دکتری روابط بین‏الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 مدرس دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
10.22034/api.2026.2043586.1066
چکیده
هدف: منطقة راهبردی و استراتژیک خاورمیانه یکی از کانون‌های بحران‌زا و ناامن جهان شناخته می‌شود. تنوع قومی و قبیله‌ای، پتانسیل ظهور گروه‌های تروریستی در آن، نگاه ویژه قدرت‌های بین‌المللی، روابط مبتنی بر رقابت-تخاصم و در نهایت منابع سرشار انرژی از جمله عوامل مؤثر در اهمیت، جایگاه و بحران‌زا بودن این منطقه است. این عوامل، طی دهه‌های بسیاری باعث غلبة انگاره‌های سنتی امنیت در منطقه و تقابل بازیگران آن نسبت به یکدیگر شده است. اما در سال‌های گذشته متأثر از ظهور مؤلفه‌هایی نو، این ساختار سنتی با تغییر محسوسی مواجه شده است. با هدف احصاء این الگوهای جدید، سؤال این پژوهش آن است که: کدام الگوهای نوظهور تسهیل بازاندیشی در ساختار امنیتی منطقة خاورمیانه را ممکن ساخته است؟ ضرورت این پژوهش از آن جهت است که شناخت این الگوهای نوظهور می‌تواند به طراحی راهبردهای امنیتی کارآمدتر و واقع‌گرایانه‌تر برای بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای کمک کند.
روش پژوهش: روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بر پایة داده‌های کتابخانه‌ای و اسنادی است. این روش امکان بررسی نظام‌مند تحولات ساختاری منطقه و تحلیل کیفی مؤلفه‌های نوظهور امنیتی را فراهم می‌سازد.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در پیوست با تحولات سطح کلانِ نظام بین‌الملل، تغییر پارادایمی به سمت شرق، سیاسی شدن عرصه‌های تقابل، مفهوم‌سازی جدید از همکاری و تغییر مبانی امنیت‌ساز مؤلفه‌های جدید بروزیافته در خاورمیانه هستند که بازنگری ساختار امنیتی این منطقه را اجتناب‌ناپذیر کرده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ساختار سنتی امنیت منطقه‌ای دیگر توانایی تبیین کامل پویایی‌های جدید را ندارد.
نتیجه‌گیری: بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که ساختار امنیتی سنتی خاورمیانه در پرتو ظهور الگوهای نوظهور، دستخوش تحولی بنیادین شده و بازاندیشی در این ساختار، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تلقی می‌گردد. این بازاندیشی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری نظم امنیتی جدیدی مبتنی بر همکاری و منافع مشترک در منطقه باشد.
کلیدواژه‌ها
خاورمیانه
امنیت
نظم منطقه ‏ای
شیفت پارادایمی
مکتب کپنهاگ
موضوعات

عنوان مقاله English

The Paradigm of Security Rethinking in the Middle East; Emergence of New Influential Components to 2023

نویسندگان English

Hamid Ahmadinejad 1
Sajad Gheytasi 2
Seyed Ali Sadatinejad 3
1 Assistant Professor, Department of Political Science and International Relations, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 PhD Student International Relations, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Lecturer of Amin Police University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: The strategic region of the Middle East is recognized as one of the crisis-prone and insecure epicenters of the world. Ethnic and tribal diversity, the potential for the emergence of terrorist groups therein, the special attention of international powers, relations based on competition-hostility, and ultimately the abundant energy resources are among the factors contributing to the significance, status, and crisis-proneness of this region. These factors, over many decades, have led to the predominance of traditional security paradigms in the region and the confrontation of its actors with one another. However, in recent years, influenced by the emergence of novel components, this traditional structure has undergone a noticeable transformation. With the aim of identifying these new patterns, the question of this research is: Which emerging patterns have facilitated the rethinking of the security structure of the Middle East region? The necessity of this research stems from the fact that understanding these emerging patterns can contribute to the design of more efficient and realistic security strategies for regional and trans-regional actors.
Method: The method of this research is descriptive-analytical, based on library and documentary data. This method facilitates the systematic examination of structural transformations in the region and the qualitative analysis of emerging security components.
Results: The findings of the research indicate that, in conjunction with developments at the macro level of the international system, a paradigm shift toward the East, the politicization of confrontational arenas, a new conceptualization of cooperation, and a transformation in the security-generating foundations are among the new components emerging in the Middle East that have rendered the revision of the regions security structure inevitable. These findings demonstrate that the traditional structure of regional security is no longer capable of fully explaining the new dynamics.
Conclusions: Accordingly, it may be concluded that the traditional security structure of the Middle East, in light of the emergence of novel patterns, has undergone a fundamental transformation, and rethinking this structure is considered an inevitable necessity for regional and trans-regional actors. This rethinking can pave the way for the formation of a new security order based on cooperation and shared interests in the region.

کلیدواژه‌ها English

Middle East
Security
Regional Order
Paradigm Shift
Copenhagen School
اسمعیلی، علی؛ شهریاری، محمدعلی و پارسا، محمد. (1402). «تحولات قطب‌بندی نظام بین‌الملل و امنیت خاورمیانه (2021-1980)»، پژوهش‏نامه ایرانی سیاست بین‏الملل، 11(2): 98-79. https://doi.org/10.22067/irlip.2022.72548.1154
بایزیدی، رحیم. (1401). «راهبرد نگاه به شرق در سیاست خارجی ایران؛ مولفه‏های راهبردی و تحولات آینده»، فصلنامه آینده‏پژوهی راهبردی، 1(2): 159-137.
بوزان، بری. (1378). مردم، دولت­ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
حیدری‏فر، محمدرئوف (۱۳۹۹). «ساختار چندقطبی و معادلات جدید منطقه غرب آسیا در سلسله مراتب روابط ژئوپلیتیکی قرن بیست‏ویکم (درس‏هایی از خاورمیانه)»، فصلنامه روابط خارجی، ۱۲(۴): ۷۰۶-۶۷۵.
رستمی، فرزاد؛ زیبایی، مختار و مرزبانی، فروزان. (1403). «تحول در مبانی و بسترهای سیاسی-امنیتی قدرت در خاورمیانه و الزامات راهبردی- رویکردی ایران»، فصلنامه پژوهش‏نامه ایرانی سیاست بین‏الملل، 12(2): 334-305.
https://doi.org/10.22067/irlip.2024.82198.1381
ساژین، ولادیمیر. (2023). «کشورهای خاورمیانه در حال ورود به دوره جدیدی هستند»، در: اسپوتنیک ایران، دسترسی: (دستیابی 6 تیر 1403).
شیهان، مایکل. (1388). امنیت بین‏الملل، ترجمه سیدجلال دهقانی‏فیروزآبادی چاپ اول، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
صفری، فرزانه؛ احمدی، حمید و برزگر، کیهان. (1399). «ایران و محور چین- روسیه در آسیای مرکزی»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، 26(109): 138-104.
قیاسوندی، فاطمه؛ ابراهیمی، نبی‏الله و سلطانی‏نژاد، احمد. (1393). «انقلاب‏های عربی و شکل‏گیری نظم‏های جدید امنیتی در خاورمیانه»، دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، 9(16): 133-101.
نادسن، اولاف. (1386). «مطالعات امنیتی پساکپنهاگی: غیرامنیتی کردن امنیتی کردن»، مترجم اصغر صارمی شهاب، مجله امنیت، 3: 116-93.
نصری، قدیر. (1382). «رهیافت‏های امنیت‏پژوهانه در خاورمیانه»، فصلنامه راهبرد، 6(2): 476-455.
نصری، قدیر. (1385). «گفتگوی علمی: اصول و مبانی تحلیل امنیت (یافته‏ها و کاستی‏های مکتب کپنهاگ)»، مصاحبه کننده امیر سلمانی، مجله نگرش راهبردی، 78-77: 154-139.
همتی وینه، حدیث؛ رستمی، فرزاد و احمدیان، قدرت. (1402). «هوش مصنوعی و آینده رقابت‏های منطقه خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 30(3): 182-159.
 
 
Afterman, G., & Weinberger, A. (2024, July). China’s growing influence in the Middle East. The Strategist (Australian Strategic Policy Institute). https://www.aspistrategist.org.au/chinas-growing-influence-in-the-middle-east/
Al-Otaibi, S. Z. (2020). The impact of Arab Revolution on the security of the Arabian Gulf: The Yemeni Revolution as a model. Review of Economics and Political Science, 5(2), 136–148. https://doi.org/10.1108/REPS-11-2019-0145
Alshateri, A. (2023). From Cold War to regional reconciliation: The new pragmatism in the Middle East. The Cairo Review of Global Affairs. https://www.thecairoreview.com/essays/from-cold-war-to-regional-reconciliation-the-new-pragmatism-in-the-middle-east/
Baizidi, R. (2022). Look to the East strategy in Iran’s foreign policy: Strategic components and future developments. Journal of Strategic Futures Studies, 1(2), 137–159.
Bensahel, N., & Byman, D. (2004). The future security environment in the Middle East: Conflict, stability, and political change. RAND Corporation.
Buzan, B. (1999). People, states and fear (Research Institute for Strategic Studies, Trans.). Tehran: Research Institute for Strategic Studies Publications. (Original work published 1983/1991)
Buzan, B., & Hansen, L. (2009). The evolution of international security studies. Cambridge University Press.
Buzan, B., & Wæver, O. (2003). Regions and powers: The structure of international security. Cambridge University Press.
Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner.
Dalay, G., & Yousef, T. M. (2023). Introduction. In G. Dalay & T. M. Yousef (Eds.), The Middle East’s fragile reset: Actors, battlegrounds, and (dis)order (pp. 1–6). Middle East Council on Global Affairs.
Del Sarto, R. A., & Soler i Lecha, E. (2024). Regionalism and alliances in the Middle East, 2011–2021: From a flash in the pan of regional cooperation to liquid alliances. Geopolitics, 29(4), 1447–1473. https://doi.org/10.1080/14650045.2023.2265349
Diskaya, A. (2013). Towards a critical securitization theory: The Copenhagen and Aberystwyth Schools of security studies. E-International Relations. https://www.e-ir.info/pdf/32981
Esmaeili, A., Shahryari, M. A., & Parsa, M. (2023). The impact of changes in the polarization structure of the international system on Middle East security (1980–2021). Iranian Research Letter of International Politics, 11(2), 79–98. https://doi.org/10.22067/irlip.2022.72548.1154
Farmanfarmaian, R. (2023). Primer. In Y. Zangiabadi (Ed.), Deconstructing the changing Middle East security architecture (pp. 5–7). The Institute for Peace & Diplomacy.
Gaub, F., & Boswinkel, L. (2020). How Covid-19 changed the future. EU Institute for Security Studies.
Ghiasvandi, F., Ebrahimi, N., & Soltaninezhad, A. (2014). Arabic revolutions and the formation of new security orders in the Middle East. Research in Theoretical Politics, 9(16), 101–133.
Heidarifar, M. R. (2020). Multipolar system and new equations of the West Asian region in the geopolitical hierarchy of relations in the twenty-first century (Lessons from the Middle East). Foreign Relations Quarterly, 12(4), 675–706.
Hemati Vineh, H., Rostami, F., & Ahmadian, G. (2023). Artificial intelligence and the future of regional competition in the Middle East. Middle East Studies Quarterly, 30(3), 159–182.
Imam, M., & Tijjani, C. B. (2024). China’s growing role in the Middle East: Regional geopolitics and US policy. Journal of Global Social Sciences, 5(18), 32–38.
Junaid Khan, M. (2024). Rising Chinese influence in the Middle East: Implications for the Israel–Palestine conflict. Al-Nasr, 3(2), 75–96.
Kamrava, M. (2018). Hierarchy and instability in the Middle East regional order. International Studies Journal, 14(4), 1–35.
Knudsen, O. (2007). Post-Copenhagen security studies: Desecuritizing securitization (A. Saremi Shahab, Trans.). Security Journal, 3, 93–116.
Koch, B., & Stivachtis, Y. A. (2019). Introducing regional security in the Middle East. E-International Relations. https://www.e-ir.info/pdf/78703
Lons, C. (2024). East meets Middle: China’s blossoming relationship with Saudi Arabia and the UAE. European Council on Foreign Relations (ECFR). https://ecfr.eu/publication/east-meets-middle-chinas-blossoming-relationship-with-saudi-arabia-and-the-uae/
Lons, C., Fulton, J., Sun, D., & Al-Tamimi, N. (2019). China’s great game in the Middle East. European Council on Foreign Relations (ECFR). https://ecfr.eu/publication/china_great_game_middle_east/
Luck, T. (2024). Climate priorities in the Middle East and North Africa. Wilson Center. https://www.wilsoncenter.org/publication/climate-priorities-middle-east-and-north-africa
Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (2023). The Global Security Initiative concept paper. https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjbxw/202302/t20230221_11028348.html
Nasri, G. (2003). Security research approaches in the Middle East. Strategy Quarterly, 6(2), 455–476.
Nasri, G. (2006). Scientific dialogue: Principles and foundations of security analysis (Findings and shortcomings of the Copenhagen School) (Interview by A. Salmani). Strategic Attitude Journal, 77–78, 139–154.
Otukoya, T. A. (2024). The securitization theory. International Journal of Science and Research Archive, 11(1), 1747–1755.
Rostami, F., Zibaee, M., & Marzbani, F. (2024). Evolution in the foundations and political-security bases of power in the Middle East and the strategic-approach requirements of the Islamic Republic of Iran. Iranian Research Letter of International Politics, 12(2), 305–334. https://doi.org/10.22067/irlip.2024.82198.1381
Safari, F., Ahmadi, H., & Barzegar, K. (2020). Iran and the China–Russia axis in Central Asia. Central Asia and the Caucasus Studies, 26(109), 104–138.
Salem, P. (2022). The changing Middle East regional order. The Cairo Review of Global Affairs. https://www.thecairoreview.com/essays/the-changing-middle-east-regional-order/
Sarkin, J. J., & Sotoudehfar, S. (2024). Artificial intelligence and arms races in the Middle East: The evolution of technology and its implications for regional and international security. Defense & Security Analysis, 40(1), 97–119. https://doi.org/10.1080/14751798.2024.2301234
Sazhin, V. (2023, May 28). Middle East countries are entering a new period. Sputnik Iran.
Sheehan, M. (2009). International security (S. J. Dehghani Firouzabadi, Trans.; 1st ed.). Tehran: Research Institute for Strategic Studies. (Original work published 2005)
Sofinzon, S. (2023, June 13). A Chinese model in the Middle East for the next 20 years? Centre Français de Recherche sur le Renseignement. https://cfri-irak.com/en/article/a-chinese-model-in-the-middle-east-for-the-next-20-years-2023-06-13
Vakil, S., & Quilliam, N. (2021). Steps to enable a Middle East regional security process. Chatham House.
Vakil, S., & Quilliam, N. (2023, April). Will reconciliation across the Middle East bring lasting change? Chatham House. https://www.chathamhouse.org/2023/04/will-reconciliation-across-middle-east-bring-lasting-change