پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

مدل ساختاری عوامل مؤثر بر استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در میان دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه روان شناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.
2 دانشیار،گروه روانشناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران
3 استادیار،گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
4 استاد،گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران
10.22034/api.2026.2084220.1648
چکیده
هدف: گسترش استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در آموزش متوسطه، ضرورت شناسایی عوامل مؤثر بر این پدیده را افزایش داده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین و آزمون مدل ساختاری عوامل مؤثر بر استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در میان دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم بود.
روش پژوهش: پژوهش با رویکرد آمیخته انجام شد. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در مرحله کمی، داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و با بهره‌گیری از مدل‌یابی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) تحلیل شدند. جامعه آماری پژوهش شامل دانش‌آموزان متوسطه دوم استان هرمزگان بود که نمونه‌گیری در بخش کیفی به‌صورت هدفمند و در بخش کمی به روش تصادفی نسبتی انجام شد.
یافته‌ها: یافته‌های کیفی منجر به شناسایی شش مضمون فراگیر شامل عوامل فردی، آموزشگاهی، خانوادگی، عوامل مربوط به کتاب‌های کمک‌درسی، عوامل کنکوری و عوامل کلان شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد کارکرد مثبت کتاب‌های کمک‌درسی، عوامل فردی و دسترسی به کتاب‌ها تأثیر مستقیم و معناداری بر میزان استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی دارند و این عوامل در مجموع 58 درصد واریانس استفاده را تبیین می‌کنند. همچنین عوامل اجتماعی و زمینه‌ای تنها به‌صورت غیرمستقیم و از طریق عوامل فردی اثرگذار بودند.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج می توان گفت برای پیشگیری از آسیب های استفاده زیاد از کتب کمک درسی، باید نگاهی عمیق تر به علل مختلف این پدیده داشت و راهکارهای مانند رفع مشکلات اقتصادی و نابرابری درآمد در رشته ها و مشاغل، تغییر نظام آموزش دانشجو، افزایش کیفیت نظام آموزشی و بازبینی قوانین انتشار کتب درسی برای کاهش آسیب های استفاده آسیب زا از کتب کمک درسی ارائه شد. این یافته‌ها می‌تواند در سیاست‌گذاری آموزشی و مدیریت استفاده بهینه از کتاب‌های کمک‌درسی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزادی، محمد (۱۳۹۶). برزخ میان کتاب درسی و کمک درسی. تهران: انتشارات رشد جوانه.
امینی، محمد. (1400). سیاست‌گذاری هویت در نظام آموزشی کشور و توصیه‌های سیاستی آن. فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ, 2(4), 9-28.
پارسائیان، محمد، و عظیمی‌منتظر، فاطمه. (۱۳۹۹). واکاوی گفتمان تبلیغات تلویزیونی موسسات آمادگی کنکور: بررسی موردی سه تبلیغ تلویزیونی موسسه مدرسان شریف، پارسه و ماهان. زبان‌پژوهی (علوم انسانی)، ۱۳(۳۸), ۳۰۱۳۲۶.
حسین زاده، فاطمه و میری، محسن. (1397). بررسی تاثیر مطالعه کتب کمک آموزشی بر یادگیری دانش آموزان مقطع ابتدایی.  سومین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی و مطالعات اجتماعی ایران.
حسینی لرگانی، سیده مریم، و محمدی، رضا. (1396). تبیین علل اثرگذار بر مراجعه دانش آموزان به آموزشگاه های آزاد کنکور. مطالعات اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی، 7(18 )، 53-89. https://sid.ir/paper/255262/fa
خلاقی، حسن، و حج‌فروش، محمد. (۱۳۹۱). بررسی تأثیر کنکور بر اهداف آموزشی در گذر از آموزش متوسطه به آموزش عالی. تعلیم و تربیت، ۱۱۲, ۶۷۹۸.
داوری، علی، و رضازاده، آرش. (1393). مدلسازی معادالت ساختاری با نرم افزار اسمارت پلاس، انتشارات جهاد دانشگاهی.
رحیم نیا، فریبرز؛ غلامی، محمد و نصرتی، سعید. (1397). بررسی تأثیر جو بخشش درک شده بر نگرش‌ها و رفتارهای کاری کارکنان هتل‌آپارتمان‌ها و مهمان‌پذیران شهر مشهد. برنامه ریزی و توسعه گردشگری.
رستم‌زاده، محمد. (۱۳۹۴). بررسی نقش استفاده کتاب‌های کمک آموزشی بر رشد تحصیلی دانش‌آموزان پسر مقطع راهنمایی شهرستان کلیبر از دیدگاه معلمان. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
سبحانیان، فرید، رضایی، امیر، و مصلی‌نژاد، لیلا. (۱۳۹۴). بررسی ارتباط بین پیشرفت تحصیلی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی جهرم با گذراندن کلاس‌های فوق‌العاده آموزشی قبل از ورود به دانشگاه. توسعه آموزش در علوم پزشکی، ۸(۱۹), ۵۳۶۱.
سلیمانی، محمد، و سلیمان‌نژاد، علی. (۱۳۹۳). بررسی تأثیر کتاب‌های کمک آموزشی بر رشد تحصیلی دانش‌آموزان ابتدایی از دیدگاه معلمان. نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی.
سیدعلیان, سیده محبوبه و صالحی, کیوان  (1400). تأثیر استفاده از وسایل کمک آموزشی و فناوری اطلاعات در بهبود یادگیری ریاضیات دانش آموزان دوره دوم متوسطه. فناوری آموزش, 15(4), 683-694.
شکرباغانی، اشرف السادات و حسنی، محمد (1400). به کارگیری کتاب های کمک درسی در آموزش مدرسه ای از منظر اولیا (بایدها و نبایدها)،یازدهمین کنفرانس بین المللی روانشناسی، مشاوره و علوم تربیتی،
صبوری خسروشاهی,حبیب . (1388). آموزش و پرورش در عصر جهانی شدن؛ چالشها و راهبردهای مواجهه با آن. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی, 1(1), 153-196.
عبدالله‌پور، علی، و انصاری، فاطمه. (۱۴۰۰). بررسی علل گرایش دانش‌آموزان به کتاب‌های کمک‌درسی ریاضی از دیدگاه دبیران و دانش‌آموزان (پژوهش آمیخته). مطالعات آموزشی و آموزشگاهی، ۱۰(۴), ۴۶۹۴۹۳.
قلی زاده قلعه، اشکان؛ تقی نژاد، بهزاد؛ نقدی، محسن؛ عالی نژاد، احسان و قاسم زاده، علی. (1403). بررسی اثرات آموزش های خارج از مدارس بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان، دومین کنفرانس بین المللی حقوق، مدیریت، علوم تربیتی، روانشناسی و مدیریت برنامه ریزی آموزشی،تهران. https://civilica.com/doc/2404647
گنج بخش زمانی, محسن؛کسرایی, محمدسالار و توسلی رکن آبادی, مجید. (1402). نقش و اهمیت نهاد آموزش و پرورش در فرایند سیاست‌گذاری‌ها و توسعه انسان محور با نگاهی موردی به ایران. مطالعات سیاست گذاری تربیت معلم, 6(2), 67-87.
محمدی، فاطمه سادات و مختاری، محدثه. (1402). بررسی میزان استفاده از کتاب های کمک درسی و نقش آن در یادگیری،هجدهمین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی،شیروان. https://civilica.com/doc/1925323
مرادی، ‌محسن و بدری، ‌بهناز. (1391). بررسی تاثیر ارزش ویژه ی نام و نشان تجاری بر پاسخ مخاطبان کتاب های کمک درسی (مطالعه موردی انتشارات کاج). پژوهشنامه چاپ و نشر، 4(2)، 51-63.
مرتضوی، محمد. (۱۳۷۹). اهمیت و نقش کتابخانه‌های آموزشگاهی در آموزش. فصلنامه کتاب، ۱۳(۲), ۱۰۹۱۱۶.
مصدق, لیلا؛ نصیری فرقانی, بابک و زمانی مقدم, افسانه.  (1399). ارائه مدلی به منظور ایجاد شبکه‌های یادگیری دانشجوی در تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های آزاد شهر تهران، فصلنامه روان شناسی تربیتی, 16(57), 189-220.
مومنی مهموئی؛ حسین و صفدری,زهرا.  (1395). رابطه نگرش تحصیلی و انگیزش پیشرفت با تلقی دانشجویان از کیفیت برنامه درسی. دوفصلنامه مطالعات برنامه درسی آموزش عالی, 7(13), 101-121.
میکائیلو، مهدی، و انتصارفومنی، علی. (۱۳۹۱). بررسی رابطه بین فعالیت‌های بعد از مدرسه با پیشرفت تحصیلی ریاضی. نشریه علمی آموزش و ارزشیابی (فصلنامه)، ۵(۱۹), ۱۳۲۵.
یوسفی، سمانه، نبیئی، پریسا، صفری، رسول، امینی، میترا، صفری، آناهید و برهانی حقیقی، افشین. (1392). تعیین فراوانی، نوع و علل استفاده دانشجویان از کتاب های کمک آموزشی در جهت آمادگی برای آزمون پیش کارورزی شهریور ماه 1391 علوم پزشکی شیراز. علوم پزشکی صدرا، 1(4)، 234 241.
 
Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241-258). New York: Greenwood. https://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/fr/bourdieu-forms-capital.htm
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
Bray, M. (2003). Education and society in developing countries. Routledge
Bray, M., & Lykins, C. (2012). Shadow education: Private supplementary tutoring and its implications for policy makers in Asia (No. 9). Asian Development Bank
Bus, A. G., Takacs, Z. K., & Kegel, C. A. T. (2015). Affordances and limitations of electronic storybooks for young children’s literacy development. Developmental Review, 36, 1–21.
Chen, Grace. (2019). Tutoring & Supplemental Education: The Pros and Cons. public school review.
Farineau, H. M., & McWey, L. M. (2011). The relationship between extracurricular activities and delinquency of adolescents in foster care. Children and Youth Services Review, 33(6), 963-968. DOI:10.1016/j.childyouth.2011.01.002
Farrell, M. (2008). Schooling and educational outcomes: International perspectives. Cambridge University Press
Fornell. C, and Larcker D.F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurements error, J Mark Res 18(1): 39-50
Ghozali, I., Latan, H., Partial Least Squares Konsep, T. D., Metro, K., & Indonesia, A. (2014). UNDIP. Diponegoro Journal of Accounting, 3(3), 1-15.
Hon, H. N. (2010). HONG KONG’S SHADOW EDUCATION. Hong Kong Anthropolist, 4, 1-24
Kiran, H. S., Chacko, T. V., Murthy, K. S., & Gowdappa, H. B. (2016, December). Enhancing the clinical reasoning skills of postgraduate students in internal medicine through medical nonfiction and nonmedical fiction extracurricular books. In Mayo Clinic Proceedings (Vol. 91, No. 12, pp. 1761-1768). Elsevier.
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory. (3rd ed.). New York, NY: McGraw-Hil
 Rawat, N., Rastogi, A., Jaiswal, K., & Nigam, A. (2014). Analysis of relationship between extracurricular activities and academic performance by computational intelligence. In 2014 Innovative Applications of Computational Intelligence on Power, Energy and Controls with their impact on Humanity (CIPECH) (pp. 472-475). IEEE
Ross, K. M., Pye, R. E., & Randell, J. (2016). Reading touch screen storybooks with mothers negatively affects 7-year-old readers’ comprehension but enriches emotional engagement. Frontiers in psychology, 7, 1728
Tekle-Haimanot, R., Preux, P. M., Gerard, D., Worku, D. K., Belay, H. D., & Gebrewold, M. A. (2016). Impact of an educational comic book on epilepsy-related knowledge, awareness, and attitudes among school children in Ethiopia. Epilepsy & Behavior, 61, 218-223
Tenenhaus, M., Vinzi, V., Chatelin, Y., et al. (2005) PLS Path Modeling. Computational Statistics & Data Analysis, 48, 159-205. https://doi.org/10.1016/j.csda.2004.03.005
Vinzi, V. E., Chin, W. W., Henseler, J., & Wang, H. (2009). Perspectives on partial least squares. In Handbook of partial least squares: Concepts, methods and applications (pp. 1-20). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
دوره 4، ویژه نامه
دی 1404
صفحه 1-25

  • تاریخ دریافت 05 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 06 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 دی 1404
  • تاریخ انتشار 25 دی 1404