پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تبیین جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر فرهنگ عفاف و حجاب با تأکید بر سبک زندگی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جامعه‌شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
2 استادیار، گروه معارف اسلامی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران
3 استادیار، گروه جامعه شناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
10.22034/api.2026.2077380.1547
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر ارتقای فرهنگ عفاف و حجاب در چارچوب سبک زندگی اسلامی، بر روی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر انجام شد.
روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی-پیمایشی بود و جامعه آماری شامل ۳۰,۰۰۰ دانشجوی دختر و پسر این دانشگاه و حجم نمونه ۳۷۵ نفر بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب گردید. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته ۴۰ سؤالی با روایی تأییدشده توسط اساتید و پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۶ بود.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد متغیرهای مستقل شامل ارضای معقولانه نیازهای جنسی، تقویت ارزش‌های دینی، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، توجه به معیشت، صداقت مسئولان، مصرف رسانه‌ای و سرمایه فرهنگی، همگی با ارتقای فرهنگ عفاف و حجاب همبستگی مستقیم و معنادار دارند. با این حال، متغیرهای زمینه‌ای جنسیت و وضعیت تأهل تأثیر معناداری نداشتند. مدل رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام حاکی از آن است که این متغیرها ۳۵ درصد از واریانس فرهنگ عفاف و حجاب را تبیین می‌کنند.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران به طور همزمان بر آموزش جنسی سالم، ترویج ارزش‌های دینی، حمایت‌های اقتصادی و فرهنگی، سیاست‌های رسانه‌ای و افزایش صداقت مسئولان تمرکز نمایند تا فرهنگ عفاف و حجاب در سبک زندگی اسلامی نهادینه شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی, عزت‌الله؛ عدلی پور, صمد و میرمحمدتبار دیوکلایی, سید احمد . (1393). نهاد خانواده، سبک‌ زندگی و گرایش به حجاب. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 1(3), 151-175.
ایازی، سیدعلی نقی و ایازی، سیدمحمدعلی. (1401). مطالعه موردی موانع عدالت اجتماعی در قرآن (مبتنی بر نظریه زمینه ای). تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 19(3 (پیاپی 55) )، 1-25.
پوررحیمی‌مرنی, مریم؛ سلیمانی, علی؛ مهدویان, علیرضا و بزمی, ‌نعیمه. (1388). بررسی احساس پوشیدگی، هوش هیجانی و سلامت روان با توجه به نوع پوشش در خانم های 15 تا 45 ساله شهر تهران. اسلام و پژوهش های تربیتی, 1(1), 95-106.
حاجی هاشم, فاطمه, پاک سرشت, الهه, اسمعیلی, آزاده و محمدکاظمی, زهرا. (1403). نقش‌های مؤثر والدینی در گرایش نوجوانان دختر به حجاب اسلامی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده, 19(68), 11-37.
حسین‌زاده، علی؛ نیازی، محسن و شفایی مقدم، الهام. (1397). یررسی رابطه عوامل اجتماعی و فرهنگی و نگرش به هنجار پوشش اسلامی (حجاب)؛ مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه کاشان در سال تحصیلی 93-1392. دین و ارتباطات (دانشگاه امام صادق/ نامه صادق) ، ۲۵(۱)، ۹-۴۰.  doi: 10.30497/rc.2018.2260
خواجه نوری, بیژن؛ روحانی, علی و هاشمی, سمیه . (1391). گرایش به حجاب و سبک‌های متفاوت زندگی مطالعه موردی: زنان شهر شیراز. جامعه شناسی کاربردی, 23(3), 141-166.
رحیمی نژاد, عباس؛ بهرامی احسان, هادی و ایمانی زاده, مهدی . (1401). رابطۀ سرمایه‌های روانی و اجتماعی با انواع بهزیستی: نقش واسطه‌ای معنای زندگی. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی, 13(4), 109-124.
رهنما, اکبر؛ علی‌اکبرزاده آرانی, زهرا و خاری آرانی, مجید . (1394). بررسی مفهوم حجاب در متون اسلامی، جایگاه آثار و جلوه‌های تربیتی آن. پژوهشنامه معارف قرآنی، ۶(۲۲)، ۳۷-۵۴. doi: 10.22054/rjqk.2015.4501
زین آبادی، مجید (1386). جامعه پذیری حجاب. مطالعات راهبردی زنان، 38 (10)، 180-220
عسگری خانقاه, اصغر و بهادری نژاد, عاطفه . (1393). فرهنگ پوشش زنانه نزد بانوان دانشکده روان‌شناسی و علوم اجتماعی (چادر غیرساده ملی، عربی، قجری...). دو فصلنامه دانش های بومی ایران, 1(1), 47-69. doi: 10.22054/qjik.2014.457
قایمی مقدم، محمدرضا. (1382). روش الگویی در تربیت اسلامی. معرفت، 69 (12)، 25-37.
قراباغی, حسن؛ یوسفی افراشته, مجید و صالحی, وحید . (1397). تأثیر شبکه های اجتماعی مجازی بر حجاب و عفاف، هویت دینی و فردی، تعامل با خانواده و افسردگی و انزوا در بین جوانان. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان, 17(42), 257-272.
ماهینی، انسیه، خسروپناه عبدالحسین. (1388). راهکارهای ترویج پوشش اسلامی در بین دختران دانشجو. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی (دانشگاه اسلامی سابق) سال 13 ، (43)3
مقتدری، بهاره. (1402). تاثیر شبکه های ماهواره ای وابسته به غرب بر فرهنگ پوشش و مد دختران جوان ایران (مورد مطالعه: شهرستان فسا)،دومین کنفرانس ملی پوشاک، طراحی پارچه و لباس،شیراز، https://civilica.com/doc/1856706
میرمحمدرضائی, سیده زهرا و ساروخانی, باقر. (1397). نقش جهانی شدن در تغییرات دو دهه اخیر خانواده ایرانی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده, 13(44), 131-164.
میرمهدی, سید مهدی؛ جعفری, فخرالدین و مردانه, شکراله . (1401). بررسی تأثیر استفاده از رسانه‌های اجتماعی توسط کارکنان بر عملکرد شغلی آنان با نقش میانجی خلاقیت. بررسی‌های مدیریت رسانه, 1(4), 489-505. doi: 10.22059/mmr 2023.355574.1041
 
Ahmadi, E., Adlipour, S., & Mirmohammadtabar Davkolayi, S. A. (2014). Nahad-e khanevadeh, sabk-e zendegi va gharayesh be hejab [Family institution, lifestyle, and tendency toward hijab]. Jame'eh-shenasi-ye Nahaad-ha-ye Ejtema'i [Sociology of Social Institutions], 1(3), 151–175.
Albrecht, M., Jacobs, B., Retief, A., & Adamski, K. (2015). The role of important values and predominant identity in the dress practices of female Muslim students attending a South African university. Clothing and Textiles Research Journal, 33(4), 248–264.
Asgari Khanqah, A., & Bahadorinejad, A. (2014). Farhang-e pushak-e zananeh nazd-e banovan-e daneshkadeh-ye ravanshenasi va olum-e ejtema'i (chador-e gheyre-sadeh-ye melli, Arabi, Qajari, ...) [Women's dress culture among female students of the Faculty of Psychology and Social Sciences (non-simple national chador, Arabic, Qajari, ...)]. Do Faslnameh-ye Daneshha-ye Bumi-ye Iran [Biannual Journal of Indigenous Iranian Knowledge], 1(1), 47–69. https://doi.org/10.22054/qjik.2014.457
Ayazi, S. A. N., & Ayazi, S. M. A. (2022). Motale'eh-ye moredi-ye mavane'-e edalat-e ejtema'i dar Qur'an (mobtani bar nazariyyeh-ye zamini) [A case study of barriers to social justice in the Quran (based on grounded theory)]. Tahghighat-e 'Olum-e Qur'an va Hadith [Qur'an and Hadith Research Studies], 19(3), 1–25.
Begum, M. S. I. (2025). Hijab (veil) from the Islamic perspective: An interpretive analysis from the Quran and scholars' views. MAQOLAT: Journal of Islamic Studies, 3(2), 211–226.
Buckingham, D. (2015). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media? Nordic Journal of Digital Literacy, 10(Jubileumsnummer), 21–35.
Ghaemi Moghadam, M. R. (2003). Ravesh-e olgouyi dar tarbiat-e eslami [The pattern method in Islamic education]. Ma'refat [Knowledge], 12(69), 25–37.
Haji Hashem, F., Pakseresht, E., Esmaeili, A., & Mohammadkazemi, Z. (2024). Naqshha-ye mo'asser-e valedini dar gharayesh-e nojavanan-e dokhtar be hejab-e eslami [Effective parental roles in adolescent girls' tendency toward Islamic hijab]. Faslnameh-ye Farhangi-Tarbiyati-ye Zanan va Khanevadeh [Cultural-Educational Quarterly of Women and Family], 19(68), 11–37.
Hosseinzadeh, A., Niazi, M., & Shafaei Moghaddam, E. (2018). Barresi-ye rabeteh-ye avamel-e ejtema'i va farhangi va negaresh be hank-e pushak-e eslami (hejab); Motale'eh-ye moredi: Daneshjuyan-e Daneshgah-e Kashan dar sal-e tahsili 1392-1393 [Investigating the relationship between social and cultural factors and attitude toward the norm of Islamic dress (hijab); A case study: Students of Kashan University in the academic year 2013-2014]. Din va Ertebatat [Religion and Communication], 25(1), 9–40. https://doi.org/10.30497/rc.2018.2260
Khajeh Nouri, B., Ruhani, A., & Hashemi, S. (2012). Gharayesh be hejab va sabkhaye motefavet-e zendegi: Motale'eh-ye moredi: Zanan-e shahr-e Shiraz [Tendency toward hijab and different lifestyles: A case study of women in Shiraz]. Jame'eh-shenasi-ye Karbordi [Applied Sociology], 23(3), 141–166.
Koo, G. Y. (2014). Women as subjects of defiance and the everyday politics of hijab as dress code in modern Iran. Asian Women, 30(4), 29–51.
Mahini, E., & Khosropanah, A. (2009). Rahkarha-ye tarvij-e pushak-e eslami dar beyn-e dokhtaran-e daneshjou [Strategies for promoting Islamic dress among female university students]. Faslnameh-ye Motale'at-e Ma'refati dar Daneshgah-e Eslami [Epistemological Studies in Islamic University], 13(3), 91–108.
Mirmehdi, S. M., Jafari, F., & Mardaneh, S. (2022). Barresi-ye tasir-e estefadeh az resaneh-haye ejtema'i tavassot-e karmandan bar amalkard-e shoghli-yi anan ba naqsh-e miyanji-ye khallaghiyat [Investigating the impact of social media use by employees on their job performance with the mediating role of creativity]. Barresihaye Modiriyat-e Resaneh [Media Management Reviews], 1(4), 489–505. https://doi.org/10.22059/mmr.2023.355574.1041
Mirmohammadrezaei, S. Z., & Sarukhani, B. (2018). Naqsh-e jahani shodan dar taghiyrat-e do deh-ye akhir-e khanevadeh-ye Irani [The role of globalization in the changes of the Iranian family over the last two decades]. Faslnameh-ye Farhangi-Tarbiyati-ye Zanan va Khanevadeh [Cultural-Educational Quarterly of Women and Family], 13(44), 131–164.
Moghaddari, B. (2023). Tasir-e shabakehaye mahvareh-i-ye vabasteh beh gharb bar farhang-e pushak va mod-e dokhtaran-e javan-e Iran (motale'eh-ye moredi: shahrestan-e Fasa) [The impact of Western satellite networks on the dress culture and fashion of young Iranian women (a case study: Fasa County)]. Dovomin Konferans-e Melli-ye Pushak, Tarrahi-ye Parcheh va Lebas [The Second National Conference on Clothing, Fabric and Fashion Design]. Shiraz, Iran. https://civilica.com/doc/1856706
Pourrahimi Marnani, M., Soleimani, A., Mahdavian, A. R., & Bazmi, N. (2009). Barresi-ye ehsas-e pushidgi, hush-e heyajani va salaamat-e ravan ba tavajjoh beh no'-e pushak dar khanom-haye 15 ta 45 sal-e shahr-e Tehran [Investigating the feeling of coverage, emotional intelligence, and mental health according to the type of dress in women aged 15-45 in Tehran]. Eslam va Pajuheshhaye Tarbiyati [Islam and Educational Research], 1(1), 95–106.
Qarabaghi, H., Yousefi Afrashteh, M., & Salehi, V. (2018). Tasir-e shabakehaye ejtema'i-ye majazi bar hejab va efaf, hoviyat-e dini va fardi, ta'amol ba khanevadeh va afsordegi va enzeva dar beyn-e javanan [The impact of virtual social networks on hijab and chastity, religious and individual identity, family interaction, and depression and isolation among youth]. Motale'at-e Rahbordi-ye Varzesh va Javanan [Strategic Studies of Sports and Youth], 17(42), 257–272.
Rahiminejad, A., Bahrami Ehsan, H., & Imanizadeh, M. (2022). Rabeteh-ye sarmayehaye ravani va ejtema'i ba anva'-e behzisti: Naqsh-e vasete'i-ye ma'na-ye zendegi [The relationship between psychological and social capitals with types of well-being: The mediating role of meaning in life]. Faslnameh-ye Pajuheshhaye Karbordi-ye Ravanshenakhti [Applied Psychological Research Quarterly], 13(4), 109–124. https://doi.org/10.22059/japr.2023.348880.644384
Rahnama, A., Aliakbarzadeh Arani, Z., & Khari Arani, M. (2015). Barresi-ye mafhum-e hejab dar motun-e eslami, jaygah-e asar va jalvehaye tarbiyati-ye an [Examining the concept of hijab in Islamic texts, the place of its works and educational effects]. Pajuheshnameh-ye Ma'aref-e Qur'ani [Qur'anic Knowledge Research Journal], 6(22), 37–54. https://doi.org/10.22054/rjqk.2015.4501
Sheen, M., Yekani, H. A. K., & Jordan, T. R. (2023). The good, the bad and the hijab: A study of implicit associations made by practicing Muslims in their native Muslim country. Psychological Reports, 126(6), 2886–2903.
Zeinabadi, M. (2007). Jame'eh-paziri-ye hejab [Socialization of hijab]. Motale'at-e Rahbordi-ye Zanan [Women's Strategic Studies], 10(38), 180–220.
 
دوره 4، ویژه نامه
دی 1404
صفحه 1-23

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 03 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1404
  • تاریخ انتشار 23 دی 1404