پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

واکاوی روابط سپهسالاران با وزرا در حکومت غزنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی ، خوی، ایران
2 گروه تاریخ ، واحد ماکو ، دانشگاه آزاد اسلامی، ماکو ، ایران
3 گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
10.22034/api.2026.2078104.1558
چکیده
هدف: تحلیل رقابت بین سپهسالاران ترک و وزیران ایرانی در حکومت غزنوی و بررسی پیامدهای آن بر ساختار سیاسی و اداری امپراتوری. این پژوهش درپی واکاوی ماهیت دوگانه حکمرانی و تأثیر این تنش بر مسیر تاریخ غزنویان است. این رویکرد به درک عمیق‌تری از پویایی‌های قدرت در جوامع پس از اسلام کمک می‌کند.
روش پژوهش: توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع تاریخی دست اول مانند تاریخ بیهقی و آثار گردیزی. تجزیه و انتقاد متون بر اساس چارچوب نظری رقابت نخبگان انجام شده است.
یافته‌ها: در دوره غزنوی، قدرت در اختیار سپهسالاران ترک بود و وزیران ایرانی نقش ثانوی و ناپایدار داشتند. این غلبه نظامی‌گری منجر به تضعیف نهادهای اداری، کاهش درآمدهای دولتی و وابستگی مالی به یورش‌های غنیمت‌محور شد. این عدم تعادل در ساختار قدرت، مانعی برای تشکیل یک نظام اداری منسجم بود.
نتیجه‌گیری: دولت غزنوی عرصه تقابل دو الگوی حکمرانی مبتنی بر شمشیر و قلم بود که به بی‌ثباتی سیاسی و کاهش کارایی دولت انجامید. این تقابل، الگوی اولیه‌ای از کشمکش دیرپای نظامیان و دیوانیان در تاریخ ایران را نشان می‌دهد. این الگو، ماهیت مشروعیت سیاسی و مدیریت در امپراتوری‌های ترکی-ایرانی را به چالش کشید.

چکیده تصویری

واکاوی روابط سپهسالاران با وزرا در حکومت غزنوی
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن اثیر، عزالدین .(1367). تاریخ کامل،ذترجمه حمیدرضا آژیر. تهران: انتشارات اساطیر.
ابن طقطقی، محمد بن علی .(1398). تاریخ فخری، ترجمه وحید گلپایگانی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
ابن خلدون .(1382). مقدمه بن خلدون،ترجمه پروین گنابادی، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
اشپولر، برتولد .(1373). تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ترجمه جواد فلاطوری، تهران: انتشارات علمی فرهنگ.
اشپولر، برتولد. (1384). جهان اسلام، ترجمه دکتر قمر آریان، تهران: انتشارات امیرکبیر.
استانلی، لین پول .(1363). تاریخ دولت‌های اسلامی، ترجمه صادق سجادی و سید محمدصادق، تهران: انتشارات تاریخ ایران.
اقبال، عباس .(138). تاریخ کامل ایران (بعد از اسلام)، تهران:انتشارات نامک.
استرآبادی، محمدقاسم هندو شاه .(1387). تاریخ فرشته از آغاز تا بابر،تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بار تولد و.و .(1352). ترکستان نامه، ترجمه کریم کشاورز، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
باسورث، ادموند. (1381). سلسله‌های اسلامی، ترجمه فریدون بدره ای، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
بنداری، فتح بن علی .(1356). تاریخ سلسله سلجوقی، ترجمه محمدحسین جلیلی. تهران: بنیاد فرهنگ.
بویل، ج.آ .(1380). تاریخ ایران کمبریج، ترجمه تیمور قادری، تهران:انتشارات امیرکبیر.
بیهقی، ابوالفضل .(1374). تاریخ بیهقی، تصحیح علی‌اکبر فیاض،تهران: انتشارات علم.
پرویز، عباس .(1351). تاریخ سلاجقه و خوارزمشاهیان، تهران: انتشارات مکتب ایران.
حسینی، صدرالدین .(1382). اخبار دولت سلجوقی، ترجمه جلیل نظری، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی فیروزآباد.
جوزجانی، قاضی منهاج سراج. (1342). طبقات ناصری، تصحیح حبیب عبدالهی ، تهران:انتشارات دنیای کتاب.
جعفریان، رسول. (1377). تاریخ ایران اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
 جیلانی جلالی، غلام. (1388). غزنه و غزنویان، تصحیح محمد سرور مولایی، کابل.
رضایی، عبدالعظیم. (1376). تاریخ سیاسی اجتماعی ایران،تهران: انتشارات علم.
رضایی، عبدالعظیم. (1378). گنجینه تاریخ ایران،تهران: انتشارات اطلس.
زرین کوب، عبدالحسین. (1388). تاریخ مردم ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
زرین کوب، عبدالحسین. (1378). روزگاران تاریخ ایران از آغاز تا سقوط پهلوی،تهران: انتشارات سخن.
شبانکاره‌ای، محمد بن علی. (1381). مجمع اللانساب، تصحیح هاشم محدث. تهران: امیرکبیر.
عقیلی، سیف‌الدین حاجی نظام. (1364). آثارالوزراء، تصحیح میر جلال‌الدین حسینی، تهران: انتشارات اطلاعات.
عضدانلو، حمید. (1384). آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات نی.
فرای، ریچارد، و دیگران. (1394). تاریخ ایران، ترجمه حسن انوشه، تهران: انتشارات امیرکبیر.
فروزانی، ابوالقاسم. (1387). غزنویان از پیدایش تا فروپاشی،تهران: انتشارات سمت.
طوسی، ابوعلی حسن. (1347). سیاست‌نامه، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
گرانتوفسکی، ادوین و دیگران. (1395). تاریخ ایران از باستان تا امروز، ترجمه‌ی کی خسرو کشاورزی، تهران: انتشارات پویش.
گردیزی،  ابوسعید عبدالحی. (1363). زین الاخبار، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
همدانی، رشیدالدین فضل‌الله. (1363). جامع التواریخ، به کوشش بهمن کریمی، تهران: انتشارات اقبال.
هولنت، پی. ام.، و آن. ک. س. لمتون. (1380). تاریخ اسلام، پژوهش دانشگاه کمبریج، ترجمه‌ی احمد آرام، تهران: انتشارات امیرکبیر.
حسن‌زاده، اسماعیل. (1385). ساختار عملکرد سپاه غزنوی. پژوهشنامه علوم انسانی، شماره ۵۲ ، زمستان.
شاهین، مهدی، اسماعیل سپهوند و مرتضی قرابنی. (1395). بررسی موقعیت سیاسی سپهسالار در ایران و ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری او با تکیه‌بر قابوس‌نامه. در سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت و اقتصاد، مشهد.
موسوی، زهره. (1378). شخصیت‌ها و گروه‌های حاکم در عصر غزنوی. کیهان فرهنگی، شماره ۱۶۰ ، بهمن
دوره 4، شماره 7
مهر 1404
صفحه 1-17

  • تاریخ دریافت 12 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 24 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 06 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404