پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

ابراء در نظام‌های حقوقی ایران، عراق، مصر و فقه امامیه: بررسی تطبیقی شروط و اقسام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه حقوق، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
ابراء، به عنوان یکی از اعمال حقوقی که منجر به سقوط تعهد بدون دریافت عوض می‌گردد و با اراده منفرد طلبکار صادر می‌شود، در صورتی که با رعایت کامل شرایط و ضوابط مقرر، صورت گیرد، اثری صحیح و نافذ خواهد داشت. این عمل حقوقی، که مستلزم چشم‌پوشی طلبکار از یک حق مالی ثابت و مسلم است، مجموعه‌ای از شروط بنیادین را در بر می‌گیرد. این شروط، که برای اعتبار و صحت ابراء ضروری هستند، در چهار حوزه اصلی مورد بررسی قرار می‌گیرند: اول، شروط مربوط به اراده ابراء کننده، که باید آزادانه، آگاهانه و بدون هیچ‌گونه اکراه یا اجبار صادر شود؛ دوم، اهلیت قانونی طلبکار، به این معنی که وی باید از صلاحیت لازم برای تصرف در اموال خود برخوردار باشد؛ سوم، موضوع ابراء، که باید دین یا تعهدی مشخص و قابل اسقاط باشد؛ و چهارم، جهت یا سبب ابراء، که باید قانونی و مشروع بوده و در جهت منافع مشروع ابراء کننده باشد. علاوه بر این مبانی، قواعد مرتبط با شکل ابراء و چگونگی اثبات وقوع آن نیز از اهمیت بالایی برخوردارند.

این پژوهش با هدف ارائه تصویری حقوقی دقیق و جامع از ابراء، به بررسی نظری و کاربردی این مبانی می‌پردازد. بدین منظور، ضمن تکیه بر اجتهادات عمیق فقهی در مذهب امامیه و رویکردهای قضایی اتخاذ شده، قوانین مدنی کشورهای مصر، عراق و ایران در خصوص ابراء مورد کنکاش و مقایسه قرار گرفته است. غایت نهایی این تحقیق، تضمین صحت این عمل حقوقی مهم و روشن‌سازی آثار قانونی مترتب بر آن در نظام‌های حقوقی مورد مطالعه است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


أبو البرکات، س. أ. (بی‌تا). الشرح الکبیر على مختصر سیدی خلیل (ج. 3). مصر: دار إحیاء التراث العربی.
النسفی، ع. ب. أ. (1997). البحر الرائق شرح کنز الرقائق (چاپ اول، ج. 6). بیروت، لبنان: دار الکتب العلمیة.
أحمد، ع. د. (2003). شرح القانون المدنی: النظریة العامة للالتزام (أحکام الالتزام) (ج. 2). حلب، سوریه: منشورات حلب.
الحلی، أ. ط. (محقق). (1387ق). إیضاح الفوائد فی شرح إشکالات القواعد (چاپ اول). قم: المطبعة العلمیة.
حمزة، ج. (2011). الالتزامات المدنیة والعقود. بیروت: دار الفکر الجامعی.
الشیرازی، م. (1414ق). الفقه: القواعد الفقهیة. بیروت: المرکز الثقافی الحسینی.
دردیر، ر. م. (بی‌تا). النظریة العامة للإبراء فی الفقه الإسلامی وبعض تطبیقاتها. مصر: جامعة أسیوط.
خمینی، ر. ا. (1421ق). کتاب البیع (ج. 4). تهران، ایران: مؤسسة تنظیم ونشر آثار الإمام خمینی.
الکرخی، ز. (1980). الوجیز فی النظریة العامة للالتزام. بغداد: دار الحریة للطباعة والنشر.
حسن، س. ع. (2013). الالتزامات المدنیة وتعدیلها. القاهرة: دار النهضة العربیة.
محمود، س. م. (2014). الالتزام فی القانون المدنی: أصوله ومصادره. القاهرة: دار النهضة المصریة.
مرقس، س. (2007). الوافی فی شرح القانون المدنی: الالتزامات فی مصادرها (ج. 1). القاهرة: دار الکتاب الحدیث.
الطوسی، م. (1388ق). المبسوط (تحقیق: م. ب. البهبودی).
حسن، ع. ا. ع. (2013). الالتزامات والعقود: دراسة مقارنة. القاهرة: دار الفکر العربی.
السنهوری، ع. ا. (بی‌تا). الوسیط فی شرح القانون المدنی: مصادر الالتزام (ج. 1).
البدراوی، ع. ا. (1998). شرح القانون المدنی: مصادر الالتزام. القاهرة: دار النهضة العربیة.
بدوی، ع. ا. (2012). نظریة الالتزام فی القانون المدنی المصری. الإسکندریة: دار الجامعة الجدیدة للنشر.
علی، ع. م. (2008). النظریات العامة فی الالتزامات. القاهرة: دار الفکر العربی.
الحلی، ع. (1418ق). مختلف الشیعة (چاپ اول، ج. 6). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
الکزبری، م. (1982). نظریة الالتزامات: مصادر الالتزام (ج. 1). دمشق، سوریه: مطبعة جامعة دمشق.
العبدّادی، م. (2025). إبراء الحق إسقاط الحقّ. عمّان: دار العبدّادی للمحاماة.
ابن عابدین، م. أ. (2000). حاشیة ابن عابدین: رد المحتار على الدر المحتاج (چاپ اول، ج. 16). دمشق، سوریه: دار البشائر.
المحبی، م. أ. (بی‌تا). خلاصة الأثر فی أعیان القرن الحادی عشر. بیروت: دار صادر.
جعفری لنگرودی، م. ج. (2005). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
السعدی، م. ص. (2004). أحکام الالتزام فی القانون المدنی الجزائری. الجزائر: دار الکتاب الحدیث.
عثمان، م. ع. ا. (2015). الالتزامات والعقود فی القانون المدنی. القاهرة: دار الفکر العربی.
کحیل، م. ع. ا. (2010). الالتزامات والعقود فی القانون المدنی المصری. القاهرة: دار النهضة العربیة.
کحیل، م. ع. ا. (2015). شرح القانون المدنی المصری: الالتزامات والعقود. القاهرة: دار النهضة العربیة.
الخلیلی، م. (بی‌تا). شرح القانون المدنی العراقی: مصادر الالتزام. بغداد: مکتبة السنهوری.
عبد الحکیم، م. (2012). الالتزامات فی القانون المدنی. القاهرة: دار النهضة العربیة.
عبد الرازق، م. (2011). الالتزامات والعقود فی القانون المدنی المصری. القاهرة: دار النهضة العربیة.
سلیمان، م. ر. (2010). القانون المدنی: الالتزامات والعقود. القاهرة: دار الفکر العربی.
شهیدی، م. (2013). اعمال حقوقی (قرارداد و ایقاع). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بالی، و. ع. ا. (2013). قوانین الشریعة الإسلامیة التی کانت تحکم الدولة العثمانیة (چاپ اول، ج. 4). مصر: دار التقوى.
الزحیلی، و. (1985). الفقه الإسلامی وأدلته (چاپ دوم، ج. 4). دمشق: دار الفکر.
سعادی، م. (بی‌تا). مقال منتشرشده در مجلة القانون، شماره 2، معهد الحقوق، المرکز الجامعی غلیزان.
بن ددوش، ن. (2010). انقضاء الالتزام دون الوفاء به بین القانون الوضعی والفقه الإسلامی (رساله دکتری حقوق). جامعة وهران، کلیة الحقوق والعلوم السیاسیة، الجزائر.
یونس، ص. ا. ح. (2000). نظریة الإبراء والإسقاط فی الفقه الإسلامی (رساله کارشناسی ارشد). جامعة النجاح الوطنیة، کلیة الدراسات العلیا، فلسطین.
amerinia, mohamad bagher, Rezaei, Ali, Farajpour, Reza. “The Scope of Application of Equity in International Commercial Arbitration: A Comparative Study of Iranian and English Law.” International Legal Research, vol. 17, no. 65, 2025, pp. 105-130

  • تاریخ دریافت 20 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 16 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403