پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی و تحلیل سنگ نگاره های نویافته لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران
چکیده
 هدف پژوهش: شناسایی، معرفی و تحلیل مجموعه‌های جدید از سنگ‌نگاره‌ها (شامل رنگین‌نگاره، کنده‌نگاره و فنجان‌نما) که برای اولین بار در طی بررسی‌های باستان‌شناسی در سال‌های 1402 و 1403 در شهرستان‌های مختلف استان لرستان کشف شده‌اند.
 روش پژوهش: روش این پژوهش به صورت میدانی (بررسی و شناسایی مستقیم محوطه‌ها) و کتابخانه‌ای (مطالعه گزارش‌ها، کتاب‌ها و مقالات منتشر شده در این زمینه) بوده است.
 یافته‌ها: طی بررسی‌ها، چندین مجموعه جدید از سنگ‌نگاره‌ها در شهرستان‌های الیگودرز، بروجرد، درود، کوهدشت و نورآباد شناسایی شد. این نگاره‌ها دارای موتیف‌ها و موضوعات متعددی هستند که شامل موارد زیر می‌شوند:
   نقوش انسانی: مانند کماندار، سواره و پیاده که اغلب جنسیت مبهم و نامشخصی دارند.
   نقوش حیوانی: شامل بزسانان، اسب، گربه‌سان، گوزن، شتر دوکوهانه، شیر و سگ.
   سنگ‌نبشته‌ها: که عمدتاً حاوی اسامی مردانه و گاهی اوقات اسامی زنانه هستند.
   سایر نقوش: شامل نقوش هندسی، نمادین و فنجان‌نماها.
 نتیجه‌گیری: این سنگ‌نگاره‌ها به عنوان یادگاری‌های ارزشمند تاریخی و هنری محسوب می‌شوند که حاوی اطلاعات بسیار مفید و ارزشمندی از ادوار گذشته خود هستند. این آثار از مهم‌ترین و گران‌بهاترین منابع برای بررسی هنر دوره مربوط به خود به شمار می‌روند. در این مقاله، این آثار نوپیدا معرفی و مورد تحلیل قرار گرفته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.       - امان اللهی بهاروند، سکندر،  1388، کوچ نشینی در ایران، تهران: انتشارات آگاه.
2.       ایزدپناه ، حمید، 1348، نقاشی‌های غار دوشه در لرستان، مجله باستان‌شناسی و هنر، شماره 4: 59-13.
3.       ایزدپناه، حمید، 1348، نقاشی‌های پیش‌ازتاریخ در غارهای لرستان، مجله باستان‌شناسی و هنر، شماره 3: 11-6.
4.       ایزدپناه، حمید، 1376. آثار باستانی و تاریخی لرستان، جلد دوم، چاپ سوم، تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
5.       بهرامی، محمد، 1402. نقوش صخرهای نویافته نَرگِسِه شهرستان چگنی، استان لرستان، نامه انسانشناسی، سال بیستم، شماره ،63 بهار و تابستان ،2041 ص -36 78.
6.       بورنی، مک، 1348، گـزارش مقدماتـی بررسی و حفاری غارهای منطقه کوهدشت، ترجمه ذبیح­الله رحمتیان، باستان­شناسی و هنر ایران، شماره 3: 16-14.
7.       بیک­محمدی، خلیل‌الله، جانجان، محسن، بیک محمدی، نسرین، 1391، معرفی و تحلیل نقوش سنگ­نگاره­های نویافته مجموعه­ی B ارگس سفلی (ملایر ـ همدان)، نامه­باستان­شناسی(پژوهش­های باستان­شناسی ایران)، شماره 2، 121-140.
8.       بیگلری، فریدون، مرادی بیستونی، علیرضا، جمشیدی، فریدون، 1386، گزارش بررسی نقوش غار چشمه سهراب(مر آو زا) دینور-کرمانشاه، باستان پژوهی، دوره جدید، سال دوم، شماره 3: 61-55.
9.       چایلد، گوردون، 1357، انسان خود را می‌سازد، ترجمه احمد کریمی حکاک و محمد هل­اتایی، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، تهران.
10.    دهمرده پهلوان، مهدی، باصفا، حسن، مقدم، بهاره، کریمی کیا، علی، 1401، بررسی و تحلیل نقوش سنگ نگاره های مجموعه باستانی کال سیر، سیرخردو . مهدوا، شهرستان طرقبه شاندیز در شمال شرق ایران، مجله علمی مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، سال شانزدهم، شماره چهارم، صص 67- 104.
11.    زمانیان، مهدی، رشیدی نژاد، مسعود، 1390، بررسی سنگ نبشته نویافته پهلوی همدان، مجله مطالعات ایرانی، سال دهم، شماره بیستم، پاییز 1390،صص 131-144.
12.    رازانی، مهدی، امیری باغبادرانی، علیرضا و نعمانی خیاوی، لیلی، 1403، پژوهشی در معماری دستکند مسجد جامع روستای عنصرود، اسکو، آذربایجان شرقی، مجله مسکن و محیط روستا، دوره 43، شماره 186: 57-72.
13.    رفیع فر،جلال‌الدین، 1384، سنگ‌نگاره‌های ارسباران، چاپ اول، انتشارات میراث فرهنگی، تهران.
14.    رفیع فر، جلال‌الدین، 1383، هنر صخره­ای در شمال­غرب ایران، سنگ‌نگاره‌های هوراند لقلان، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی غرب کشور به کوشش دکتر مسعود آذرنوش، 122-111.
15.    رضایی، مهدی، جودی، خیرالنسا، 1390، تاریخچه مطالعات نقوش صخره ای لرستان: اشکفت نگاره های هلوش، هفته نامه اقتصاد لرستان، سال 3، شماره 61،8.
16.    روستایی، کوروش، 1386، معرفی نقوش نو یافته در کوه دختر رشم، دامغان، باستان­پژوهی، دوره جدید، سال دوم، شماره 3: 95-90.
17.    سبزی دوآبی، موسی، همتی ازندریانی، اسماعیل، میری، فرشاد، 1394، مر کاظم­خان، چکیده مقالات پنجمین همایش بین­المللی باستان­شناسان جوان، انتشارات سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تهران.
18.    شیدرنگ، سونیا، 1386، نقوش صخره‌ای میوله؛ نویافته‌های در شمال کرمانشاه، باستان­پژوهی، دوره جدید، سال دوم، شماره 3: 61-55.
19.    صادقی، سارا، رحیمی، سعید، افخمی، بهروز، همتی ازندریانی، اسماعیل، 1400، بررسی و تحلیل گونه شناختی سنگ نگاره های نویافته باوکی، شهرستان ازنا، فصلنامه علمی مطالعات باستان شناسی پارسه، شماره 16، سال پنجم، تابستان 1400، 200-175.
20.    صادقی، سارا، فیضی، فرزاد، 1400، نقش های نویافته سنگ نگاره های زرینه قروه در کردستان، مجله اثر، دوره 42، شماره 4، 488-504.
21.    صراف، محمدرحیم، 1376، نقوش حکاکی شده در دیوین الوند همدان، گزارش­های باستان­شناسی 1 : 310-304.
22.    فرهادی ، مرتضی ،1376 «موزه‌هایی درباد» رساله‌ای در باب مردم‌شناسی و هنر، چاپ اول، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران
23.    فرهادی ، مرتضی، 1376، معرفی نقوش صخره­ای نویافته در سیرجان و شهر بابک کرمان، مجلۀ میراث فرهنگی، شماره 17: 19-12.
24.    قسیمی ، طاهر ، 1386، « اشاره به پیشینه‌ی پژوهش در نقوش صخره‌ای ایران» باستان­پژوهی ، شماره 3: 18-19.
25.    قسیمی، طاهر، 1385، بررسی و مطالعه‌ی نقوش صخره­ای در استان کردستان، پایان­نامه­ی کارشناسی ارشد گروه باستان­شناسی دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی(منتشر نشده).
26.    قسیمی، طاهر، 1386، اشاره­ای به پیشینه پژوهش در نقوش صخره­ای ایران، باستان­پژوهی، دوره جدید، سال دوم، شماره 3: 20-18.
27.  گاراژیان، عمران، عادلی، جلال، پایلی یزدی، لیلی، 1380، سنگ‌نگاره‌های تازه کشف­شده­ی هومیان، انسان‌شناسی، سال اول، شماره­ی دوم:100-84.
28.    لباف خانیکی، رجبعلی و  بشاش، رسول، 1373، سنگ­نگاره لاخ­مزار بیرجند، چاپ اول، تهران: انتشارات میراث فرهنگی.
29.    لحافیان، جمال، 1379، سنگ‌نگاره‌های پیش‌ازتاریخ کردستان، فصل­نامۀ فرهنگی هنری اجتماعی فرهنگ کردستان، شماره­ی 4-3: 19-14.
30.    لورا گوران، آندره، دانسته‌ها و ندانسته‌های تاریخ هنر، ترجمه نورالدین فرهیخته، انتشارات پوشش، بی‌جا، بی‌تا.
31.    محمدی قصریان، سیروان، 1385، نقوش صخره­ای کوه قلعه­بزی اصفهان، باستان­پژوهی، دوره جدید، سال اول، شماره 1: 65-62.
32.    محمدی قصریان، سیروان، نادری، رحمت، 1386، بررسی و مطالعه نقوش صخره­ای خره هنجیران( مهاباد)، باستان­پژوهی، سال دوم، شماره 3: 61-64.
33.  محمدی­فر، یعقوب، همتی­ازندریانی، اسماعیل، 1393، معرفی و تحلیل نقوش صخره­ای ازندریان ملایر، فصلنامه علوم اجتماعی، شماره 64، 6-40.
34.    محمدی­فر، یعقوب، همتی­ازندریانی، اسماعیل، 1396، سنگ‌نگاره‌های استان همدان، انتشارات دانشگاه بوعلی­سینا، همدان.
35.    وحدتی، علی‌اکبر، 1389، بوم‌های سنگی: گزارش بررسی دو مجموعه هنر صخره‌ای در استان خراسان شمالی(جربت و نرگسلوی علیا)، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان شمالی با همکاری حوزة اداره کل روابط عمومی، امور فرهنگی و اجتماعی- اداره برنامه‌ریزی نشر.
36.    هال، جیمز، 1390، فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمه رقیه بهزادی، فرهنگ معاصر، تهران.
37.    هینلز، جان، 1374، شناخت اساطیر ایران، ژاله آموزگار و احمد تفضلی، نشر چشمه، تهران.
 
38.  Bahrami, M., Sabzi, M., 2019, Nargeseh: newly found rock art in Lorestan Province, western Iran, Rock Art Research, 36(1): 1-3.
39.  Diamond, J., 1999, Guns, Germs and Steel: The Fates of Human Societies, New York, W. W. Norton & Company. USA.
40.  Dessau, G. 1960, Rock Engravings (Graffiti) from Iranian Bäluchistan, East and West, Vol. 11, No. 1: 258-266
41.  Ghasimi, T. 2007,  La gravures rupestres d'Uraman (Iran),  Préhistoire,  art et société, LXII: 89-106, Bulletin de la Société préhistorique Ariège-Pyrénées
42.  Hemati Azandaryani, E., Mohamadifar, Y., Hejebri Nobari, A. R., Khanali, H., 2015, Azandaryan: newfound petroglyphs in Hamadan, western Iran. Rock Art Research, 32(2): 202-206.
43.  Hemati Azandaryani, E., Rahmani, E., Masjedi Khak, P., Aliei, M., 2014. -The newfound petroglyphs in Dostali valley of Hamadan, western Iran, INORA, 69, p. 13-18.
44.  Lahafian, J. 2010. Cupules in Kurdistan Rock Art. Rock Art Research 27 (2): 177-183.
45.  ۱-Makkay, Janos, 1994. Horses, Nomads and Invasions from the steppe from an Indo-European perspective, The archaeology of the steppes, Methods & sterategies papers from the International symposium held in Naples, edited by Bronu Genito, Instit universitaro orientale Dipartiment to di studi Asiatic.
46.  Otte, M.; Adeli, J.; Remacle, L. Art rupestre de l’ouest iranien. INORA 2003, 37, 8–12.
47.  Rashidi Nejad, M. Salehi, A. M. Veisi, M. 2012. Cheshmeh Malek and Dareh Divin.Journal of INORA  62: 11-14.
48.  Remacle, L., Lejeune M., Adeli J., Mohamadi S. & Otte M. 2006.  Art rupestre de Houmian, Province de Luristan, Iran. Anthropozoologica, 41 (2) : 13-27.
49.  Remacle, L.; Adeli, J.; Lejeune, M.; Mohamadi, S.; Otte, M. New field Research on Houmian
Rock–art, Luristan province, Iran. Bastanpazhohi 2007, 2(3), 9–17.
50.  Sabzi, M., Hemati Azandaryani, E., 2017, Bichoun: newfound rock art at Boroujerd, Lorestan Province, western Iran, Rock Art Research, 34(1): 2-4.
51.  Sabzi, M., Tajbakhsh, R., Rezaei Azandaryani,, H., 2018, Investigation and analysis of rock arts at Dodangeh, Borujerd, Western Iran, The 11th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East, 03 07 April 2018, Ludwig-Maximilians-Universität Munich.