پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

آسیب‌شناسی نظام دادرسی در «آیین‌نامه‌ نحوه تشکیل و رسیدگی به تخلّفات انتظامی اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و آموزشکده‌های سما »

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسن اصلانی 1
نادر میرزاده کوهشاهی 2
1 دانشجوی دکتری، حقوق عمومی،دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی،واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه حقوق عمومی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران،
10.22034/api.2025.731572
چکیده
هدف پژوهش: بررسی میزان انطباق «آیین‌نامه نحوه تشکیل و رسیدگی به تخلّفات انتظامی اعضای هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی» (مصوب ۱۳۹۸) با معیارهای دادرسی منصفانه در مراحل پیش از رسیدگی، حین رسیدگی و پس از رسیدگی، و شناسایی کاستی‌های آن.
روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با روش کتابخانه‌ای انجام شده است. در این روش، متن آیین‌نامه مذکور تحلیل و با استانداردهای حقوق بشری مربوط به دادرسی منصفانه، مقایسه موردی شده است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این آیین‌نامه، با وجود برخی مزایا، در زمینه رعایت اصول دادرسی منصفانه دارای کاستی‌های عمده‌ای است. مهم‌ترین این کاستی‌ها در سه محور زیر دسته‌بندی شده‌اند:
1. نقص در تضمین حقوق دفاعی: حقوق دفاعی متهمان به صورت الزام‌آور تصریح و اجرا نمی‌شود.
2. ضعف در استقلال و بی‌طرفی هیأت‌های رسیدگی: ترکیب هیأت‌های رسیدگی تحت مداخله مدیریتی است، حضور حقوقدان در تمام جلسات الزامی نیست، مکانیسم روشنی برای مدیریت تعارض منافع وجود ندارد و در پرونده‌های خاص از نظر کارشناسی استفاده نمی‌شود.
3. کم‌بودن پیش‌بینی‌پذیری و پاسخ‌گویی: مواعد مشخصی برای رسیدگی و صدور رأی پیش‌بینی نشده، معیارهای تناسب مجازات‌ها مبهم است، نظارت پسینی مؤثر وجود ندارد، قواعد اعاده دادرسی مطلوب نیست و حق جبران خسارت ناشی از اشتباه هیأت به رسمیت شناخته نشده است.
نتیجه‌گیری: نتیجه کلی پژوهش این است که آیین‌نامه فعلی برای تضمین حقوق بنیادین اعضای هیأت علمی و ارتقای کیفیت دادرسی‌های انتظامی نیازمند بازنگری اساسی است. این بازنگری باید در راستای رفع کاستی‌های شناسایی‌شده و با محوریت موارد سه‌گانه ذکرشده در یافته‌ها (تضمین حقوق دفاعی، تقویت استقلال و بی‌طرفی، و افزایش پیش‌بینی‌پذیری و پاسخ‌گویی) انجام پذیرد.
کلیدواژه‌ها
دادرسی منصفانه
آیین‌نامه تخلّفات انتظامی
دانشگاه آزاد اسلامی
اعضاء هیأت علمی
مجازات
موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of the Judicial System in the "Regulations on the Procedure for Forming and Handling Disciplinary Offenses of Faculty Members of Islamic Azad University and Sama Educational Institutions"

نویسندگان English

Hasan Aslani 1
Nader Mirzadeh Koshahi 2
چکیده English

Research Objective: To examine the compliance of the “Regulation on the Procedure for Formation and Handling of Disciplinary Offenses of Faculty Members of Islamic Azad University” (approved in 2019) with fair trial criteria in the pre-trial, during the trial, and after the trial stages, and to identify its shortcomings.
Research Method: This research was conducted using a descriptive-analytical and library method. In this method, the text of the aforementioned regulation was analyzed and compared with human rights standards related to fair trial on a case-by-case basis.
Findings: The research findings show that this regulation, despite some advantages, has major shortcomings in the field of observing the principles of fair trial. The most important of these shortcomings are categorized into the following three areas:
1. Defects in guaranteeing the rights of defense: The rights of defense of the accused are not specified and implemented in a binding manner.
2. Weakness in the independence and impartiality of the investigation panels: The composition of the investigation panels is subject to management intervention, the presence of a lawyer is not mandatory in all meetings, there is no clear mechanism for managing conflicts of interest, and expert opinion is not used in specific cases.
3. Lack of predictability and accountability: Specific dates for the hearing and issuance of a verdict are not foreseen, the criteria for proportionality of punishments are unclear, there is no effective post-trial supervision, the rules for retrial are not desirable, and the right to compensation for damages resulting from the board's mistake is not recognized.
Conclusion: The overall conclusion of the research is that the current regulations require a fundamental revision to guarantee the fundamental rights of faculty members and improve the quality of disciplinary proceedings. This review should be carried out in order to address the identified shortcomings and focus on the three issues mentioned in the findings (guaranteeing the rights of defense, strengthening independence and impartiality, and increasing predictability and accountability).

کلیدواژه‌ها English

Fair trial
Disciplinary Offenses Regulations
Islamic Azad University
Faculty Members
Punishment
1.       امامی، محمد و کورش استوارسنگری. (1397). حقوق اداری: سازمان‌های اداری کشور و استخدام (جلد اول، چاپ شانزدهم). تهران: نشر میزان.
2.       الیوت، کاترین و کاترین ورنون. (1383). نظام حقوقی فرانسه (مترجم: صفر بیگزاده، چاپ اول). تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
3.       حیاتی، علی‌عباس. (۱۳۹۰). اعاده دادرسی (چاپ دوم). تهران: انتشارات میزان.
4.       کردنائیج، کورش. (1384). تخلفات اداری کارکنان دولت و نحوه رسیدگی به آن (چاپ اول). تهران: انتشارات آرون.
5.       کریم‌زاده، سیف‌اله. (1378). شرح قانون رسیدگی به تخلفات اداری (چاپ اول). قم: انتشارات دارالفکر.
6.       لطفی، محمد. (1395). اصول دادرسی منصفانه در فرایند رسیدگی به تخلفات انتظامی اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها (چاپ اول). تهران: انتشارات خرسندی.
7.       محقق‌داماد، سیدمصطفی. (1392). قواعد فقه؛ بخش جزایی (جلد چهارم، چاپ 27). تهران: نشر علوم اسلامی.
8.       مولابیگی، غلامرضا. (1394). صلاحیت و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری (چاپ دوم). تهران: معاونت آموزش، پژوهش و پیشگیری دیوان عدالت اداری؛ جنگل و جاودانه.
9.       نکوئی، محمد. (1399). آیین رسیدگی به تخلفات اداری کارمندان دولت (چاپ اول). تهران: انتشارات جنگل.
10.    هاشمی، محمد. (1400). حقوق بشر و آزادی‌های اساسی (چاپ پنجم). تهران: نشر میزان.
11.    هاشمی شاهرودی، سیدمحمد. (1388). پژوهش‌های نو در عصر معاصر. قم: وزارت دادگستری.
12.    هداوند، مهدی و علی مشهدی. (1389). اصول حقوق اداری در پرتو آراء دیوان عدالت اداری (با مطالعه تطبیقی فرانسه، سوئیس، آلمان، مصر، لبنان، انگلیس و آمریکا) (چاپ اول). تهران: مرکز مطالعات توسعه قضایی، انتشارات خرسندی.
13.    هداوند، مهدی و مسلم آقایی‌طوق. (1396). دادگاه‌های اختصاصی اداری در پرتو اصول و آیین‌های دادرسی منصفانه (حقوق ایران و مطالعه تطبیقی) (چاپ سوم). تهران: انتشارات خرسندی.
14.    صادقی‌مقدم، محمدحسن و نادر میرزاده‌کوهشاهی. (1397). آیین رسیدگی به تخلفات انتظامی اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور (چاپ دوم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
15.    شیروی، عبدالحسین. (1385). حقوق تطبیقی (چاپ پنجم). تهران: انتشارات سمت.
16.    طباطبائی مؤتمنی، منوچهر. (1393). حقوق اداری (چاپ نوزدهم). تهران: انتشارات سمت.
17.    انصاری، مسعود و محمدعلی طاهری. (۱۳۸۴). دانشنامه حقوق خصوصی (جلد اول، چاپ اول). تهران.
18.    علایی، حسین و جعفر براتی. (1398). بررسی و نقد دادرسی اداری در هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اعضای هیأت علمی. تمدن حقوقی، 2(4)، 933.
19.    جعفری، سیداصغر، محمدرضا زاهدی و رامین محمدی. (1400). آسیب‌شناسی فرایند رسیدگی به تخلفات اداری در آیین‌نامه اجرایی قانون رسیدگی به تخلفات اداری. حقوق اداری، 8(26)، 29–56.
20.    رایجیان‌اصلی، مهرداد. (1393). بازاندیشی دادرسی دادگرانه در پرتو اصل هم‌ترازی حق‌های بزه‌دیده و متهم. پژوهش حقوق کیفری، 2(7).
21.    فلاح‌زاده، علی‌محمد و محیا کامرانی. (1398). ارزیابی آیین رسیدگی دیوان محاسبات کشور از منظر دادرسی منصفانه. مجله حقوقی دادگستری، 83(108)، 267–287.
22.    فضائلی، مصطفی. (1394). جایگاه و اصول دادرسی عادلانه در حقوق بشر و دکترین قضایی اسلام. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 1(1)، 159–178.
23.    محمدعلی‌زاده اشکلک، حبیب و یاسر رشیدی. (1399). بررسی اصول دادرسی منصفانه در محاکم کیفری با توجه به قانون آیین دادرسی کیفری 1392. آموزه‌های حقوقی گواه، 6(1)، 153–176.
24.    موسوی‌بجنوردی، سیدمحمد و سمیه روحانی. (1391). شاخصه‌های عدالت قضایی از منظر امیرالمؤمنین علی(ع) با رویکردی بر آرای امام خمینی(س). پژوهشنامه متین، 14(54)، 19–43.
25.    نجابت‌خواه، مرتضی، فاطمه افشاری و سیدشهاب‌الدین موسوی‌زاده. (1396). بررسی و آسیب‌شناسی ساختار و صلاحیت‌های مراجع اختصاصی اداری در حقوق اداری ایران. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 22(77–78).
26.    نکوئی، محمد. (1400). آسیب‌شناسی آراء هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری کارمندان از منظر اصول دادرسی عادلانه (با تأکید بر آراء دیوان عدالت اداری). پژوهش‌های نوین حقوق اداری، 3(9)، 189–215.
27.    نکوئی، محمد. (1391). ملاحظاتی در نظریه مشورتی اداره کل امور حقوقی قوه قضائیه در زمینه اختیار صدور حکم توسط هیات عالی نظارت بر رسیدگی به تخلفات اداری. تحقیقات حقوقی، (57).
28.    گرجی ازندریانی، علی‌اکبر و یونس فتحی. (1394). آسیب‌شناسی فرایند دادرسی در هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری: تأملی پیرامون یک الگوی مطلوب. حقوق اداری، 3(9)، 29–51.
29.    یاوری, اسدالله. (1383). حق برخورداری از دادرسی منصفانه و آیین دادرسی نوین. حقوق اساسی, 1(2), 253-290.
30.    محمدی مغانجوقی، فاطمه. (1382). اصول حاکم بر دادرسی منصفانه، مقررات داخلی و بین‌المللی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی). دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران.
31. Bassiouni, M. C. (2003). Introduction to International Criminal Law. New York, NY: Transnational Publishers.
32. American Association of University Professors. (n.d.). Recommended institutional regulations on academic freedom and tenure. Retrieved from
33. https://www.aaup.org/report/recommended-institutional-regulations-academic-freedom-and-tenure
34. Ulster University. (2016). Student academic offences policy (June 2016). Retrieved from https://www.ulster.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0003/1095376/Student-Academic-Offences-Policy-2016.pdf
35. Ulster University. (2024). Dignity and respect—Bullying and harassment policy (v9, May 2024). Retrieved from
36. https://www.ulster.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0003/226313/Bullying-and-Harassment-Policy-v9-May-2024.pdf
37.  University of Oxford. (2019). Report on Staff Employment Review Panels (SERPs), University Appeal Panels (UAPs) and Redundancy Panels. University HR. Retrieved from
 https://hr.admin.ox.ac.uk/files/reporttocouncilonserpsuapsandrpspdf