1
استادیار، گروه حقوق ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2
کارشناسی ارشد حقوق خانواده، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
10.22034/api.2025.2046102.1113
چکیده
با توجه به اینکه فرزندان نسبت به والدین تکالیفی دارند، فرزندخوانده نیز نسبت به سرپرستان تکالیفی دارد. علیرغم نکات مثبتی که در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بیسرپرست و بد سرپرست مصوب 1392 وجود دارد، انتقاداتی نیز به آن وارد است؛ یکی از مهمترین این انتقادات، در رابطه با تکالیف فرزندخوانده نسبت به سرپرست به ویژه در رابطه با تعهد متقابل به انفاق سرپرستان است. در این قانون تمام عنایت قانونگذار به یکطرف این رابطه یعنی کودکان بیسرپرست و بد سرپرست معطوف شده و وظایف سرپرستان نسبت به آنان مانند وظایف والدین در نظر گرفتهشده است. درحالیکه جز "احترام متناسب با شأن " تکلیف دیگری برای فرزندخوانده در نظر گرفته نشده است. این امر ممکن است موجب عدم اشتیاق سرپرستان به پذیرش فرزند شود و درنتیجه کودکان بیسرپرست و بد سرپرست از زندگی در کانون گرم خانواده محروم شوند که این وضعیت به مصلحت کودک، خانواده و جامعه نخواهد بود. جستار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که آیا فرزندخوانده متعهد به دادن نفقه به سرپرستان است؟ به نظر می رسد با استناد به ادلهای نظیر اعمال قاعده احسان، سیره عقلا، توجه به اخلاق محوری در تنظیم روابط خانوادگی، لزوم توجه به سرپرستان بهعنوان مصادیق صلهرحم و توجه به مصلحت کودک در تنظیم روابط خانوادگی، امکان افزایش تکالیف فرزندخوانده نسبت به سرپرستان و تعهد به انفاق نسبت به آنها وجود دارد. بهمنظور حل مشکل محدودیت تکالیف فرزندخوانده نسبت به سرپرستان و افزایش تکالیف فرزندخوانده، راهکارهایی بهمنظور اصلاح قانون و رفع خلأهای قانونی در این زمینه ارائهشده است.