پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

نقد تفاسیر جبری و اختیاری آیه ۲۴ سوره انفال: تبیین ارتباط انسان با خدا در متون تفسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پسا دکتری رشته علوم قرآن و حدیث ، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 فارغ التحصیل دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
10.22034/api.2025.2052917.1181
چکیده
آیه ۲۴ سوره انفال، که به آیه حیلولت شهرت دارد، از آیات متشابه قرآن است که تفسیر آن همواره باعث اختلاف نظر میان مفسران شده است. برخی از مفسران اهل تسنن با استناد به عبارت «یَحُولُ بَیْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ»، تفسیر جبری از آیه ارائه داده‌اند و آن را دلیلی بر سلب اختیار انسان معرفی کرده‌اند. طبق این دیدگاه، حائل شدن خداوند میان انسان و قلب او به معنای این است که اراده انسان تحت کنترل الهی قرار دارد.
پژوهش حاضر با رویکرد تفسیری شیعی و بر اساس آرای علامه طباطبایی، این تفسیر را نقد کرده و نشان می‌دهد که حائل شدن خداوند میان انسان و قلب او هیچ ارتباطی با نظریه جبر ندارد. این عبارت به‌طور نمادین احاطه الهی بر تمام ابعاد وجودی انسان را نشان می‌دهد و به معنای هدایت و حمایت الهی از فطرت انسان است. خداوند به‌عنوان مالک حقیقی انسان، از انسان به او نزدیک‌تر است و این نزدیکی برای حفظ و رشد فطرت انسانی است.
این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی و تطبیقی، تفاسیر جبری را نقد کرده و مفهوم آیه را در چارچوب مفاهیم عدل و اختیار تبیین می‌کند. برخلاف تفسیر جبری، این پژوهش تأکید دارد که حائل شدن خداوند میان انسان و قلب او، دلیلی بر سلب اختیار نیست، بلکه نشان‌دهنده نقش اساسی خداوند در هدایت، حمایت و حفظ فطرت انسانی است و توازن میان اراده انسانی و الهی را تبیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 01 شهریور 1404

  • تاریخ دریافت 20 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 28 فروردین 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404