هدف پژوهش: این مقاله به بررسی مشروعیت فقهی کودکان سفارشی (طراحیشده ژنتیکی) میپردازد. هدف اصلی آن، تحلیل ادله جواز یا منع فقهی این پدیده، تبیین ماهیت، مزایا و مخاطرات آن، و درنهایت ارائه حکم شرعی جامع در این زمینه است. همچنین، این پژوهش به دنبال افزایش آگاهیهای فقهی درباره ویرایش ژنوم و پیامدهای اخلاقی و شرعی آن است. روش پژوهش: این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد فقهی انجام شده است. با بررسی ادله قرآنی، روایی، اجماع و عقل، همچنین تحلیل دیدگاههای فقها و صاحبنظران علوم پزشکی و اخلاق زیستی، به ارزیابی مشروعیت یا عدم مشروعیت کودکان سفارشی پرداخته شده است. یافتهها: - کودکان سفارشی با استفاده از فناوریهای پیشرفته ژنتیکی مانند CRISPR طراحی میشوند و امکان انتخاب صفات ظاهری (رنگ مو، چشم) و حتی تواناییهای ذهنی و مقاومتهای بیماریزا را فراهم میکنند. - ازنظر فقهی، این مسئله با چالشهایی مانند تعدی به حریم خلقت الهی، توهین به کرامت انسانی و پیامدهای غیرقابل پیشبینی بر نسل بشر روبهرو است. - ادله موافقان (مانند رفع بیماریهای ژنتیکی و افزایش کیفیت زندگی) در مقایسه با ادله مخالفان (مانند تغییر در نظام آفرینش و عواقب اخلاقی و اجتماعی) ضعیفتر ارزیابی شد. نتیجهگیری: با توجه به بررسیهای فقهی و اخلاقی، این پژوهش به این نتیجه رسید که کودکان سفارشی ازنظر شرعی مشروعیت ندارند و به دلیل مخاطرات جدی اخلاقی، اجتماعی و دینی، باید ممنوع شوند. همچنین، استفاده از فناوریهای ژنتیکی تنها در موارد درمان بیماریهای صعبالعلاج و با رعایت ضوابط شرعی قابل پذیرش است.
پای، آﻧﺎ (1373)، مبانی ژنتیک دانشی برای جامعه، ﺗﺮﺟﻤﻪ کاﻇﻢ پلیور، رﺿﺎ پیله چیان لنگرودی، بیﺟﺎ: شرکت سهامی.
جعفری، محمدتقی، (۱۴۲۷) حقوق جهانی بشر (مقایسه و تطبیق دو نظام اسلام و غرب)، تهران، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جمعی از مؤلفان، (بیتا) مجله فقه اهلبیت علیهمالسلام (فارسى)، 56 جلد، مؤسسه دائرة معارف فقه اسلامى بر مذهب اهلبیت علیهمالسلام، قم - ایران.
جمیاری،مومنی، علی اکبر، احسان (۱۴۰۲)، بررسی فقهی جرمانگاری حقوق نجومی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 3، صفحه 1۲۵-1۳۸
طبرسی، فضل بن حسن، (۱۳۹۱) ترجمه مجمعالبیان فی تفسیر القرآن (هاشم رسولی)، فراهانی ۷ تهران- ایران.
مانگ، آرتور پی.(۱۳۸۶) مبانی ژنتیک انسانی، ترجمه جواد بهارآرا٬ مهرداد رستم پورمشهد نشر سخن گستر: دانشگاه آزاد اسلامی (مشهد)، معاونت پژوهشی.
حسینی،نمازیان،جهانیان،علی، محسن،زهرا،(1401) تلورانس دینی و اخلاقی در پروتستان مسیحی و ردپای آن در نظام فلسفی کانت،(۱۴۰۲)، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره ۱، شماره ۱ - شماره پیاپی ۲، صفحه ۶۵-۷۷
بهمنی،محمدی، فرانک، مهدیه،(1402)خوانش تطبیقی مبانی کلامی خلق کودکان معلول از منظر امامیه و اشاعره در پرتو عدل الهی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 2، شماره 4 شماره پیاپی 4، صفحه 83-95
محقق داماد، سید مصطفى (۱۴۰۶)، قواعد فقه، 4 جلد، مرکز نشر علوم اسلامى، تهران - ایران، دوازدهم.
مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامى - پژوهشکده فقه و حقوق (۱۴۲۱)، مأخذ شناسى قواعد فقهى، در یک جلد، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، قم – ایران.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۹۰)، قاعدة لا ضرر، در یک جلد، امام علی بن ابی طالب (علیهالسلام)، قم-ایران.
ابن عبدالسلام، عبد العزیزبن عبدالسلام (۱۴۱۴)، قواعد الأحکام فی مصالح الأنام، مکتبة الکلیات الأزهریة- القاهرة.
ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی بکر (۱۴۰۲)، روضة المحبین و نزهة المشتاقین، دار الکتب العلمیه، بیروت- لبنان.
بحرانى، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم (۱۴۰۵)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، 25 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم – ایران.
بخاری، محمدبن اسماعیل (۱۴۲۲)، صحیح بخاری، دار طوق النجاة، بی جا.
برقى، ابوجعفر، احمد بن محمد بن خالد (۱۳۷۱)، المحاسن (للبرقی)، 2 جلد، دار الکتب الإسلامیة، قم – ایران.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹)، وسائل الشیعة، 30 جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم – ایران.
حلّى، علامه، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (۱۴۲۰)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة)، 6 جلد، مؤسسه امام صادق علیهالسلام، قم – ایران.
زحیلی، محمد مصطفی (۱۴۲۷)، القواعد الفقهیة و تطبیقاتها فی المذاهب الأربعةُ دارالفکر – دمشق.
شهید ثانى، زینالدین بن على (۱۴۱۰)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى - کلانتر)، 10 جلد، کتابفروشی داورى، قم – ایران.
شاهرخی، سید علاءالدین ،(1401) نقش آسیب شناسی فرهنگی ریشه های اختلافات مسلمانان در آینده روند بیداری اسلامی با تکیه بر آموزه های نبوی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 1، شماره 1 شماره پیاپی 1، صفحه 1- 14 / 22034/API.2022.705955
طبرانی، سلیمان بن أحمد (۱۴۱۵)، المعجم الکبیر الأجزاء:25، مکتبة ابن تیمیة – القاهرة، الثانیة، ویشمل القطعة آلتی نشرها لاحقا المحقق الشیخ حمدی السلفی من المجلد 13 دار الصمیعی - الریاض / الطبعة الأولى.
طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن (۱۴۰۷)، الخلاف، 6 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم – ایران.
طوسى، ابوجعفر، محمد بن حسن (۱۴۱۴)، الأمالی (للشیخ الطوسی)، در یک جلد، دار الثقافة، قم - ایران.
غدیری، عبدالله عیسی ابراهیم (۱۴۱۸)، القاموس الجامع للمصطلحات الفقهیه، دار الرسول الاکرم صلیالله علیه و آله وسلم، بیروت-لبنان.
جفال، عنان محمد (۱۴۱۳)، قاعده الأصل فی الأشیاء الأباحه و تطبیقاتها الفقهیه، عمادة الدراسات العلیا جامعة القدس، اقدس- فلسطین.
قشیر نیشابوری، مسلم بن الحجاج (بیتا)، صحیح مسلم، دارإحیاء التراث العربی، بیروت.
کلینى، ابوجعفر، محمد بن یعقوب (۱۴۲۹)، الکافی (ط - دار الحدیث)، 15 جلد، دار الحدیث للطباعة و النشر، قم – ایران.
کرمی، صادقی، محمد، مسعود (1402) تبیین رویکرد اخلاقی حافظ؛ فردی یا اجتماعی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 2، شماره 3 - شماره پیاپی 3، صفحه 111-123
متقی هندی، علی بن الحسام (۱۴۰۱)، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، موسسة الرسالة، بیجا.
مصطفوی، محمدکاظم (۱۴۲۱)، القواعد الفقهیة 1 (مصطفوی)، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی، قم- ایران.
موسوی بجنوردى، سید حسن بن آقابزرگ موسوى (۱۴۱۹)، القواعدالفقهیة (للبجنوردی، السید حسن)، 7 جلد، نشر الهادی، قم - ایران، اول.
نائینى، محمدحسین (۱۳۷۶)، فوائد الاُصول، در ۴ جلد، جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم.
نراقى، مولى احمد بن محمدمهدی (۱۴۱۷)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، در یک جلد، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، قم – ایران.
نورى، محدث، میرزا حسین (۱۴۰۸)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 18 جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بیروت – لبنان.
اخوان، مهدی، کرامت آدمی در اخلاق کانتی (۱۳۹۰)، نقد و نظر سال شانزدهم، شماره اول، ص ۱۳۶-۱۶۶.
التامه، الیاس/ أ.د/ لشهب، ابوبکر، (۱۴۴۰) قاعده «الوسائل لها احکام المقاصد» مفهومها، ضوابطها، بعض تطبیقاتها فی المدونة، الشهاب ص ۳۷۳-۴۰۱.
الخطیب، معتز (2019). من المقاربة الفقهیة إلى المقاربة الأخلاقیة: الاجتهاد المعاصر والجینوم نموذجًا. Journal of Islamic Ethics, ص ۱۲۷-۹۰.
الدامرانی، عبدالله بن عبد الغنی سعد (۱۴۳۷)، مقومات الشخصیة الناجحة کما یصورها حدیث «المومن القوی خیر و احب الی الله تعالی من المومن الضعیف»، مجلة قطاع اصول الدین، مجلة علمیة محکمة، مکتبة الایمان للطباعة و النشر و التوزیع، القاهرة.
رنجبریان، امیر حسین، سیف، زهرا. (1388). پرتو حقوق بینالملل بر شبیهسازی انسان. مطالعات حقوق خصوصی، 39(3).
صفایی، سهیلا، عباسی، محمود (۱۳۹۴) اصل اسیب نرساندن در فقه و حقوق اسلامی و کاربدد آن در فقه زیست پزشکی، فصلنامه اخلاق زیستی، سال پنجم، شماره هفدهم.
کاظمی، عبدالحسن. عباسی، محمود. کیانی، مهرزاد. کاظمی، مصطفی. فیضاللهی، نجات. عطالو، صدیار. مسعودیفر، رضا. مسعودینیا، محمد .)1331 ش.. دستکاری مولکولار طول عمر بشر و چالشهای اخلاقی آن. فصلنامه اخلاق پزشکی. سال ششم، شماره نوزدهم.
Alnasir, S. Ghorban-Sabbagh, M. & Khoshsaligheh, M. (2020). Examining the moral and ethical dilemmas of creating savior siblings. Religious Inquiries, 9(17), 83-103.
Ball, P. (2017). Designer babies: an ethical horror waiting to happen? The Observer, 8.
Chowdhury, G. R. Dutta, S. Mukherjee, P. & Mitra, A(2020). ‘Designer Babies’: From Mythos to Ethos and Beyond-Scientific Conquest or Moral Caveat.
Coors, M. E. (2003). The matrix: Charting an ethics of inheritable genetic modification. Rowman & Littlefield (book).
Denning, C. & Priddle, H. (2003). New frontiers in gene targeting and cloning: success, application and challenges in domestic animals and human embryonic stem cells. REPRODUCTION-CAMBRIDGE,126(1), 1-11.
Fox, D. (2007). Silver spoons and golden genes: Genetic engineering and the egalitarian ethos. American Journal of Law & Medicine, 33(4), 567-623.
Fukuyama, F. (2003). Our posthuman future: Consequences of the biotechnology revolution. Farrar, Straus and Giroux.
Ishii, T. (2017). The ethics of creating genetically modified children using genome editing. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 24(6), 418-423.
Long, J. A. (2009). Genetic Plastic Surgery: How Neoeugenics Creates a Culture of Stage Moms. St. Thomas LJ, 7, 203.
Ly, S. (2012). Ethics of Designer Babies. Embryo Project Encyclopedia.
McIntosh, D. (2010). The Transhuman Security Dilemma. Journal of Evolution & Technology, 21(2).
Melillo, T. R. (2017). Gene editing and the rise of designer babies. J. Transnat'l L.50, 757.
Savulescu, J. (2009). Genetic interventions and the ethics of enhancement of human beings. Readings in the Philosophy of Technology, 417-430.
Smith, K. R. (2002). Gene transfer in higher animals: theoretical considerations and key concepts. Journal of Biotechnology, 99(1), 1-22.
Steinbock, B. (2008). Designer babies: choosing our children's genes. The Lancet, 372(9646), 1294-1295.
Suter, S. M. (2007). A Brave New World of Designer Babies? Berkeley Tech. LJ, 22, 897.
Turriziani, J. V. (2014). Designer babies: the need for regulation on the quest for perfection.
Vacco, A. (2004). Preimplantation Genetic Diagnosis: From Preventing Genetic Disease to Customizing Children-Can the Technology Be Regulated Based on the Parents Intent. . Louis ULJ, 49, 1181.
