پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

ارائه چارچوب مفهومی حکمرانی اسلامی با ابتناء بر عهدنامه امیرالمؤمنین (ع) برای مالک بن حارث نخعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسین شادمان فر 1
محمدحسین علیپور 2
1 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.
2 استادیار، دانشکده پیامبر اعظم(ص)، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.
10.22034/api.2024.2039576.1048
چکیده
پژوهش حاضر باهدف دستیابی به چارچوب مفهومی حکمرانی اسلامی با ابتناء بر نهج البلاغه، به منظور دست‌یابی به یک ابزار تحلیلی برای مشخص کردن تفاوتهای مفهومی، به گونه‌ای که به فهم و یادسپاری مفهوم حکمرانی اسلامی کمک نماید؛ صورت‌گرفته است. این پژوهش از نظر فلسفه و پارادایم فلسفی در قلمرو پژوهش‌های تفسیری و مبتنی بر تفسیر داده‌های کیفی شکل‌گرفته و از روش‌شناسی تحلیل مضمون و نرم‌افزار اطلس‌تی (23) برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های کیفی استفاده شده است. برای دستیابی به واحدهای تحلیل، پس از جستجوی کلیدواژه‌های «حکمرانی»، «حکومت»، «فرماندار»، «والی»، «ولایت»، «سرپرستی»، «مردم» و غیره و مشقات آنها، انتشاریافته از بیانات حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام)، (235) واحد معنا شناسایی گردید. بر اساس یافته‌های پژوهش، (436) مضمون پایه، (30) مضمون سازمان‌دهنده شامل ولایت محوری، تعالی بخشی، هم‌افزایی، اتحاد و انسجام، تعاون و همکاری، تولی و تبری، شایستگی‌ مداری، مسئولیت پذیری، دفاع از مبانی، عدالت‌خواهی، تقوا در فکر و عمل، عدالت، پرده پوشی از عیوب مردم، امانت‌داری، رفق و مدارا، تاب آوری، تکلیف‌مداری، ارتباط بی‌واسطه بامردم، شایسته‌سالاری، خدا محوری، واقع بینی، برخورد منصفانه، هویت الهی، انتخاب مدیران بر پایه امتحان، تبعیت از دستورات الهی، توجه به عامه مردم، مردمی بودن، تعلق به همه طبقات جامعه و (4) مضمون فراگیر شامل اصول حکمرانی، ارزش‌های حاکم، شاخص‌های ارزیابی حکمرانان و ماهیت سازمان علویاستخراج گردید. در پایان، شبکه مضامین ترسیم و مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر چارچوب مفهومی حکمرانی اسلامی با ابتناء بر نهج البلاغه ارائه گردید.
کلیدواژه‌ها
حکمرانی اسلامی
مدیریت دولتی
مدیریت اسلامی
نهج البلاغه
تحلیل مضمون
  1. نهج‌البلاغه، 1384ش، سیدرضی، ترجمه: سیّد جعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  2. جاوید، محمدجواد و باقری چیزه، علی. (1398). اصول ثابت و متغیر «حکمرانی علوی» در مدل اجرایی امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 21(84)، 1-19.
  3. حسینی، سید حسن. (1401). موانع تحقق شفافیت در حکومت از دیدگاه امام علی (ع) در نهج البلاغه. پژوهش‌نامه علوی، 13(25)، 115-135. https://doi.org/10.30465/alavi.2022.7951
  4. خاشعی، وحید و هرندی، عطاءاله. (1394). تبیین مدل کنترل راهبردی در صنعت توزین. فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی. 6 (22)، 61-80.
  5. ذکریاپور سورکوهی، سعید؛ علویان، مرتضی و عباس تبار، رحمت. (1401). قدرت نرم در حکمرانی شایسته مبتنی بر اندیشه امام خمینی (ره) با تأکید بر شفافیت. فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، 12 (2), 231-209.
  6. سعدی، حسینعلی (1395). حجیت در اجتهاد نظام‌ساز. مجله راهبرد فرهنگ، 36، 44-60
  7. سلطان محمدی، حسین. (1398). پاسخ گویی و حکمرانی مطلوب در حکومت دینی. فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی، 24(4)، 57-78.
  8. صدر، محمدباقر (1424ق)، اقتصادنا ( موسوعة الشهید الصدر ج 3)، قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر
  9. علویان، مرتضی، و ذکریاپور، سعید. (1400). واکاوی جایگاه شفافیت در حکمرانی شایسته، مبتنی بر اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی). جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2 (3)، (53)-79.
  10. قربانی‌زاده، وجه الله؛ شریعتی، مسعود؛ رضایی منش، بهروز و خسروپناه دزفولی، عبدالحسین. (1399). حکمرانی اخلاقی بر اساس نوع شناسی طبقه نظامیان از دیدگاه نهج‌البلاغه. پژوهش‌های مدیریت انتظامی، 15(4)، 643-666.
  11. کردنائیج، اسدالله؛ باباشاهی، جبار؛ دانائی فرد، حسن؛ آذر، عادل. (1391). تحول در رفاه ملی: آیا حکمرانی خوب نقش مهمی ایفا می‌کند؟. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 16(4)، 45-62.
  12. کلاته، قاضی و ترابی، علی. (1400). ارائه الگوی حکمرانی متعالی با ابتنای بر الگوی حکمرانی علوی. فصلنامه تخصصی حکمرانی متعالی، 2(2)، 59-88.
  13. کمیجانی، علی و عیوضی، محمد رحیمم. (1400). سیمای حکمرانی مطلوب در منشور حکمرانی علوی: از شاخص‌ها تا اشارت‌ها. فصلنامه تخصصی حکمرانی متعالی، 2(2)، 88-113.
  14. گازر، امیرحسین، علیپور، محمدحسین. (1401). اصول اخلاقی تربیت متعاطیان حکمرانی اسلامی از منظر نهج البلاغه. نشریه مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، 8 (2)، 85-121
  15. مصباح، مجتبی (1399). مبانی، اصول و سیاست‌های حکمرانی اسلامی. مجله علوم انسانی اسلامی صدرا، 34، 66-70
  16. موسوی، سید محمدحسین؛ مرسلپور، محسن و زینی ملک آباد، هادی. (1398). اصول حکم‌رانی امام علی (ع) در برابر نابرابری اجتماعی. سیره‌پژوهی اهل‌بیت (علیهم‌السلام) رویکرد تمدنی، 5(9)، 29-44.
  17. نبی‌زاده، ‌انسی و توسلی نائینی. (1400). حکمرانی خوب در نهج‌البلاغه و مقایسه آن با دیدگاه حکمرانی خوب در غرب. مطالعات حقوق شهروندی، 20(5)، 613-662.
  18. علامه طباطبایی، سید محمدحسین. (1362). نهایة الحکمه، تصحیح و تعلیق غلامرضا فیّاضی، چاپ اوّل. قم: انتشارات مؤسّسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۷۸ ه. ش.
  19. عشایری، طاها؛ عباسی، الهام؛ شعاع اردبیلی، مجتبی و جهان‌پرور، طاهره. (1403). کاربست راهبردهای مدارای اجتماعی در حکمرانی اسلامی ایرانی: فراتحلیل پژوهش‌ها. اسلام و مطالعات اجتماعی. https://doi.org/10.22081/jiss.2024.61985.1851
  20. رجائی، زهرا و شبانی، محمد. (1403). واکاوی برخی بایسته‌های مدیریت و حکمرانی اسلامی درسیمای نامه ۵۳ نهج البلاغه. حکمرانی و توسعه، 4(1)، 115-136. https://doi.org/10.22111/jipaa.2024.426390.1145
  21. الهی نژاد، حسین. (1402). رابطه حکمرانی متعالی مهدوی و حکمرانی مطلوب ولی‌فقیه. جامعه مهدوی، 4(2)،
  22. Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385–405. https://doi.org/10.1177/146879410100100307
  23. Baland, J.-M., Moene, K. O., & Robinson, J. A. (2010). Governance and development. In Handbook of development economics (Vol. 5, pp. 4597–4656). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-444-52944-2.00007-0
  24. Bovaird, T., Löffler, E., & Diez, S. P. (2001). Issues in Local Governance in Europe. European Group of Public Administration Annual Conference on “Governing Networks”, Vaasa: University of Vaasa.
  25. Bovaird, T., Löffler, E., & Parrado-Díez, S. (2002). Developing local governance networks in Europe (Vol. 1). Nomos Baden-Baden.
  26. Boyatzis Richard. (1998). Transforming qualitative information : thematic analysis and code development - Plymouth University (Alma). In Qualitative Health Research (Vol. 10, Issue 4).
  27. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  28. Goodsell, C. T. (2006). A new vision for public administration. Public Administration Review, 66(4), 623–635. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2006.00622.x
  29. Jreisat, J. (2004). Governance in a globalizing world. International Journal of Public Administration, 27(13–14), 1003–1029. https://doi.org/10.1081/PAD-200039883
  30. Kaufmann, D., Kraay, A., & Zoido-Lobatón, P. (2002). Governance matters II: updated indicators for 2000-01 (Vol. 2772). World Bank Publications. Kaufmann, Daniel and Kraay, Aart and Zoido, Pablo, Governance Matters Ii: Updated Indicators for 2000-01 (January 2002). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=297497
  31. Noruzi, K., & Shadmanfar , M. H. (2023). Identifying laxity factors in moving towards emerging innovations (Case study: government organizations). International Journal of Innovation in Engineering, 3(2), 39–52. https://doi.org/10.59615/ijie.3.2.39
  32. Rhodes, R. A. W. (1996). The new governance: governing without government. Political Studies, 44(4), 652–667. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1996.tb01747 .
  33. Salehnezhad, A., & Shadmanfar, M. H. (2024). Designing experience management model based on the statements of Imam Khamenei. Scientific Journal of Strategic Management of Organizational Knowledge, 7(1), 19–52. https://jkm.ihu.ac.ir/article_208613.html

  • تاریخ دریافت 04 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 01 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403