پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

نگاهی تأملی به آراء ملاصدرا و کانت در باب انسان کامل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار فلسفه، گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران
2 استادیار فلسفه، گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج، ایران
3 دانش آموخته رشته فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه یاسوج
10.22034/api.2024.2019749.1001
چکیده
مفهوم انسان کامل، یکی از مفاهیم چالش‌ برانگیز در فلسفه و عرفان می‌باشد، که تعاریف گوناگونی ‌از آن ارائه شده است.ارسطو انسان را «حیوانی ناطق وگاهاً حیوانی سیاسی» تعریف نمود. ابن عربی برعکس تعریف معلم اول، انسان را لطیف ربانی می‌داند که حق تعالی از روح و نفس رحمانی خود، در جسم انسان دمیده است و او را جامع حقایق عالم و حقایق حق قرار داده است. از آنجایی که ملاصدرا در مکتب فلسفی _ عرفانی خود به شدت متأثّر از آرای محی الدین عربی می‌باشد، انسان را خلیفه الهی و دارای جامعیت می‌داند. ایشان با پذیرش کثرت نوعی انسانی و انکار وحدت نوعی انسان‌ها، معتقد است، انسان به حسب نشئه باطنی دارای انواع گوناگون است و می‌تواند از تمام مراحل عبور کند؛ زیرا از حیث انسانیت، دائماً در حال ترقی از یک وجود به وجود دیگری است و در مرتبه ذات خاصی ثبوت ندارد. اندیشمند غربی، ایمانوئل کانت، به عنوان سر سلسه دار در مبحث انسان‌شناسی،معتقد است که همه چیز ـ خدا و هستی ـ با انسان معنا می‌یابد. همین انسانی که به دلیل محدودیت قوای شناختی، از حل و فصل مسائل مهمی؛ چون جهان و خدا ناتوان گردیده، زمینه گسترده‌ای را برای عقل عملی و اخلاق مهیا می‌سازد و دارای کرامت بی‌انتهاست. ملاصدرا و کانت دو متفکری هستند که با دو رویکرد متفاوت به این دو موضوع پرداخته‌اند. این مقاله در صدد است، تا با استناد به منابع اصلی و به شیوه توصیفی _ تحلیلی به بیان وجوه اشتراک و افتراق این دو اندیشمند اسلامی و غربی بپردازد.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم
  2. ـ ابراهیمی دینانی، غلامحسین، ( 1387)، «حکمت نظری و عملی»، مجموعه مقالات دهمین همایش ملّاصدرا، تهران، بنیاد حکمت صدرا.
  3. ـ ابن عربی، محی الدین محمدبن علی، (1405ق)، فتوحات المکیه، تحقیق: عثمان یحیی، تصدیر: ابراهیم مدکور، چاپ دوم،بیروت، انتشارات: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
  4. ـ ادواردز، پل، ( 1387)، فلسفه اخلاق، ترجمۀ: انشاء الله رحمتی، تهران، انتشارات تبیان.
  5. ـ ادیب، حسین، (1356)، زمینه انسان­­شناسی، تهران، چاپ دوم، انتشارات لوح دانش.
  6. ـ اسلامی، حسن، ( 1389)، کانت و صداقت مجرمانه، شماره 113، کتاب ماه فلسفه.
  7. ـ بدوی، عبالرحمان، (1403ق)، الانسانیه و الوجودیه فی الفکر العربی، بیروت، دارالعلم.
  8. ـ تریگ، راجر (1382)، دیدگاههایی درباره سرشت آدمی(رویکردهای تاریخی)، جمعی از مترجمان، تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  9. ـ دفتری، عبدالعزیز، (1391)، تعدد نفس و روح در نگاه ارسطو، شماره 12، سال سوم، تهران، فصلنامه علمی - پژوهشی آیین حکمت.
  10. ـ راسل، برتراند،(1388)، تاریخ فلسفه ی غرب، ترجمه نجف دریابندری، چاپ اول 1340، تهران ، شرکت سهامی کتاب­های جیبی.
  11. ـ ریچلز، جیمز، (1389)، فلسفه اخلاق ، ترجمه: آرش اخگری، تهران، انتشارات حکمت.
  12. ـ ژیلسون، اتین. (1380)، نقد تفکر فلسفی غرب، ترجمه احمد احمدی، تهران، انتشارات سمت.
  13. ـ صانعی دره بیدی، منوچهر. (1384)،جایگاه انسان در اندیشه کانت، تهران،ققنوس.
  14. ـ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1360)،اسرار الایات، چاپ اول، تهران، تقدیم و تصحیح: محمد خواجوی، انجمن حکمت وفلسفه ایران.
  15. ـ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1366)، تفسیر القرآن الکریم،تصحیح: محمد خواجوی، دوره 7 جلدی، چاپ دوم، قم ،انتشارات بیدار.
  16. ـ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1981)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعه العقلیة، الطبعه الثالثه، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.
  17. ـ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1375)،مجموعه رسائل فلسفی، تصحیح: حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت.
  18. ـ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1382)،شواهد الربوبیه، تصحیح: محمّد خامنه‌ای و محقق داماد، تهران، بنیاد حکمت صدرا.
  19. ـ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1422ق)، المبدا و المعاد، تصحیح: سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  20. ـ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1371)، عرفان و عارف نمایان( ترجمه کسر اصنام الجاهلیه)، ترجمه: محسن بیدارفر، تهران، انتشارات الزهرا.
  21. ـ فلوطین، (1413)، اثولوجیا، به کوشش: عبدالرحمان بدوی، قم، بیدار.
  22. ـ فولادوند، محمد مهدی، (1388)، ترجمه قرآن فولادوند، چاپ ششم، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
  23. ـ فولادی، عقیل، ( 1393)، خیال و ابژکتیویته در نقد اول کانت، شماره2، قم، فصنامه هستی­شناختی، دانشگاه مفید.
  24. ـ کانت، ایمانوئل،(1369)، بنیاد مابعد الطبیعه اخلاق، ترجمه: حمید عنایتی، علی قیصری، چاپ اول، تهران، انتشارات خوارزمی.
  25. ـ ـــــــــــــــــ، (1380)، درس­های فلسفه اخلاق، ترجمه: منوچهر صانعی دره بیدی، چاپ دوم، تهران، انتشارات نقش و نگار .
  26. ـ ـــــــــــــــ، (1377)،دین در محدوده خرد تنها، ترجمه: منوچهر صانعى‏دره‏بیدى، چ دوم، تهران، نشر نی.
  27. محمد پور دهکردی، سیما. (1391)،کرامت انسان از دیدگاه ملاصدرا، تهران، بوستان کتاب.
  28. ـ محمدرضایی، محمد، (1379)، تبیین و نقد فلسفه اخلاق کانت، چاپ اول، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  29. ـ مصباح، محمدتقی، (1380)، شرح اسفار، کتاب النفس، ج1، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،

 

  1. _ Holly L,Wilson, (2006), Kant's Pragmatic Anthropology It's Origin, Meaning, and Critical
  2. Significance, Cambridge University Press.
  3. _ Kant, Immanuel, (1998), Critique of pure reason, translated and edited by Paul Gayer, Allen wood.America, Cambridge university press.
  4. _…………………, (1885), Kant’s Introduction to Logic.Translated by T. K. Abbott. London: Longmans, Green.
  5. _ ……..…………, (1996), Anthropology from a Pragmatic Pointof View. Translated by V. L. Dowdell. Carbondale &Edwardsville: Southern Illinois University Press
  6. ........................ , (1996),Critique of Practical Reason, translated and edited by Mary J.Gregor, Cambridge university press.
  7. _ Ozmon Howard A. and Samuel M. Craver. (1997), Philosophical Foundations ofEducation.th Ed. Columbus: Merrill Prentice Hall.

  • تاریخ دریافت 17 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 17 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 02 فروردین 1402
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1402