پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

کارکردشناسیِ واژگانی و بلاغی واژة "أنعام" در آیات قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی،، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه ایلام.، ایلام، ایران
10.22034/api.2022.709230
چکیده
پس از انسان حیوانات از مهم‌ترین موجوداتی هستند که حقوق آن‌ها بیش از هر موجود دیگری توجه جوامع انسانی را به خود مشغول داشته است. یکی از مسائلی که در قرآن کریم نیز بدان توجه ویژه شده، مسئله حیوانات استکه با توجه به طیف‌های گونه‌گون آن أعمّ از حیوانات اهلی و وحشی و پرندگان و حشرات و آبزیان و خزندگان از زوایایِ دیدِ مختلفی نظیر نحوة آفرینش، منافع کاربردی، جنبه‌های اعجازی (مانند ناقه صالح (ع) و گاو بنی اسرائیل) و وجوه اثباتی برای معاد (مانند الاغ عزیر نبی (ع) به آن‌ها نگاه شده است. در یک تقسیم‌بندی کلی نیز در سورة مبارکة نور حیوانات به سه دسته تقسیم ‌شده‌اند: ۱- خزندگان: ﴿مَنْ یَمْشِی عَلى‏ بَطْنِهِ﴾ (نور/۴۵)؛ ۲- حیوانات دو پا: ﴿مَنْ یَمْشِی عَلى‏ رِجْلَیْنِ﴾ (نور/۴۵)؛ ۳- چهارپایان: ﴿مَنْ یَمْشِی عَلى‏ أَرْبَعٍ﴾ (نور/۴۵) و ۴- گروه دیگری از حیوانات که به این تقسیم‌بندی می‌پیوندد آبزیان هستند، مانند حوت و نون (نهنگ). در پژوهش حاضر بر آنیم تا با ذکر پاره­ای از آیاتی که دربردارندة لفظ "أنعام" هستند، به بررسی و تحلیل جنبه‌های زبان‌شناختی، بلاغی، واژگانی و احیاناً جلوه­های معرفتی این لفظ پر­مدلول و وسیع المحتوی بپردازیم
کلیدواژه‌ها

۱- قرآن کریم.
۲- ابن جزى غرناطى، محمد بن احمد، (۱۴۱۶ه.ق)، کتاب التسهیل لعلوم التنزیل، بیروت: شرکة دار الأرقم بن أبى الأرقم.
۳- ابن عاشور، محمد بن طاهر، (۱۴۲۰ه.ق)، التحریر و التنویر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
۴- ابن فارس، أحمد، (بی‌تا)، معجم مقاییس اللغة، محقق/ مصحح: هارون عبد السلام محمد، قم: مکتب الأعلام الاسلامی.
۵- إبن منظور، محمد بن مکرم، (۱۴۱۴ه.ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
۶- ابو الحب، جلیل، (بی­تا)، نگاهى به دنیاى حیوانات در قرآن کریم، ترجمة تقى متقى، قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
۷- بروجردی، سید محمد ابراهیم، (۱۳۶۶)، تفسیر جامع، جلد ۴، تهران: کتابخانة صدر.
۸- التفتازانی، سعدالدین، (لا­تا)، المطوّل، بتعلیق: أحمد عزو عنایة، بیروت- لبنان: دار إحیاء التراث العربی.
۹- الجوهری، إسماعیل بن حماد، (لا­تا)، الصحاح: تاج اللغة وصحاح العربیة، محقق/ مصحح: أحمد عبدالغفور عطار، بیروت: دار العلم للملایین.          
۱۰- حسینی همدانی، سید محمد حسین، (۱۴۰۴ه.ق)، انوار درخشان، تهران: کتاب فروشی لطفی.       
۱۱- درویش، محیی الدین، (۱۴۱۵ه.ق)، إعراب القرآن وبیانه، سوریه: دار الإرشاد.
۱۲- الرازی، محمد فخر الدین ابن العلامه ضیاء الدین عمر، (۱۹۸۱م)، تفسیر الفخر الرازی، (التفسیر الکبیر ومفاتیح الغیب)، الجزء التاسع عشر، بیروت: دار الفکر.   
۱۳- الراغب الإصفهانی، حسین بن محمد، (۱۳۷۴ه.ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
۱۴- سبزواری نجفی، محمد بن حبیب الله، (۱۴۰۶ه.ق)، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
۱۵- شاذلی، سید بن قطب بن إبراهیم، (۱۴۱۲ه.ق)، فی ظلال القرآن، بیروت- قاهره: دار الشروق.
۱۶- طباطبایی، سید محمد حسین، (۱۴۱۰ه.ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات جامعة مدرسین حوزة علمیه.   
۱۷- طبرسی، فضل بن حسن، (۱۳۷۲)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
۱۸- الطنطاوی الجوهری، (لا­تا)، الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم، بیروت: دار الفکر.
۱۹- عبده، شیخ محمد، (۱۳۷۴)، شرح نهج البلاغة امیر المؤمنین (ع)، تهران: نشر صبا.
۲۰- الغلایینی، الشیخ مصطفی، (۲۰۰۶م)، جامع الدروس العربیة، تحقیق وفهرسة: أحمد زهوة، دار الکتاب العربی.
۲۱- قرطبی، محمد بن أحمد، (۱۳۸۷)، تفسیر قرطبی (الجامع لأحکام القرآن)، قم: مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی.
۲۲- مترجمان [ب]، (۱۳۶۰)، ترجمة مجمع االبیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات فراهانی.            
۲۳- مترجمان [الف]، (۱۳۷۷)، تفسیر هدایت، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، آستان قدس رضوی. 
۲۴- مترجمان [ب]، (۱۳۶۰)، ترجمة تفسیر جوامع الجامع، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
۲۵- مرتضی الزبیدی، محمد بن محمد، (لاتا)، تاج العروس من جواهر القاموس، تحقیق: علی شیری، بیروت: دار الفکر.
۲۶- مرکز فرهنگ و معارف قرآن، (۱۳۸۳)، دایرة ‌المعارف قرآن کریم، ج ۴، قم: مؤسسة بوستان کتاب.
۲۷- موسوی همدانی، سید محمدباقر، (۱۳۷۴)، ترجمة تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیه.
۲۸- نجفی خمینی، محمدجواد، (۱۳۶۸)، تفسیر آسان، تهران: انتشارات اسلامیه.
دوره 1، شماره 2
آذر 1401
صفحه 171-184

  • تاریخ دریافت 17 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401