پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پیوند آشنایی‌زدایی و ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر (بررسی موردی التفات و قلب در ده جزء میانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران،
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران
3 دانشجوی دکتری ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران،
10.22034/api.2022.705946
چکیده
آشنایی‌زدایی که همان ناآشنا ساختن و بیگانه نمودن آنچه آشناست، از ارکان مکتب فرمالیسم روس است. این اصطلاح یکی از ارکان زیبایی‌شناسی و برجستگی هر اثر ادبی است. ارتباط آشنایی‌زدایی با مبحث (ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر) برای بیان بهره‌مندی قرآن کریم از امکانات زبانی و روش­های زیبا­یی آفرینی هدفی است که این پژوهش می­کوشد با روش توصیفی- تحلیلی و از طریق ذکر نمونه­هایی از ده جزء میانی قرآن کریم به آن دست یابد. اهمیت بررسی این موضوع در قرآن کریم آن است که برجستگی و زیبایی این کتاب آسمانی را که مورد تأیید همگان است، بیش‌ازپیش روشن­تر می­سازد. آشنایی‌زدایی برخاسته از هنجار­گریزی به کثرت در قرآن کریم قابل‌مشاهده است. بیش­ترین هنجار­گریزی موجود به مبحث ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر مربوط است، به‌ویژه التفات و قلب، هنجار­گریزی نحوی. این موضوع در قرآن کریم با هدف دلالت بیش­تر بر مقصود الهی و لذت بردن مخاطب انجام‌گرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The connection between familiarity and the objection of speech contrary to the requirements of appearance (a case study of attention and heart in the ten middle parts)

نویسندگان English

Seyed Mohammad Mirhosseyni 1
Narges Ansari 2
Zahra Salimi 3
1 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Qazvin, Iran,
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Qazvin, Iran
3 PhD student in Arabic Literature, Faculty of Literature and Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Qazvin, Iran,
چکیده English

De-familiarity, which is the act of making something familiar unfamiliar and alienating it, is one of the pillars of the Russian formalism school. This term is one of the pillars of aesthetics and the salience of any literary work. The connection of de-familiarity with the topic (objection to words contrary to the requirements of appearance) to express the benefit of the Holy Quran from linguistic possibilities and methods of creating beauty is a goal that this research tries to achieve with a descriptive-analytical method and by mentioning examples from the ten middle parts of the Holy Quran. The importance of examining this topic in the Holy Quran is that it makes the prominence and beauty of this divine book, which is approved by everyone, clearer than ever before. De-familiarity arising from non-normativity can be observed in abundance in the Holy Quran. The most non-normativity that exists is related to the topic of objection to words contrary to the requirements of appearance, especially al-tifāt and qalb, syntactic non-normativity. This topic has been done in the Holy Quran with the aim of further indicating the divine intention and enjoying the audience.

کلیدواژه‌ها English

The Holy Quran
Contrary to Appearance
De-familiarity
Syntactic Abnormality
الف) کتاب­ها
قرآن کریم
۱- احمدی، بابک، (۱۳۷۵)، ساختار و تأویل متن، چاپ سوم، تهران: نشر مرکز.
۲- إبن أثیر، ضیاءالدین، (بی‌تا)، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، به تحقیق دکتر أحمد الحوفی و الدکتور بدوی طبانه، ج ۲، مصر: نهضة مصر للطباعة والنشر والتوزیع.
۳- الآلوسی، محمود بن عبدالله، (۱۴۱۵)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، به تحقیق علی عبدالباری عطیه، چاپ ۱، ج ۵-۱۱، بیروت: دارالکتب العلمیة.
۴- أنوشه، حسن، (۱۳۷۶)، دانشنامة ادب فارسی، چاپ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
۵- تفتازانی، سعدالدین، (۱۴۰۹)، مختصرالمعانی، شرح السعد، به تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید، چاپ اول، قم: سیّدالشهداء.
۶- ــــــــ، ـــــــــــ، (۱۴۰۷)، کتاب المطول فی شرح تلخیص المفتاح، به حاشیة میر سید شریف، قم: منشورات مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
۷- حسن العکیلی، حسن مندیل، (۱۳۸۸)، الاعجاز القرآنی فی أسلوب العدول عن النظام الترکیبی النحوی البلاغی، چاپ اول، لبنان.
۸- سلدن، رامان، (۱۳۷۲)، راهنمای نظریة ادبی معاصر، ترجمة عباس مخبر، تهران: طرح نو.
۹- شمیسا، سیروس، (۱۳۷۲)، کلیات سبک‌شناسی، چاپ اول، تهران: فردوس.
۱۰- صفوی، کورش، (۱۳۷۳)، از زبان­شناسی به ادبیات، جلد ۱، تهران: چشمه.
۱۱- طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۷۴)، تفسیر المیزان، ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم. جلد ۲، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزة علمیة قم.
۱۲- طبل، حسن، (۱۴۳۱)، اسلوب الالتفات فی البلاغة القرآنیة، چاپ اول، القاهرة: دارالسلام.
۱۳- علوی مقدم، مهیار، (۱۳۷۷)، نظریه­های نقد ادبی معاصر، تهران: سمت.
۱۴- هاشمی خراسانی، حمیدالدین، (۱۳۷۲)، مفصل، شرح مطول، قم: حاذق.
۱۵- وحیدیان کامیار، تقی، (۱۳۸۸)، بدیع از دیدگاه زیباشناسی، چاپ چهارم، تهران: سمت.
۱۶- ویس، محمد، (۱۴۲۶)، انزیاح من منظور دراسات الأسلوبیة، بیروت.
ب) مقالات
۱- امانی، رضا، شادمان، یسرا، (۱۳۹۰)، «اصل جایگزینی افعال در آیات قرآنی»، پژوهش­های قرآنی، شمارة ۶۷، صص ۱۳۰-۱۵۷.
۲- مختاری، قاسم، فرجی، مطهره، (۱۳۹۲)، «آشنایی‌زدایی در جزء سی­ام قرآن کریم»، پژوهش­های ادبی قرآن، شمارة ۲، صص ۹۳-۱۱۶.
۳- مدرسی، فاطمه، غنی دل، فرح، (۱۳۸۵)، «آشنایی‌زدایی و هنجارگریزی نحوی در اشعار فروغ فرخزاد»، دانشکدة علوم انسانی سمنان، شمارة ۱۵، صص ۹۹-۱۲۴.