پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پیوند آشنایی‌زدایی و ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر (بررسی موردی التفات و قلب در ده جزء میانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران،
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران
3 دانشجوی دکتری ادبیات عرب، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، قزوین، ایران،
10.22034/api.2022.705946
چکیده
آشنایی‌زدایی که همان ناآشنا ساختن و بیگانه نمودن آنچه آشناست، از ارکان مکتب فرمالیسم روس است. این اصطلاح یکی از ارکان زیبایی‌شناسی و برجستگی هر اثر ادبی است. ارتباط آشنایی‌زدایی با مبحث (ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر) برای بیان بهره‌مندی قرآن کریم از امکانات زبانی و روش­های زیبا­یی آفرینی هدفی است که این پژوهش می­کوشد با روش توصیفی- تحلیلی و از طریق ذکر نمونه­هایی از ده جزء میانی قرآن کریم به آن دست یابد. اهمیت بررسی این موضوع در قرآن کریم آن است که برجستگی و زیبایی این کتاب آسمانی را که مورد تأیید همگان است، بیش‌ازپیش روشن­تر می­سازد. آشنایی‌زدایی برخاسته از هنجار­گریزی به کثرت در قرآن کریم قابل‌مشاهده است. بیش­ترین هنجار­گریزی موجود به مبحث ایراد کلام برخلاف اقتضای ظاهر مربوط است، به‌ویژه التفات و قلب، هنجار­گریزی نحوی. این موضوع در قرآن کریم با هدف دلالت بیش­تر بر مقصود الهی و لذت بردن مخاطب انجام‌گرفته است.
کلیدواژه‌ها

الف) کتاب­ها
قرآن کریم
۱- احمدی، بابک، (۱۳۷۵)، ساختار و تأویل متن، چاپ سوم، تهران: نشر مرکز.
۲- إبن أثیر، ضیاءالدین، (بی‌تا)، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، به تحقیق دکتر أحمد الحوفی و الدکتور بدوی طبانه، ج ۲، مصر: نهضة مصر للطباعة والنشر والتوزیع.
۳- الآلوسی، محمود بن عبدالله، (۱۴۱۵)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، به تحقیق علی عبدالباری عطیه، چاپ ۱، ج ۵-۱۱، بیروت: دارالکتب العلمیة.
۴- أنوشه، حسن، (۱۳۷۶)، دانشنامة ادب فارسی، چاپ دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
۵- تفتازانی، سعدالدین، (۱۴۰۹)، مختصرالمعانی، شرح السعد، به تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید، چاپ اول، قم: سیّدالشهداء.
۶- ــــــــ، ـــــــــــ، (۱۴۰۷)، کتاب المطول فی شرح تلخیص المفتاح، به حاشیة میر سید شریف، قم: منشورات مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفی.
۷- حسن العکیلی، حسن مندیل، (۱۳۸۸)، الاعجاز القرآنی فی أسلوب العدول عن النظام الترکیبی النحوی البلاغی، چاپ اول، لبنان.
۸- سلدن، رامان، (۱۳۷۲)، راهنمای نظریة ادبی معاصر، ترجمة عباس مخبر، تهران: طرح نو.
۹- شمیسا، سیروس، (۱۳۷۲)، کلیات سبک‌شناسی، چاپ اول، تهران: فردوس.
۱۰- صفوی، کورش، (۱۳۷۳)، از زبان­شناسی به ادبیات، جلد ۱، تهران: چشمه.
۱۱- طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۷۴)، تفسیر المیزان، ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم. جلد ۲، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزة علمیة قم.
۱۲- طبل، حسن، (۱۴۳۱)، اسلوب الالتفات فی البلاغة القرآنیة، چاپ اول، القاهرة: دارالسلام.
۱۳- علوی مقدم، مهیار، (۱۳۷۷)، نظریه­های نقد ادبی معاصر، تهران: سمت.
۱۴- هاشمی خراسانی، حمیدالدین، (۱۳۷۲)، مفصل، شرح مطول، قم: حاذق.
۱۵- وحیدیان کامیار، تقی، (۱۳۸۸)، بدیع از دیدگاه زیباشناسی، چاپ چهارم، تهران: سمت.
۱۶- ویس، محمد، (۱۴۲۶)، انزیاح من منظور دراسات الأسلوبیة، بیروت.
ب) مقالات
۱- امانی، رضا، شادمان، یسرا، (۱۳۹۰)، «اصل جایگزینی افعال در آیات قرآنی»، پژوهش­های قرآنی، شمارة ۶۷، صص ۱۳۰-۱۵۷.
۲- مختاری، قاسم، فرجی، مطهره، (۱۳۹۲)، «آشنایی‌زدایی در جزء سی­ام قرآن کریم»، پژوهش­های ادبی قرآن، شمارة ۲، صص ۹۳-۱۱۶.
۳- مدرسی، فاطمه، غنی دل، فرح، (۱۳۸۵)، «آشنایی‌زدایی و هنجارگریزی نحوی در اشعار فروغ فرخزاد»، دانشکدة علوم انسانی سمنان، شمارة ۱۵، صص ۹۹-۱۲۴.
دوره 1، شماره 2
آذر 1401
صفحه 105-118

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401