پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

آثار و برکات اقتدار امت اسلامی از منظر قرآن کریم و سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم قرآن و حدیث، واحد خرم‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم‌آباد، ایران
10.22034/api.2026.2110307.2030
چکیده
هدف: اقتدار امت اسلامی در منظومة قرآنی و روایی، به معنای صرفِ غلبهٔ سیاسی یا توان نظامی نیست، بلکه صورتی مشروع، جهت‌مند و ارزش‌مدار از قدرت است که بر ایمان، توحید عملی، عبودیت، ولایت‌پذیری، عدالت و وحدت استوار می‌شود. مسئلة اصلی این پژوهش، تبیین آثار و برکات اقتدار امت اسلامی از منظر قرآن کریم و سنت در سطح اجتماعی و تمدنی است.
روش پژوهش: پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی انجام شده و داده‌ها از آیات قرآن کریم، روایات مرتبط با موضوع و منابع تفسیری گردآوری و بر پایة روابط علّی-کارکردی تحلیل شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند اقتدار مشروع، از طریق سازوکارهای هدایتی، نهادی و اجتماعی، پنج اثر به‌هم‌پیوسته پدید می‌آورد: حاکمیت ارزش‌ها و اصول اسلامی، تأمین امنیت پایدار و استقرار نظم اجتماعی، تحقق استقلال و نفی سلطه‌پذیری، تقویت هویت اسلامی و عزت عمومی، و نقش‌آفرینی مؤثر و سازنده در عرصة جهانی.
نتیجه‌گیری: بر این اساس، قدرت در منطق قرآنی غایت نهایی نیست، بلکه وسیله‌ای برای اقامة حق، اجرای عدالت، صیانت از جامعة اسلامی و فراهم‌سازی زمینة رشد تمدنی امت است. ازاین‌رو، هر اقتداری که از ایمان و هدایت الهی جدا شود، با حقیقت اقتدار اسلامی سازگار نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Effects and Benefits of the Authority of the Islamic Ummah from the Perspective of the Holy Quran and the Sunnah

نویسندگان English

Fatemeh Salarvand
Yadollah Maleki
Department of Quranic Sciences and Hadith, Khor.C., Islamic Azad University, Khorramabad, Iran
چکیده English

Objective: The authority (iqtidar) of the Islamic ummah in the Quranic and hadith corpus is not synonymous with mere political dominance or military capability; rather, it constitutes a legitimate, purposeful, and value-oriented form of power grounded in faith, practical monotheism (tawhid), servitude (ubudiyyah), acceptance of guardianship (wilayah), justice, and unity. The principal problem of this research is to elucidate the effects and blessings of the Islamic ummahs authority from the perspective of the Holy Quran and the Sunnah at the social and civilizational levels.
Method: The research employs a descriptive-analytical method, utilizing qualitative content analysis; the data were collected from the verses of the Holy Quran, relevant traditions, and exegetical sources, and were analyzed on the basis of causal-functional relationships.
Results: The findings indicate that legitimate authority, through guidance-based, institutional, and social mechanisms, generates five interconnected effects: the sovereignty of Islamic values and principles; the provision of sustainable security and the establishment of social order; the realization of independence and the negation of subjugation; the strengthening of Islamic identity and public dignity; and effective and constructive role-playing in the global arena.
Conclusion: Accordingly, power in the Quranic logic is not an ultimate end but a means for the establishment of truth, the implementation of justice, the safeguarding of Islamic society, and the provision of the grounds for the ummahs civilizational growth. Therefore, any authority severed from faith and divine guidance is incompatible with the reality of Islamic authority.

کلیدواژه‌ها English

Authority of the Islamic Ummah
Effects and Benefits of Authority
Holy Quran
Sunnah
ابراهیمی، هادی، و همکاران. (۱۳۹۹). انقلاب اسلامی ایران و مؤلفه‌های اقتدار ملی. دوفصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم.
ابن ابی جمهور، محمد. (۱۴۰۵ق). عوالی اللئالی العزیزة فی الأحادیث الدینیة (به کوشش مجتبی عراقی) (چاپ اول). قم: دار سید الشهداء للنشر.
ابن‌شعبه حرانی، حسن. (۱۳۶۳). تحف العقول (به کوشش ع.ا. غفاری) (چاپ دوم). قم: جامعه مدرسین.
آمدی تمیمی، عبدالواحد. (۱۳۶۶). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم (به کوشش مصطفی درایتی) (چاپ اول). قم: دفتر تبلیغات.
بهابادی، بی‌بی سادات، و همکاران. (۱۳۹۹). مبانی قرآنی عوامل اقتدار ملی از منظر مقام معظم رهبری (ره). دوفصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی.
جعفری، یعقوب. (۱۳۷۶). تفسیر کوثر (چاپ اول). قم: انتشارات هجرت.
جمالی، نصرت‌الله. (۱۳۷۸). عوامل سقوط حکومت‌ها در قرآن و نهج‌البلاغه. قم: انتشارات نهاوندی.
جوادی‌آملی، عبدالله. (۱۳۸۴). انتظار بشر از دین (چاپ سوم). قم: مرکز نشر اسراء.
جهانگیری، علی. (۱۴۰۰). قدرت و امنیت در قرآن (چاپ اول). تهران: انتشارات زرنوشت.
حاج‌ابوالقاسم‌دولابی، محمد (به سرپرستی). (۱۴۰۱). عوامل اقتدار امت اسلامی. اثر جمعی از طلاب حوزة علمیة مشکات (چاپ اول). قم: انتشارات آیة نور.
حسین‌زاده یزدی، مهدی، و همکاران. (۱۳۹۵). علل انحطاط تمدن اسلامی از منظر استاد مطهری (ره). فصلنامه علمی پژوهشی الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی.
حکیمی، محمدرضا، و همکاران. (۱۳۸۰). الحیاة (احمد آرام، مترجم) (چاپ اول). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خورشیدی چنزق، محمد. (۱۳۸۹). عوامل اقتدار و انحطاط مسلمین از دیدگاه نهج‌البلاغه [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم حدیث، قم].
خنجری، حسن، ماهینی، انسیه، گرگین، باقر و پاسالارزاده، حبیب. (1404). چالش‌های جامعه‌شناختی تحقق تمدن نوین اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب: تحلیل موانع ساختاری و فرهنگی. پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، ۴(۷)، ۱-۱۳.
راغب اصفهانی، حسین. (۱۴۱۲ق). مفردات الفاظ القرآن (به کوشش ص.ع. داودی) (چاپ اول). بیروت: دار القلم.
ستایش‌منش، مهدی. (۱۴۰۲). بررسی و شناسایی سرچشمه‌های قدرت ملی. فصلنامه جغرافیا و روابط انسانی، ۲(۶).
سعادت‌نیا، رضا، و حیدری، نرگس. (بی‌تا). راهکارهای عزت و اقتدار اسلامی از منظر قرآن و روایات. فصلنامه قرآنی کوثر، (۴۷).
شریف‌رضی، محمد. (۱۳۷۹). نهج‌البلاغه (ترجمه محمد دشتی) (چاپ اول). قم: انتشارات مشهور.
صحیفه سجادیه. (۱۳۷۶). (ترجمه حسین انصاریان) (چاپ اول). قم: دفتر نشر الهادی.
عالم، عبدالرحمن. (۱۳۹۱). بنیادهای علم سیاست (چاپ بیست و چهارم). تهران: نشر نی.
فتاحی، امیر، و وحیدنیا، فرحناز. (۱۳۹۹). مؤلفه‌های اقتدار ملی از منظر قرآن کریم. نخستین همایش بین‌المللی قرآن و سلامت اجتماعی، جلد اول.
قرائتی، محسن. (۱۳۸۳). تفسیر نور (چاپ یازدهم). تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
قرشی بنایی، علی‌اکبر. (۱۴۱۲ق). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
کلاهدوزها، پرستو، و عابدی‌ها، حمید. (۱۳۹۸). بازشناسی عوامل واگرایی مسلمانان و ریشه‌یابی علل انحطاط جوامع اسلامی. دوفصلنامه پژوهش‌های ادیانی، (۱۳).
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار (چاپ دوم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محمودی خراسانی، محمد. (۱۳۸۹). عوامل اقتدار ملی از منظر قرآن و حدیث. قم: انتشارات کتاب آشنا.
مصطفوی، حسن. (۱۳۶۸). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (چاپ اول). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه (چاپ اول). تهران: دار الکتب الاسلامیة.
 
  
 
Amudi Tamimi, A. A. W. (1987). Tasnif Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim (M. Dirayti, Ed.) (1st ed.). Qom: Daftari Tablighat. [Arabic]
Bihabadi, B. S., et al. (2020). Mabaniyi Quraniyi awamili iqtidari milli az manzari Maqami Muazzami Rahbari (rah). Du Faslnamahi Pazhuhish hayi Siyasati Islami. [Persian]
Fattahi, A., & Vahid-niya, F. (2020). Muallifah hayi iqtidari milli az manzari Qurani Karim. Nukhustin Hamayishi Bayn al-Milaliyi Quran wa Salamati Ijtimai, 1. [Persian]
Haj Abu al-Qasim Dulabi, M. (Supervisor). (2022). Awamili Iqtidari Ummati Islami. By a group of tullab of Hawzahi Ilmiyyahi Mishkat (1st ed.). Qom: Intisharati Ayahi Nur. [Persian]
Hakimi, M. R., et al. (2001). Al-Hayah (A. Aram, Trans.) (1st ed.). Tehran: Daftari Nashri Farhangi Islami. [Arabic/Persian]
Husayn-zadah Yazdi, M., et al. (2016). Ilali inhitati tamadduni Islami az manzari Ustad Mutahhari (rah). Faslnamahi Ilmi Pazhuhishiyi Olguyi Pishrafti Islamiirani. [Persian]
Ibn Abi Jumhur, M. (1984). Awali al-Laali al-Aziziyyah fi al-Ahadith al-Diniyyah (M. Iraqi, Ed.) (1st ed.). Qom: Dar Sayyid al-Shuhada li-l-Nashr. [Arabic]
Ibn Shubah Harrani, H. (1984). Tuhaf al-Uqul (A. A. Ghaffari, Ed.) (2nd ed.). Qom: Jamiahi Mudarrisin. [Arabic]
Imam Khomeini (rah), S. R. (2010). Sahifahi Imam (5th ed.). Tehran: Muassasahi Tanzim wa Nashri Athari Imam Khomeini (rah). [Persian]
Jafari, Y. (1997). Tafsiri Kawthar (1st ed.). Qom: Intisharati Hijrat. [Persian]
Jamali, N. (1999). Awamili Suquti Hukumat-ha dar Quran wa Nahj al-Balaghah. Qom: Intisharati Nahavandi. [Persian]
Jawadi Amuli, A. (2005). Intizari Bashar az Din (3rd ed.). Qom: Markazi Nashri Isra. [Persian]
Jahangiri, A. (2021). Qudrat wa Amniyyat dar Quran (1st ed.). Tehran: Intisharati Zarnusht. [Persian]
Khanjari, H., Mahini, E., Gorgin, B. & Paasalarzadeh, H. (2025). Investigating the Sociological Challenges of Realizing the Modern Islamic Civilization in the Statement of the Second Step of the Revolution: An Analysis of Structural and Cultural Obstacles. New researches in Islamic Humanities Studies, 4(7), 1–13. https://doi.org/10.22034/api.2025.2056121.1235
Khurashidi Chanzuq, M. (2010). Awamili Iqtidar wa Inhitati Muslimin az Didgahi Nahj al-Balaghah [Masters thesis, Danishkadahi Ulumi Hadith, Qom]. [Persian]
Kulahduzha, P., & Abidiha, H. (2019). Baz-shinasiyi awamili wagirayiyi Musliman wa rishah yabiyi ilali inhitati jamiah-hayi Islami. Du Faslnamahi Pazhuhish hayi Adyani, (14). [Persian]
Majlisi, M. B. (1983). Bihar al-Anwar (2nd ed.). Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [Arabic]
Mahmudi Khurasani, M. (2010). Awamili Iqtidari Milli az Manzari Quran wa Hadith. Qom: Intisharati Kitabi Ashna. [Persian]
Mastafawi, H. (1989). Al-Tahqiq fi Kalimat al-Quran al-Karim (1st ed.). Tehran: Wizarati Farhang wa Irshadi Islami. [Arabic]
Makarim Shirazi, N. (1995). Tafsiri Namunah (1st ed.). Tehran: Dar al-Kutub alislamiyyah. [Persian]
Qaraati, M. (2004). Tafsiri Nur (11th ed.). Tehran: Markazi Farhangiyi Dars-hayi az Quran. [Persian]
Qurashi Bunai, A. A. (1991). Qamusi Quran. Tehran: Dar al-Kutub alislamiyyah. [Arabic]
Qurani Karim (N. Makarim Shirazi & M. M. Fuladvand, Trans.).
Raghib Isfahani, H. (1991). Mufradat Alfaz al-Quran (S. A. Dawudi, Ed.) (1st ed.). Beirut: Dar al-Qalam. [Arabic]
Saadat-niya, R., & Haydari, N. (n.d.). Rahkar hayi izzat wa iqtidari Islami az manzari Quran wa Riwayat. Faslnamahi Quraniyi Kawthar, (47). [Persian]
Setayish-manish, M. (2023). Barrasi wa shinasayiyi sarchashmah-hayi qudrati milli. Faslnamahi Jughrafiya wa Rawabiti Insani, 6 (2). [Persian]
Sharif Radi, M. (2000). Nahj al-Balaghah (M. Dashti, Trans.) (1st ed.). Qom: Intisharati Mashhur. [Arabic/Persian]
Sahifahi Sajjadiyyah. (1997). (H. Ansariyan, Trans.) (1st ed.). Qom: Daftari Nashri al-Hadi. [Arabic/Persian]
Alim, A. A. R. (2012). Bunyad hayi Ilmi Siyasat (24th ed.). Tehran: Nashri Ney. [Persian]
Ibrahimi, H., et al. (2020). Inqilabi Islamiyi Iran wa muallifah hayi iqtidari milli. Du Faslnamahi Ilmiyi Mutalaati Qudrati Narm. [Persian]