پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش‌های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تحلیل آثار سیاست های تورم زا بر بخش های مولد اقتصاد ایران در دهه 1390 با تاکید بر رویکرد توسعه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سعیده علیزاده 1
فرشاد مومنی 2
عباس شاکری 2
1 استادیار پژوهشکده اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/api.2026.2088011.1721
چکیده
هدف: این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال است که سیاست‌های تورم‌زا چه دلالت‌هایی بر سرنوشت بخش‌های مولد در اقتصاد ایران از منظر سطح تحلیلی توسعه داشته است. این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که شناخت دقیق این دلالت‌ها می‌تواند مبنایی برای طراحی سیاست‌های اقتصادی کارآمد و پرهیز از تداوم چرخة تورم و رکود تولید فراهم سازد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل روند و بر پایه داده‌های رسمی (اسناد)، ریشه‌ها، دلالت‌ها و پیامدهای سیاست‌های تورم‌زا بر بخش‌های مولد در اقتصاد ایران طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ (دهه از دست رفته) را مورد بررسی قرار داده است. این روش امکان شناسایی الگوهای بلندمدت و تحلیل کیفی روندهای اقتصادی را در بازة زمانی مورد نظر فراهم می‌سازد.
یافته‌ها: مهم‌ترین خسارت ناشی از شوک به قیمت‌های کلیدی و تحمیل سیاست‌های تورم‌زا، تنزل بی‌سابقه ظرفیت و انگیزه تولید، کاهش بهره‌وری و گسترش فضای رانت، ربا و فساد است. در دهه ۱۳۹۰، درآمد سرانه ایران ۳۴ درصد، رابطه مبادله (نشان‌دهنده توان رقابت ملی) نیز ۳۴ درصد کاهش یافته و شاخص فلاکت به ۴۵/۴ رسیده است. این ارقام به‌روشنی عمق بحران ساختاری اقتصاد ایران و فرسایش بخش‌های مولد را نشان می‌دهد.
نتیجه‌گیری: چهار عامل فرهنگ نامولد غالب، عدم تطابق سیاست‌های تورم‌زا با نیازهای زندگی صنعتی، حضور بخش نامولد قوی و عدم هدف‌گذاری انتخابی در صنعت به عنوان تشدیدکننده آثار تورم بر بخش‌های مولد شناسایی شدند. راهکار کلیدی برای حل پایدار تورم، ارائه برنامه راهبردی جامع تولیدمحور همراه با تنگ کردن عرصه بر بخش‌های نامولد است. تحقق این راهکار مستلزم ارادة سیاسی پایدار، اصلاح نهادی و مشارکت همة ذی‌نفعان اقتصادی است.

چکیده تصویری

تحلیل آثار سیاست های تورم زا بر بخش های مولد اقتصاد ایران در دهه 1390 با تاکید بر رویکرد توسعه ای
کلیدواژه‌ها
تولید فناورانه صنعتی
بخش‌های ناموّلد
اقتصاد ایران
توّرم
سیاست‌های توّرم‌زا
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the effects of inflationary policies on the productive sectors of the Iranian economy in the 1390s with an emphasis on a developmental approach

نویسندگان English

Saeedeh Alizadeh 1
Farshad Momeni 2
Abbas Shakeri 2
1 Assistant Professor, Economics Research Institute, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Professor, Faculty of Economics, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

Objective: This study seeks to answer the question of what implications inflationary policies have had for the fate of productive sectors in Iran's economy from the perspective of the analytical level of development. This question is significant in that a precise understanding of these implications can provide a basis for designing efficient economic policies and avoiding the perpetuation of the cycle of inflation and stagnation of production.
Method: The present study, employing the trend analysis method and based on official data (documents), has examined the roots, implications, and consequences of inflationary policies on productive sectors in Iran's economy during the years 2011 to 2020 (the lost decade). This method facilitates the identification of long term patterns and the qualitative analysis of economic trends within the intended time frame.
Results: The most significant damage arising from the shock to key prices and the imposition of inflationary policies is the unprecedented decline in the capacity and motivation for production, the reduction of productivity, and the expansion of the environment of rent-seeking, usury, and corruption. During the 2010s, Iran's per capita income declined by 34 percent, the terms of trade (indicative of national competitiveness) likewise declined by 34 percent, and the misery index reached 45.4. These figures clearly demonstrate the depth of the structural crisis of Iran's economy and the erosion of productive sectors.
Conclusions: Four factors the dominant non-productive culture, the incompatibility of inflationary policies with the needs of industrial life, the presence of a strong non productive sector, and the absence of selective targeting in industry were identified as intensifying the effects of inflation on productive sectors. The key solution for the sustainable resolution of inflation is the presentation of a comprehensive, production-oriented strategic plan accompanied by narrowing the arena for non productive sectors. The realization of this solution requires sustained political will, institutional reform, and the participation of all economic stakeholders.

کلیدواژه‌ها English

: Industrial technological production, unproductive sectors, Iran'
s economy, inflation, inflationary policies
اسدپور، احمدعلی. (1399). اثر باز بودن، رابطه مبادله و سرمایه انسانی بر بهره‌وری کل عوامل تولید در ایران. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 10(40)، 122-109. https://doi.org/10.30473/egdr.2019.47618.5291
بهمنی، پرویز و همکاران. (1404). تحلیل اثر تحریم‌های اقتصادی بر کارایی تولید محصولات صنعتی در ایران، اقتصاد و الگو ساز، دوره 16، شماره 62، صص 70-35. https://doi.org/10.48308/jem.2026.241982.2009
پروین، سهیلا. (1394). رشد اقتصادی و طبقه متوسط، پژوهشنامه اقتصادی، سال 15، شماره 56، صص 1-42.
پیکتی، توماس. (1401). سرمایه در سده بیست و یکم، ترجمه ناصر زرافشان، انتشارات میلادی: 2013، چاپ چهارم، انتشارات نگاه، تهران.
پورتر، مایکل. (1394). مزیت رقابتی ملل، ترجمه جهانگیر مجیدی، انتشارات میلادی: 1990، انتشارات رسا، تهران.
خدادادی، فریده. (1404). تحلیل مقایسه ای اثرات متغیرهای صنعتی و متغیرهای کلان اقتصادی بر عملکرد بخش صنعت ایران: رویکرد VAR، پژوهشنامه اقتصاد کلان، سال بیستم، شماره 47، صص 106-83. https://doi.org/10.22080/mrl.2025.28611.2158
خالدی، کوهسار و فهیمی فرد، محمد (1404) بررسی آثار تورم تولید و مصرف بر سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی ایران با استفاده رهیافت NARDL، سیاست گذاری اقتصادی، دوره 7، شماره 34، صص 155-117. https://doi.org/10.22034/epj.2025.20921.2536
زورکی، شهرام و همکاران. (1403). بهره‌وری کل عوامل تولید و تحلیل اثر ابزارهای سیاست مالی دولت، تحلیل های اقتصادی توسعه ایران، دوره 10، شماره 1، پیاپی 25، صص 206-177. https://doi.org/10.22051/ieda.2024.44992.1371
شاکری، عباس. (1387). نظریه ها و سیاست های اقتصاد کلان، چاپ اول، انتشارات پارس نویسا.
شاکری، عباس. (1395). مقدمه ای بر اقتصاد ایران، چاپ اول، انتشارات رافع، تهران.
گزارش اقتصادی معاونت راهبردی و برنامه ریزی رییس جمهور(1388).
لیست، فردریک. (1378). اقتصاد ملی و اقتصاد جهانی، ترجمه عزیز کیاوند، انتشارات میلادی: 1983، نشر دیدار، تهران.
مومنی، فرشاد. (1397). درهم‌تنیدگی بحران‌های اقتصادی و اجتماعی، وزارت کشور، جلد (1)، صفحات 577-626.
مومنی، فرشاد. (2022). اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز، چاپ چهارم، انتشارات نقش و نگار، تهران.
مومنی، فرشاد. (۲۰۲۲). اقتصاد سیاسی سیاست اجتماعی در لایحه بودجه ۱۴۰۲، فرهنگستان علوم، شاخه علوم انسانی، ۲۵/۱۱/ 1401، تهران.
مهرآرا، محسن و نوری، مهدی. (1390). بررسی رابطه تورم و بهره وری: یک رویکرد نظری، راهبرد یاس، شماره 25، صص 97-67.
مهرآرا محسن و غضنفری، آرزو. (1393). بررسی علل تورم در اقتصاد ایران مبتنی‌بر رویکرد متوسط‌گیری بیزین، راهبرد اقتصادی، دوره3، شماره 10، صص 37-7.
 
 
Adelowo, A. O., & Saibu, O. M. (2025). Sectoral growth response to policy shocks in Nigeria: A SVAR approach. Journal of Economics and Development. Advance online publication.
     https://doi.org/10.5897/BOJE2025.0021
Asadpour, A. A. (2020). The effect of openness, terms of trade, and human capital on total factor productivity in Iran. Economic Growth and Development Research, 10(40), 109–122.
    https://doi.org/10.30473/egdr.2019.47618.5291
Bahmani, P., et al. (2025). Analysis of the effect of economic sanctions on the production efficiency of industrial products in Iran. Economics and Modeling, 16(62), 35–70.
     https://doi.org/10.48308/jem.2026.241982.2009
Barro, R. J. (1997). Determinants of economic growth: A cross-country empirical study. MIT Press.
Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (2004). Economic growth. MIT Press.
Bruno, M., & Easterly, W. (1998). Inflation crises and long-run growth. Journal of Monetary Economics, 41, 3–26. https://doi.org/10.1016/S0304-3932(97)00063-9
Chang, H.-J. (2020). Industrial policy in the 21st century. Development and Change, 51(2), 324–351.
https://doi.org/10.1111/dech.12570
Devine, et al. (1998). An inequity in affirmative action. Journal of Applied Philosophy.
Fischer, S. (1981). Towards an understanding of the costs of inflation: II. Carnegie-Rochester Conference Series on Public Policy, 15, 5–41.
Houthakker, H. S. (1979). Growth and inflation: Analysis by industry. Brookings Papers on Economic Activity, 1979(1), 241–256.
Khaledi, K., & Fahimi Fard, M. (2025). Investigating the effects of production and consumption inflation on investment in Iran’s agricultural sector using the NARDL approach. Economic Policy Making, 7(34), 117–155. https://doi.org/10.22034/epj.2025.20921.2536
Khodadadi, F. (2025). A comparative analysis of the effects of industrial variables and macroeconomic variables on the performance of Iran’s industrial sector: A VAR approach. Macroeconomics Research Journal, 20(47), 83–106. https://doi.org/10.22080/mrl.2025.28611.2158
Leftwich, R., & Sharp, A. (1974). Economics of social issues. Business Publications.
List, F. (1999). National economy and the world economy (A. Kiavand, Trans.). Didar Publishing. (Original work published 1983)
Mehrara, M., & Ghazanfari, A. (2014). Investigating the causes of inflation in the Iranian economy based on the Bayesian model averaging approach. Economic Strategy, 3(10), 7–37.
Mehrara, M., & Nouri, M. (2011). Examining the relationship between inflation and productivity: A theoretical approach. Yas Strategy(25), 67–97.
Momeni, F. (2018). The entanglement of economic and social crises. Ministry of Interior, 1, 577–626.
Momeni, F. (2022). The political economy of development in contemporary Iran (4th ed.). Naqsh-o-Negar Publishing.
Momeni, F. (2022, February 14). The political economy of social policy in the 1402 budget bill. Academy of Sciences, Humanities Branch, Tehran.
Odondo, A. J. (2025). Relationship between inflation components and manufacturing sector output in Kenya. East African Journal of Business and Economics, 8(3), 1–18.
     https://doi.org/10.37284/eajbe.8.3.3987
Parvin, S. (2015). Economic growth and the middle class. Economic Research Journal, 15(56), 1–42.
Piketty, T. (2022). Capital in the twenty-first century (N. Zarafshan, Trans., 4th ed.). Negah Publishing. (Original work published 2013)
Porter, M. (2015). The competitive advantage of nations (J. Majidi, Trans.). Rasa Publishing. (Original
Presidential Strategic and Planning Deputy. (2009). Economic report.
Ross, M. (2003). Natural resources and civil war: An overview. Department of Political Science, UCLA.
Shakeri, A. (2008). Theories and policies of macroeconomics (1st ed.). Pars-e Novisa Publishing.
Shakeri, A. (2016). An introduction to the Iranian economy (1st ed.). Rafe Publishing.
Statistical Center of Iran. (n.d.). https://www.amar.org.ir
Teles, V. K. (2004). The effect of monetary and fiscal policies on crime. São Paulo School of Economics. http://papers.ssrn.com
Thorbecke, E. (2006). Poverty, inequality and development. Springer.
Zouraki, S., et al. (2024). Total factor productivity and analysis of the effect of government fiscal policy tools. Iranian Economic Development Analyses, 10(1), 177–206.
     https://doi.org/10.22051/ieda.2024.44992.1371