پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تأثیر فرهنگ سیاسی نخبگان بر روند تصمیم‌گیری پرونده هسته‌ای دوره ریاست جمهوری عدالت‌گرایی(احمدی‎نژاد) و اعتدال‎گرایی(روحانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 گروه علوم سیاسی- اندیشه‌ سیاسی و مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
10.22034/api.2026.2086862.1686
چکیده
هدف: بررسی تأثیر فرهنگ سیاسی نخبگان در دو دوره اصول‌گرایی و اعتدال بر روند تحولات پرونده هسته‌ای ایران و پاسخ به این پرسش که نوع فرهنگ سیاسی نخبگان در هر دوره چه نقشی در سیاست‌گذاری هسته‌ای کشور ایفا کرده است.
روش پژوهش: پژوهش با رویکرد تحلیلی توصیفی انجام شده و با تکیه بر بررسی گفتمان‌های سیاسی دو دوره اصول‌گرایی و اعتدال، تأثیر فرهنگ سیاسی نخبگان بر تصمیم‌سازی هسته‌ای تحلیل شده است. فرضیه مقاله بر مقایسه رفتار سیاست خارجی و رویکرد هسته‌ای در این دو دوره استوار است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد هسته‌ای ایران در دوره اصول‌گرایی بر تقابل، مقاومت و به چالش کشیدن نظم بین‌الملل استوار بود، در حالی که دوره اعتدال بر حل‌وفصل فوری پرونده، بازسازی روابط خارجی آسیب‌دیده و بهره‌گیری سریع از منافع اقتصادی و سیاسی تمرکز داشت. همچنین پژوهش نشان می‌دهد که پرونده هسته‌ای در هر دو دوره زیر نفوذ فرهنگ سیاسی ریشه‌دار و تاریخی نخبگان ایرانی بوده است که با گفتمان کلان انقلاب اسلامی پیوند خورده است.
نتیجه‌گیری: پرونده هسته‌ای ایران از فرهنگ سیاسی نخبگان تأثیر پذیرفته و تفاوت‌های گفتمانی میان اصول‌گرایی و اعتدال به شکل‌گیری دو رویکرد متفاوت در مدیریت آن انجامیده است. در مجموع، فرهنگ سیاسی تاریخی نخبگان همراه با هژمونی گفتمان انقلاب، جهت‌گیری‌های اصلی سیاست هسته‌ای ایران را در دوره‌های مختلف تعیین و هدایت کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Impact of Political Elites’ Political Culture on Nuclear Decision Making in Iran during the Justice Oriented (Ahmadinejad) and Moderation Oriented (Rouhani) Presidencies

نویسندگان English

Ehsan Yousefi 1
Mohammad Tohidfam 2
Kayhan Barzegar 1
1 Department of Political Science and International Relations, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Political Science - Political Thought and Iranian Issues, CT.C, Tehran, Iran.
چکیده English

Objective: To examine the influence of the political culture of elites during the Conservative (Osoul‑garayi) and Moderate (Etedal) administrations on the evolution of Iran’s nuclear file, and to address the question of how the type of political culture among elites in each period shaped the country’s nuclear policymaking.
Method: The study employs an analytical descriptive approach. By analyzing the dominant political discourses of the Conservative and Moderate periods, it investigates how the political culture of elites affected nuclear decision‑making. The article’s hypothesis is based on comparing patterns of foreign policy behavior and nuclear approaches across the two administrations.
Results: The findings indicate that Iran’s nuclear approach during the Conservative period was grounded in confrontation, resistance, and challenging the international order. By contrast, the Moderate period focused on the rapid resolution of the nuclear issue, the restoration of damaged foreign relations, and the swift attainment of economic and political benefits. The study further shows that in both periods, the nuclear file was shaped by the deep‑rooted and historically embedded political culture of Iranian elites, which has been intertwined with the overarching discourse of the Islamic Revolution.
Conclusions: Iran’s nuclear file has been significantly influenced by the political culture of elites, and discursive differences between the Conservative and Moderate periods produced two distinct approaches to managing it. Overall, the historical political culture of elites, combined with the hegemonic discourse of the Revolution, has directed and shaped the main orientations of Iran’s nuclear policy across different periods.

کلیدواژه‌ها English

Political Elite Culture
Discourse Analysis
Decision Making
Nuclear File
Foreign Relations
احمدی‌نژاد، محمود. (1385). «دستیابی ایران به چرخه‌ی تولید سوخت هسته‌ای؛ متن کامل سخنان احمدینژاد در اعلام دستیابی ایران به چرخه سوخت هسته‌ای»، وبگاه تبیان: https://article.tebyan.net/16935
اشرفی، اکبر و قیاسیان، سید بابک. (1392). «بررسی دیپلماسی عمومی در سیاست دولت‌های هشتم و نهم»، فصلنامه سپهر سیاست، ۱(۱)، 9-54.
تاجیک، محمدرضا. (1377). «نظریۀ گفتمان»، فصلنامه علومسیاسی، شماره 2.
توحیدفام، محمد. (1397). حکمرانی خوب و نظام تامین اجتماعی، تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.
توحیدفام، محمد و حسینیان امیری، مرضیه. (تابستان1388)."تلفیق کنش و ساختار در اندیشه گیدنز، بوردیو و هابرماس و تاثیر آن بر جامعه شناسی سیاسی جدید"، پژوهشنامه علوم سیاسی، ۴(۱۵).
حداد، غلامرضا. (1394). «ساختار معنایی نواصول‌گرایان و سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی (1384=1392)»،  پژوهشنامه علومسیاسی، ۱۰(۳)، 41-112.
خسروی باب اناری، ملک تاج. (۱۳۹۶). رویکرد سیاست‌خارجی دولت یازدهم نسبت به نظم و امنیت منطقه خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات روابط بین الملل، (۱۰) ۳۹، 31-58.
خلیلی، رضا. (۱۳۹۳). انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم و چشم‌انداز برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران فصلنامه مطالعاتراهبردی، (۱۷) ۱، ۱۲۱-۱۵۴.
دهقانی‌فیروز‌آبادی، سید جلال. (۱۳۹۳). گفتمان هستهای دولت یازدهم، فصلنامه مطالعاتراهبردی، (۱۷) ۱، ۱۲۰-۹۲.
دهقانی‌فیروزآبادی، سید جلال و ذبیحی، رضا. (1391). «تأثیر هویت اسلامی- انقلابی بر رفتار سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران در موضوع هسته‌ای (دورۀ خاتمی و احمدی‌نژاد)»، فصلنامه علومسیاسی، ۱۵(۵۹)، 75-102.
دهقانی‌فیروزآبادی، سیدجلال. (1386). «گفتمان اصول‌گرایی عدالت‌محور در سیاست‌خارجی دولت احمدی‌نژاد»، مجله دانش سیاسی، شماره 5، بهار و تابستان، 67-98.
دهقانی‌فیروزآبادی، سیدجلال و مهدی عطائی. (1393). «گفتمان هسته‌ای دولت یازدهم»، فصلنامۀ مطالعاتراهبردی. ۱۱(۱)، 87-120.
رسولی ثانی آبادی، الهام. (۱۳۹۴). «رویکردهای چهارگانه تجزیه و تحلیل سیاست‌خارجی مورد دولت یازدهم»، فصلنامه روابط خارجی (۷) ۱، 93-119.
روحانی، حسن. (۲۹ شهریور ۱۳۹۲). سایت ریاست جمهوری چرا ایران به دنبال تعامل سازنده است، قابل بازیابی در: 71343/http://president.ir/fa.
روحانی، حسن،. (۱۳ مرداد ۱۳۹۲). خبرگزاری ایرنا، سخنرانی در مراسم تحلیف، قابل بازیابی در: 82745997/http://www.irna.ir/fa/News
روحانی، حسن. (۱۹ شهریور ۱۳۹۲). خبرگزاری ایرنا قابل بازیابی در ۶ شهریور ۱۳۹۳: http://www.irna.ir/fa/News/81290015
روحانی، حسن. (۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۲). دیپلماسی ایرانی سخنرانی در جمع دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف، قابل بازیابی در دیپلماسی ایرانی ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۲: http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/1916161
روحانی، حسن، (۸ تیرماه 13۹۲). سخنرانی در همایش افق رسانه، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب، قابل بازیابی در سایت /119133/http://www.entekhab.ir/fa/news
روحانی، حسن. (1392). «رئیس‌جمهور: لغو تحریم‌ها ظرف شش ماه صورت می‌گیرد»، 3 آذر، خبرگزاری ایلنا: https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF
روحانی، حسن. (1392). «ما از افراط‌گری و خودسری دورر هستیم»، 15 بهمن: www.isna.ir
روحانی، حسن. (3/07/1392). «سخنان دکتر روحانی در شصت ‌و هفتمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد»، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست‌جمهوری: http://president.ir/fa/71572
روشه، گی. (1389). تغییرات اجتماعى، ترجمه منصور وثوقى، تهران: نشر نى.
سلطانی‌نژاد، احمد؛ زهرانی، مصطفی و شاپوری، مهدی. (1392). آمریکا و برنامۀ هسته‌ای ایران؛ استراتژی برچینش و ابزارهای آن، فصلنامه مطالعاتراهبردی، ۱۶(۱)، 107-148.
سلیمانی، رضا. (1394). «استراتژی غیریت‌ساز با آمریکا در گفتمان‌های سیاست ‌خارجی ایران بعد از انقلاب اسلامی»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ۴(۱۴)، 23-50.  
شهیدی، محمود. (۱۳۸۸). «نقش خاص‌گرایی‌ها در شکل‌گیری توافقات بین‌المللی در پروندۀ هسته‌ای ایران. فصلنامۀ رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 19، 57-77.  
علیپوریان، طهماسب و احد نوری اصل، 1393. «تحول یا تغییر گفتمانی سیاست‌خارجی جمهوری اسلامی ایران: مقایسه سیاست‌خارجی دوران احمدی‌نژاد و روحانی. فصلنامۀ مطالعات سیاسی، 7 (۲۵)، 79-108.  
کریمی، غلامرضا، (۱۳۹۲). بررسی گفتمان اعتدال محور دولت یازدهم بر مبنای واقعگرایی آرمان‌گرایانه همایش سیاست‌خارجی اعتدال گرا، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 21اسفند، قابل بازیابی در: www.profdoc.um.ac.ir/articles/a/1040817.pdf
متقی، ابراهیم و آزرمی، علی. (1393). «گفتمان سیاست‌خارجی دهه چهارم انقلاب اسلامی تعاملگرای ضد نظام هژمونیک از منظر تئوری سازه انگاری»، فصلنامه پژوهش نامه انقلاب اسلامی، سال سوم شماره12، پاییز.
محمدنیا، مهدی. (۱۳۹۴). «بررسی تطبیقی سیاست‌خارجی دولت های اصول‌گرا و اعتدال»، فصلنامه سیاست پژوهی، (۲)۱، ۱۷۵-۲۰۴. 
محمود خانی، زهرا. (۱۳۹۵). بررسی مقایسه ای گفتمان‌های سیاست‌خارجی دولت دهم و یازدهم و تاثیر آن بر امنیت منطقه خاورمیانه (۱۳۹۴-۱۳۸۴) ، فصلنامه سیاست‌خارجی، (۳۰)۲، ۳۵-۷.
منوچهری، عباس. (1390). هیافت و روش در علومسیاسی، تهران: سمت.
نقیب‌زاده، احمد. (1380). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: سمت.
هوارث، دیوید. (1377). «نظریۀ گفتمان»، فصلنامۀ علومسیاسی، شماره 2.  
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپ. (1392).  نظریه و روش در تحلیل گفتمان، تهران: نی