تحلیل علل فروپاشی حکومت پهلوی دوم با رویکرد نظریه داده‌بنیاد: (تأکید بر نقش سبک حکمرانی)

نصیری, امیرعباس; فرج اللهی مقدم, حمزه; فرجوند, اسفندیار; قاسمی اسفهلان, لیلا

doi:10.22034/api.2026.2076058.1539

تحلیل علل فروپاشی حکومت پهلوی دوم با رویکرد نظریه داده‌بنیاد: (تأکید بر نقش سبک حکمرانی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امیرعباس نصیری ¹

حمزه فرج اللهی مقدم ¹

اسفندیار فرجوند ¹

لیلا قاسمی اسفهلان ²

¹ گروه مدیریت، مدیریت و اقتصاد- دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² مدیریت - مدیریت دولتی - دانشگاه پیام نور - تهران - ایران

10.22034/api.2026.2076058.1539

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف تبیین جامع علل فروپاشی حکومت محمدرضاشاه پهلوی و تحلیل ارتباط نظام‌مند آن با سبک حکمرانی انجام شد.

روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد صورت پذیرفت. داده‌ها از طریق مطالعه عمیق اسناد معتبر، کتب تاریخی و مصاحبه‌های منتشر شده نزدیکان حکومت پهلوی گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز (استخراج ۱۲۴ کد)، محوری و انتخابی با استفاده از روش کدگذاری سه‌مرحله‌ای مبتنی بر رویکرد پارادایمی استفاده گردید. روایی و پایایی پژوهش از طریق توافق داوران (۸۷٪) و بازآزمون تأیید گردید.

یافته‌ها: یافته‌ها منجر به ارائه مدلی پنج‌ بُعدی شامل عوامل مدیریتی (غرب‌گرایی افراطی، اسلام‌زدایی، بوروکراسی ناکارآمد)، اقتصادی (شکاف طبقاتی، وابستگی به نفت، فساد سیستماتیک)، سیاسی- اجتماعی (محرومیت سیاسی، نقش روحانیون، عدم یادگیرندگی حکمرانی )، فرهنگی (تعارض ارزشی، بحران هویت) و محیطی (وابستگی به بیگانگان، تغییرات منطقه‌ای) گردید. نوآوری پژوهش در ارائه مدل پارادایمی و شناسایی روابط علّی بین ابعاد مختلف می‌باشد.

نتایج: نتایج نشان داد که فقدان مشروعیت مردمی ناشی از سبک حکمرانی خودکامه و حکمرانی نایادگیرنده، بی‌اعتنایی به ارزش‌های فرهنگی- مذهبی جامعه، وابستگی به قدرت‌های خارجی و شکاف عمیق طبقاتی مهم‌ترین دلایل سقوط رژیم پهلوی بودند. این پژوهش بر ضرورت توجه به حکمرانی مبتنی بر ارزش‌های بومی و مشارکت مردمی در ثبات سیاسی تأکید می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

فروپاشی حکومت

محمدرضا پهلوی

نظریه داده‌بنیاد

حکمرانی

حکمرانی نایادگیرنده

موضوعات