پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

آل بویه عراق عجم در دوران حاکمیت شیرین دختر اسپهبد شروین باوندی (سیده خاتون)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه معارف اسلامی- دانشگاه علوم پزشکی زنجان- ایران
10.22034/api.2024.2025118.1014
چکیده
سیده شیرین باوندی همسر فخرالدوله و مادر مجدالدوله(حاکمان آل بویه در عراق عجم) بود. او در اواخر دوران حاکمیت فخرالدوله و در سراسر دوران حاکمیت فرزندش مجدالدوله بر حکومت بویهیان تسلط یافت و فرمانروای واقعی آل بویه عراق عجم به مرکزیت ری گردید و در تحولات این دوران نقشی موثر ایفاء نمود. سیده روابط آل بویه عراق عجم با حکومتگران محلی و تابع بویهیان(آل باوند، بنی حسنویه و آل کاکویه) را بر مبنای سیاست های مد نظر خویش شکل داد و این حکومت را در برابر تهدیدات فرمانروایان رقیب نظیر زیاریان، سامانیان و غزنویان نیز حفظ نمود. از دیدگاه فرهنگی عصر حاکمیت سیده دورانی شکوفا بود زیرا در این دوران علوم مختلف ادبی و عقلی رونق داشت و عالمان بزرگی نظیر ابن سینا از حمایت دربار آل بویه برخوردار بودند. سیده به بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی توجه داشت و ضمن اهتمام به عمران نواحی مختلف، خزانه ای غنی از دوران فرمانروائی خود بر جای نهاد. از دیدگاه مذهبی، در این دوران مذهب تشیع دوازده امامی در دربار آل بویه رسمیت داشت. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و کاربرد مطالعات کتابخانه ای، تحولات عصر آل بویه عراق عجم در دوران حاکمیت سیده را بررسی نماید.
کلیدواژه‌ها

1.       ابن اسفندیار،محمد بن حسن(1366)،تاریخ طبرستان،تهران:پدیده خاور.
2.      ابن طباطبا،ابراهیم بن ناصر(1372)،مهاجران آل ابوطالب،ترجمه محمد رضا عطائی،مشهد:بنیاد پژوهشهاى اسلامى.
3.      اب‍ن‌اث‍ی‍ر،ع‍ل‍ی‌ب‍ن م‍ح‍م‍د(1371)،تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران،ترجمه عباس خلیلى و ابوالقاسم حالت،تهران:علمى‏.
4.  ابو‌الرجاء قمی،نجم‌الدین(1363)،تاریخ الوزراء،تصحیح محمد تقى دانش پژوه‏،تهران:مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.
5.      اذکایی،پرویز(1374)،دائره المعارف بزرگ اسلامی، به ‌سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی،ج1،ذیل مدخل«آل حسنویه»،تهران:دائره المعارف بزرگ اسلامی.
6.      اشپولر،برتولد(1373)،تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامى‏،ترجمه جواد فلاطورى و مریم میر احمدى،تهران:‏علمى و فرهنگى.
7.      اقبال،عباس(1392)،تاریخ ایران از صدر اسلام تا انقراض قاجاریه،تهران:دبیر.
8.      ------(1313)،«احیای یک قطعه شعر از غضائری رازی»،ارمغان،س 15،ش۵.
9.      باسورث،ادموند کلیفورد(1378)،تاریخ غزنویان،ترجمه حسن انوشه،تهران:امیرکبیر.
10.   ------(1381)،سلسله‏هاى اسلامى جدید راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى‏،ترجمه فریدون بدره اى‏،تهران:مرکز باز شناسى اسلام و ایران‏.
11.    ب‍ن‍اک‍ت‍ی‌،داود ب‍ن م‍ح‍م‍د(1348)،روضة اولى الالباب فی معرفة التواریخ و الانساب،تاریخ بناکتى‏،تصحیح جعفر شعار،تهران:انجمن آثار ملى‏.
12.   بیهقى،على بن زید(1361)،تاریخ بیهق،تهران:فروغی.
13.   بیهقى‏،محمد بن حسین(1374)،تاریخ بیهقى‏،تصحیح خلیل خطیب رهبر،تهران‏:مهتاب‏.
14.   پیرنیا،حسن و عباس اقبال آشتیانى‏(1380)،تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه‏،تهران:خیام‏.
15.   ت‍ت‍وی‌،اح‍م‍د ب‍ن ن‍ص‍رال‍ل‍ه و آصف‌خان قزوینی (1382)‌،تاریخ الفی‏،تصحیح غلام رضا طباطبایى مجد،تهران:علمى و فرهنگى‏.
16.   جعفریان،رسول(1371)،تاریخ گسترش تشیع در ری،ری:آستان حضرت عبدالعظیم.
17.   حسینیان مقدم،حسین،منصور داداش نژاد،حسین مرادی نسب و محمدرضا هدایت پناه،زیر نظر احمدرضا خضری(1386)،تاریخ تشیع(2):دولت ها و خاندانها و آثار علمی و فرهنگی شیعه،تهران:سمت،قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
18.   حسینى خاتون آبادى‏،عبد الحسین(1352)،وقایع السنین و الاعوام‏،تصحیح محمد باقر بهبودى‏،تهران:اسلامیه‏.
19.   ح‍م‍دال‍ل‍ه م‍س‍ت‍وف‍ی‌،ح‍م‍دال‍ل‍ه‌ب‍ن اب‍ی‌ب‍ک‍ر(1364)،تاریخ گزیده،تصحیح عبد الحسین نوایى‏،تهران:امیر کبیر.
20.  خسروشاهی،جلال(1383)،دائرةالمعارف بزرگ اسلامی،به‌سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی،ج12،ذیل مدخل «بندار رازی»،تهران:دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
21.   خ‍وان‍دم‍ی‍ر،غ‍ی‍اث‌ال‍دی‍ن(1380)،تاریخ حبیب السیر،تهران:خیام‏.
22.  ------(1372)،مآثر الملوک‏،تصحیح میرهاشم محدث‏،تهران:رسا.
23.  دول‍ت‍ش‍اه‌،دول‍ت‍ش‍اه ‌ب‍ن ب‍خ‍ت‍ی‍ش‍اه(1318ق/1900م)،تذکره الشعراء،تصحیح ادوارد براون،لیدن:بریل.
24.  رابینو،یاسنت لویى(1383)،مازندران و استر آباد،تهران:علمی فرهنگی.
25.  رشید الدین فضل الله همدانى‏(1386)،جامع التواریخ(تاریخ سامانیان و بویهیان و غزنویان‏)،تصحیح محمد روشن‏،تهران:میراث مکتوب.
26.  رضائی باغ بیدی،حسن(1393)،سکه های ایران در دوره اسلامی:از آغاز تا برآمدن سلجوقیان،تهران:سمت.
27.  س‍ای‍ک‍س‌، پ‍رس‍ی م‍ول‍زورث(1380)،تاریخ ایران،ترجمه سید محمد تقى فخر داعى گیلانى‏،تهران:افسون‏.
28.  سجادی،صادق(1374)،دائرةالمعارف بزرگ اسلامی،به‌سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی،ج1،ذیل مدخل «آل حسول»،تهران:دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
29.  سیدی،محمد(1370)،دائرةالمعارف بزرگ اسلامی،به‌سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی،ج4،ذیل مدخل «ابن فارس»،تهران:دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
30.  شاهمرادی،سیدمسعود(1399)،تاریخ تشیع در ایران بر مبنای سکه شناسی:از آغاز تا تأسیس صفویه،قم:پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
31.   ش‍ب‍ان‍ک‍اره‌ای‌،م‍ح‍م‍د ب‍ن ع‍ل‍ی(1381)،مجمع الانساب‏،تصحیح میرهاشم محدث‏،تهران:امیر کبیر.
32.  خراسانی(شرف)،شرف الدین(1370)،دائرةالمعارف بزرگ اسلامی،به ‌سرپرستی محمدکاظم موسوی بجنوردی،ج4،ذیل مدخل «ابن سینا»،تهران:دائره المعارف بزرگ اسلامی.
33.  ش‍م‍س م‍ن‍ش‍ی‌،م‍ح‍م‍د ب‍ن ه‍ن‍دوش‍اه(1976)‌،دستور الکاتب فی تعیین المراتب،تصحیح عبد الکریم على اوغلى على زاده‏،مسکو:فرهنگستان علوم جمهورى شوروى سوسیالیستى آذربایجان‏.
34.  شوشتری،نورالله(1377)،مجالس المومنین،ج2،تهران:اسلامیه.
35.  شهیدى،حسین(1383)،سرگذشت تهران،تهران:راه مانا.
36.  شیخعلی گیلانی(1352)،تاریخ مازندران،تصحیح منوچهر ستوده،تهران:بنیاد فرهنگ ایران.
37.  صفا،ذبیح الله(1378)،تاریخ ادبیات در ایران‏،تهران:فردوس‏.
38.  ع‍ت‍ب‍ی‌،م‍ح‍م‍د ب‍ن ع‍ب‍دال‍ج‍ب‍ار(1374)،تاریخ یمینی،ترجمه‏ ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانى‏،تصحیح جعفر شعار،تهران:علمى و فرهنگى‏.
39.  علاءالدینی،بهرام(1394)،سکه های ایران از طاهریان تا خوارزمشاهیان،تهران:فرهنگسرای میردشتی.
40. ع‍ن‍ص‍رال‍م‍ع‍ال‍ی‌،ک‍ی‍ک‍اوس‌ب‍ن اس‍ک‍ن‍در‏(1383)،قابوس نامه،تصحیح غلامحسین یوسفی،تهران:علمى و فرهنگى‏.
41.   عوفی،محمد بن محمد(1386)،جوامع الحکایات و لوامع الروایات،تصحیح امیربانو مصفا و مظاهر مصفا،تهران:پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
42.  غ‍ف‍اری کاشانى‌،اح‍م‍دب‍ن م‍ح‍م‍د(1414)،تاریخ نگارستان،تصحیح مرتضى مدرس گیلانى‏،تهران:حافظ.
43.  فرای،ر.ن.(1363)،تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه،از سلسله تحقیقات گروه تاریخ ایران دانشگاه کمبریج، ترجمه حسن انوشه،ج4،تهران:امیرکبیر.
44.  فقیهی،علی اصغر(1378)،تاریخ آل بویه،تهران:سمت.
45.  کاتب یزدى،احمد بن حسین(1386)،تاریخ جدید یزد،تصحیح ایرج افشار،تهران:امیرکبیر.
46.  گ‍ردی‍زی‌،ع‍ب‍دال‍ح‍ی ب‍ن ض‍ح‍اک(1363)‌،زین الاخبار،تصحیح عبدالحى حبیبى‏،تهران:دنیاى کتاب‏.
47.  مجدالدین محمد الحسینی(1362)،زینت المجالس،تهران:سنایی. 
48.  مجمل التواریخ و القصص(1378ش/2000م)،تصحیح نجم الدین سیف آبادى‏ و زیگفرید وبر،آلمان‏:دومونده نیکارهوزن‏.
49.  محمد میرک حسینى(1385)،ریاض الفردوس خانی‏،تصحیح ایرج افشار و فرشته صرافان‏،تهران‏:بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
50.  م‍رع‍ش‍ی‌،ظه‍ی‍رال‍دی‍ن‌(1345)‌،تاریخ طبرستان و رویان و مازندران،به کوشش محمد حسین تسبیحى‏،تهران:شرق‏.
51.   منزوى،احمد(1382)،فهرستواره کتابهاى فارسى،تهران:مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
52.  نسوی،علی بن احمد(1391)،المقنع فی الحساب الهندی،مقدمه،تصحیح،ترجمه و تعلیقات محمد مهدی کاوه یزدی و رضا افخمی عقدا،تهران:مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
53.  نظام الملک،حسن بن علی(1378)،سیاست نامه(سیر الملوک)،تصحیح هیوبرت دارک،تهران:علمی و فرهنگی.
54.  نوروزی،زهرا(بی تا)،دانشنامه جهان اسلام،ج25،ذیل مدخل«سیّده خاتون »،تهران:ب‍ن‍ی‍اد دای‍ره‌ال‍م‍ع‍ارف اس‍لام‍ی.
55.  ی‍اق‍وت‌ ح‍م‍وی‌،ی‍اق‍وت ‌ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍ل‍ه‌(1977 م./1397ق.)،معجم البلدان،بیروت:دار صادر.

  • تاریخ دریافت 27 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1402