پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

فرایند خطمشی‌گذاری معنوی و راهبردی رهبران دینی در حکمرانی مطلوب با تمرکز بر همگرایی و واگرایی دین و دولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق، واحدتهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران
2 استاد، گروه حقوق، واحدتهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران
3 استادیار، گروه حقوق، واحدتهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش: این پژوهش با هدف تبیین چگونگی همگرایی و واگرایی نهادهای دینی و دولتی در شکل‌دهی به حکمرانی مطلوب انجام شده است. هدف اصلی، تحلیل تأثیر رهبران دینی بر ساختار حکمرانی و فرآیند تصمیم‌گیری‌های سیاسی و نقش آنان در تقویت حقوق عمومی، با تأکید بر تعامل دولت و دین در کشورهای مذهبی و دارای پیوند نزدیک سیاست و دین است.
روش پژوهش: این تحقیق به روش تحلیلی-تطبیقی انجام شده و با بررسی جوامع مختلف، به‌ویژه کشورهای اسلامی و سکولار، به واکاوی تأثیرات رهبران دینی می‌پردازد. تمرکز تحلیل بر نقش این رهبران در نظارت بر انطباق قوانین با موازین دینی و پیامدهای آن برای حقوق فردی و اجتماعی است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در کشورهای با پیوند نزدیک دین و دولت (مانند ایران)، رهبران دینی نقشی حیاتی و نهادی در نظارت بر قوانین، به‌ویژه از منظر انطباق با شریعت، ایفا می‌کنند که تأثیر مستقیم و قابل‌توجهی بر حقوق عمومی دارد. در مقابل، در کشورهای سکولار، نقش رهبران دینی عمدتاً غیرمستقیم و از کانال تأثیرگذاری معنوی، اخلاقی و مشاوره‌ای بر سیاست‌ها محدود می‌شود و نظارت دینی مستقیم بر نظام حقوق عمومی کمرنگ است.
نتیجه‌گیری: پژوهش نتیجه می‌گیرد که دستیابی به حکمرانی مطلوب مستلزم همگرایی هدفمند نهاد دین و دولت در حوزه‌هایی مانند ساختار سازمانی و هماهنگی نهادی است. تعامل مستمر رهبران دینی با سیاست‌گذاران می‌تواند به تدوین سیاست‌های حامی حقوق عمومی و محترم به تنوع مذهبی بینجامد. با این حال، واگرایی‌های بالقوه در عرصه‌های حقوقی و فرهنگی، لزوم تنظیم‌گری دقیق و هم‌راستایی در فرآیندهای تصمیم‌گیری را برای مدیریت این تعامل پررنگ می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.       اخوان کاظمی، بهرام (1394). «حکمرانی مطلوب و الزامات آن در نظام جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه مطالعات سیاسی. سال هشتم، شماره 29، صص 31-58.
2.       احمدی، سید حمید (1399). «نقش نهادهای دینی در اندونزی؛ مطالعه موردی وزارت امور دینی». مجله مطالعات جنوب شرق آسیا. سال دوازدهم، شماره 2، صص 141-160.
3.       اعرافی، علیرضا (1398). «واکاوی مفهوم حکمرانی مطلوب از دیدگاه اسلام». فصلنامه علمی-پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی. سال هفتم، شماره 1، صص 95-120.
4.       امیدی، علی (1397). «حضور رسمی نهادهای دینی در ساختار حکومت کشورهای اسلامی». فصلنامه حقوق عمومی. سال نهم، شماره 25، صص 129-150.
5.       پوراحمد، احمد (1401). «حضور غیررسمی نهادهای مذهبی در حکمرانی کشورهای اسلامی». مجله مطالعات راهبردی. سال پانزدهم، شماره 4، صص 175-190.
6.       پوراحمد، احمد (1399). «محدودیت نقش نهادهای دینی در حکمرانی کشورهای سکولار». فصلنامه علوم سیاسی. سال سیزدهم، شماره 3، صص 151-170.
7.       تقوی، سید مصطفی (1399). «نقش نظارتی کلیسا در کشورهای مسیحی؛ مطالعه موردی واتیکان». فصلنامه ادیان و مذاهب. سال هشتم، شماره 31، صص 153-172.
8.       جعفری، محمدتقی (1399). همگرایی دین و دولت در نظام جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات اطلاعات.
9.       جعفری، محمدتقی (1401). «مفهوم حکمرانی و ابعاد آن». فصلنامه مطالعات حکومت اسلامی. سال نهم، شماره 34، صص 53-70.
10.    جعفری، محمدتقی (1400). «نقش پاپ در حکمرانی واتیکان». فصلنامه مطالعات تطبیقی ادیان. سال یازدهم، شماره 2، صص 185-200.
11.    حاجی‌زاده، محمد (1398). «نظارت ولی فقیه بر تطابق قوانین با شریعت». فصلنامه فقه و حقوق. سال شانزدهم، شماره 1، صص 45-68.
12.    حسینی، سید حسن (1400). «حضور نهادهای دینی در ساختار حکومت ترکیه». فصلنامه مطالعات خاورمیانه. سال بیست و هشتم، شماره 3، صص 155-175.
13.    حشمتی، غلامرضا (1397). «تأثیر شریعت اسلامی بر قوانین خانوادگی در کشورهای اسلامی». فصلنامه مطالعات خانواده. سال پنجم، شماره 18، صص 110-130.
14.  خلیلی، محسن (1401). «نقش مراجع دینی در نظارت بر حکومت در عراق و لبنان». فصلنامه شیعه‌شناسی. سال نوزدهم، شماره 2، صص 131-150.
15.    رحیمی، علی (1400). «تعاریف حکمرانی و تحول مفهومی آن». فصلنامه دانش سیاسی. سال هفدهم، شماره 1، صص 61-80.
16.    رحیمی، علی (1398). «تأثیر شریعت بر پاسخگویی دولت در کشورهای اسلامی». فصلنامه مطالعات حقوق عمومی. سال نهم، شماره 4، صص 119-140.
17.    رحیمی، علی (1401). «جدایی دین و دولت در کشورهای مسیحی سکولار». فصلنامه تحقیقات حقوقی. سال بیست و پنجم، شماره 1، صص 199-210.
18.    رضایی، محمد (1401). «اشکال حضور نهادهای دینی در اداره کشورهای اسلامی». فصلنامه دولت پژوهی. سال هشتم، شماره 30، صص 99-120.
19.    زارعی، محمدحسین (1398). «نقش نهادهای دینی در حکمرانی مطلوب اسلامی». فصلنامه حکومت اسلامی. سال بیست و چهارم، شماره 2، صص 73-92.
20.  زاهدی، سید محمد (1401). «نظارت شوراهای دینی در عربستان سعودی». فصلنامه مطالعات خلیج فارس. سال هشتم، شماره 4، صص 185-205.
21.    ساعی، احمد (1400). «کارکرد شورای نگهبان در تطبیق قوانین با شرع». فصلنامه مجلس و راهبرد. سال بیست و هشتم، شماره 105، صص 175-194.
22.    سجادی، عبدالقیوم (1399). «تأثیر تفاسیر سخت‌گیرانه شریعت بر مشارکت عمومی». فصلنامه علوم اجتماعی. سال چهل و هفتم، شماره 3، صص 141-160.
23.    سروش، عبدالکریم (1378). قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
24.    شریف‌زاده، فتاح (1385). «حکمرانی مطلوب؛ از مفهوم تا شاخص». فصلنامه مدیریت دولتی. شماره 1، صص 23-48.
25.  شریعتی، علی (1401). «اصول عدالت در احکام جزایی اسلام». فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی. سال چهاردهم، شماره 1، صص 195-220.
26.    شریعتی، علی (1401). «نقش نهادهای دینی در نظارت بر حکمرانی در کشورهای اسلامی». فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی. سال سیزدهم، شماره 4، صص 185-210.
27.    شاهدی، محمد (1399). «تفسیر آموزه‌های دینی و تأثیر آن بر ساختار حکومتی». فصلنامه حکمت و فلسفه. سال شانزدهم، شماره 2، صص 163-180.
28.  شاهدی، محمد (1401). «نقش علمای اهل سنت در نظارت بر دولت در مصر». فصلنامه مطالعات جهان اسلام. سال نهم، شماره 3، صص 141-160.
29.    صادقی، محمود (1400). «دادگاه‌های دینی یهودی در اسرائیل». فصلنامه مطالعات خاورمیانه. سال بیست و نهم، شماره 2، صص 163-185.
30.    عاملی، سید حسن (1399). «نقش دارالافتاء و الازهر در نظام حکومتی مصر». فصلنامه مطالعات آفریقا. سال یازدهم، شماره 1، صص 165-180.
31.    عارف، محسن (1398). «چالش‌های اجرای ناقص شریعت بر عدالت اجتماعی». فصلنامه پژوهش‌های اجتماعی اسلامی. سال بیست و پنجم، شماره 1، صص 95-117.
32.    علوی، سید محمد (1399). «حکمرانی به مثابه چارچوبی برای اعمال قدرت». فصلنامه تحقیقات حقوقی. شماره 85، صص 43-62.
33.    علی‌احمدی، علیرضا و همکاران (1395). «شاخص‌های حکمرانی مطلوب از دیدگاه برنامه عمران ملل متحد». فصلنامه مدیریت توسعه و تحول. شماره 25، صص 55-68.
34.    فتحی، مصطفی (1399). «ابهام در تفسیر احکام شریعت و پیامدهای آن بر نظارت». فصلنامه مطالعات اسلامی. سال پنجاه و سوم، شماره 2، صص 85-105.
35.    فتحی، مصطفی (1398). «نقش مراجع دینی در اقدامات قانونی علیه دولت». فصلنامه فقه اهل بیت. سال پانزدهم، شماره 3، صص 153-170.
36.    فقهی، محمد (1390). «حکمرانی مطلوب در جوامع پیرو ادیان الهی». فصلنامه علوم سیاسی. سال چهاردهم، شماره 2، صص 39-58.
37.    فرجی‌راد، عبدالرضا (1396). «حکمرانی مطلوب و نظریه نهادگرایی». فصلنامه اقتصادی. شماره 5 و 6، صص 44-60.
38.    فلانی، احمد (1402). مبانی حکمرانی. تهران: انتشارات سمت.
39.    قاسمی، فرجالله (1399). «چالش‌های اجرای تحریف‌شده شریعت بر نظارت و عدالت». فصلنامه نقد و نظر. سال بیست و پنجم، شماره 1، صص 165-185.
40.  قربانی، محمد (1400). «محدودیت نقش حاخام اعظم در نظارت بر دولت اسرائیل». فصلنامه ادیان و مذاهب. سال نهم، شماره 4، صص 163-180.
41.    کاظمی، سید علی (1398). «اختیارات و نظارت ولی فقیه در جمهوری اسلامی ایران». فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی. سال شانزدهم، شماره 56، صص 165-185.
42.    کاویانی، محمد (1398). «خط‌مشی‌گذاری معنوی رهبران دینی و تقویت ارزش‌های اخلاقی». فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری. سال چهاردهم، شماره 1، صص 87-100.
43.  کاویانی، محمد (1399). «دادگاه‌های دینی یهودی (بیت دین) در اسرائیل». فصلنامه مطالعات حقوق بشر. سال دهم، شماره 2، صص 185-205.
44.    کاپلستون، فردریک (1368). تاریخ فلسفه، جلد دوم. ترجمه سید جلال الدین مجتبوی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
45.    کمالی، مسعود (1401). «شخصیت‌ها و نهادهای دینی در ساختار حکومت کشورهای اسلامی». فصلنامه پژوهش‌های حقوق عمومی. سال بیست و یکم، شماره 1، صص 85-105.
46.    کمالی، مسعود (1401). «حکمرانی خوب در اسلام بر اساس اصول الامانه و العدالت». فصلنامه مطالعات اسلامی. سال پنجاه و پنجم، شماره 3، صص 163-185.
47.    کمیسیون حکمرانی جهانی (1995). گزارش ما: جامعه جهانی. ترجمه مؤسسه تحقیقاتی. تهران: نشر نی.
48.    محمدی، ابوالفضل (1398). «تعریف حکمرانی و اشاره به قواعد اعمال قدرت». فصلنامه دانش حقوق عمومی. شماره 12، صص 29-48.
49.    محمدی، ابوالفضل (1400). «تأثیر شریعت اسلامی بر حکمرانی مطلوب در کشورهای اسلامی». فصلنامه پژوهش‌های حقوقی. سال بیستم، شماره 2، صص 65-85.
50.    محمدی، ابوالفضل (1401). «ترویج اصول عدالت و انسجام اجتماعی توسط رهبران دینی». فصلنامه اخلاق اسلامی. سال دهم، شماره 1، صص 185-205.
51.    محمدی، ابوالفضل (1398). «جدایی دین و سیاست در کشورهای مسیحی». فصلنامه مطالعات ادیان. سال هفدهم، شماره 2، صص 175-190.
52.    مصباح یزدی، محمدتقی (1378). نظریه سیاسی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
53.    مطهری، مرتضی (1357). جهان بینی اسلامی. تهران: انتشارات صدرا.
54.    مطهری، مرتضی (1357). حکومت در اسلام. تهران: انتشارات اسلامی.
55.    مهدوی، سید محمد (1400). «تأثیر شریعت اسلامی بر شفافیت و عدالت در حکمرانی». فصلنامه تحقیقات حقوقی. سال بیست و چهارم، شماره 1، صص 131-155.
56.    مهدوی، سید محمد (1398). «نقش مشورتی الازهر در نظام حکومتی مصر». فصلنامه مطالعات آفریقا. سال دهم، شماره 4، صص 199-215.
57.  مهدوی، سید محمد (1400). «حکمرانی خوب در اسلام به مثابه یک وظیفه اخلاقی». فصلنامه فلسفه اخلاق. سال نهم، شماره 2، صص 175-195.
58.    میرزایی، حسین (1399). «نقش مؤسسات تخصصی مستقل در ساماندهی امور اسلامی». فصلنامه مطالعات مدیریت عمومی. سال ششم، شماره 22، صص 119-140.
59.  میرزایی، حسین (1398). «نظارت حاخام اعظم در زمینه‌های مذهبی و اخلاقی». فصلنامه ادیان و مذاهب. سال هفتم، شماره 3، صص 199-220.
60.    موسوی، سید رضا (1397). «کاهش شفافیت قوانین در پی تفسیرهای متفاوت از شریعت». فصلنامه مطالعات حقوقی. سال دهم، شماره 4، صص 111-130.
61.    موسوی، سید رضا (1400). «نظارت ولی فقیه بر حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی». فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی. سال دهم، شماره 36، صص 185-210.
62.    موسوی، سید رضا (1401). «نظارت نهادهای دینی بر فساد و سوءاستفاده سیاسی». فصلنامه مطالعات سیاسی. سال پانزدهم، شماره 1، صص 199-225.
63.  ناصری، علی (1401). «نقش نظارتی دادگاه‌های دینی یهودی در مسائل هویتی». فصلنامه مطالعات قومی. سال دوازدهم، شماره 3، صص 175-190.
64.    نجفی، محمدحسن (1400). «تأثیر قوانین اسلامی در مشارکت عمومی از طریق وقف و زکات». فصلنامه اقتصاد اسلامی. سال بیست و یکم، شماره 1، صص 175-195.
65.    نجفی، محمدحسن (1399). «نقش شوراهای فقهی در بازنگری قوانین». فصلنامه فقه و اصول. سال چهل و هشتم، شماره 2، صص 199-220.
66.    نجفی، محمدحسن (1400). «نظارت نهادهای دینی بر حاکمیت مؤثر و اعتماد عمومی». فصلنامه علوم سیاسی. سال بیست و چهارم، شماره 3، صص 185-205.
67.    نصر، سید حسین (1380). دین و نظم طبیعت. ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: نشر نی.
68.    نظری، منوچهر (1390). «شاخص‌های حکمرانی مطلوب اسلامی». فصلنامه علوم سیاسی. شماره 24، صص 75-95.
69.    ولی‌پور، حسین (1401). «محدودیت نقش نهادهای دینی در نظارت بر دولت در کشورهای مسیحی». فصلنامه مطالعات اروپا. سال نهم، شماره 1، صص 119-140.
70.    هاشمی، سید محمد (1392). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. جلد دوم. تهران: نشر میزان.
71.    هویدا، علی (1382). «حکمرانی مطلوب؛ اصطلاحی هنجاری و انعطاف‌پذیر». فصلنامه برنامه و توسعه. سال هشتم، شماره 2، صص 70-85.
 
72. Hood, Christopher (1991). "A Public Management for All Seasons?". Public Administration. Vol. 69, No. 1, pp. 3-19.
73. International Monetary Fund (IMF) (1996). Good Governance: The IMF's Role. Washington, D.C.: IMF.
74. United Nations Development Programme (UNDP) (1997). Governance for Sustainable Human Development. New York: UNDP.
75. World Bank (1989). Sub-Saharan Africa: From Crisis to Sustainable Growth. Washington, D.C.: The World Bank.
76.  World Bank (1992). Governance and Development. Washington, D.C.: The World Bank.

  • تاریخ دریافت 31 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 21 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403