پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی تطبیقی جایگاه مفهوم و کاربرد وجود در برهان وجودی آنسلم و کانت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، لرستان، خرم آباد ،ایران
10.22034/api.2024.725807
چکیده
برهان وجودی، که از مفهوم ذهنی خدا برای اثبات وجود عینی او استفاده می‌کند، نخستین بار توسط آنسلم مطرح شد و در طول تاریخ فلسفه و الهیات، موافقان و مخالفان بسیاری داشته است. یکی از مهم‌ترین نقدها به این برهان، متعلق به ایمانوئل کانت است که با انکارِ محمول واقعی بودنِ "وجود"، امکان اثبات خدا از طریق این برهان را زیر سؤال برد. 
 بر اساس دیدگاه آنسلم، خدا به عنوان موجودی تعریف می‌شود که بزرگ‌تر از او را نمی‌توان تصور کرد و اگر چنین موجودی فقط در ذهن وجود داشته باشد، می‌توان موجودی بزرگ‌تر از آن تصور کرد که هم در ذهن و هم در خارج موجود است؛ پس خدا ضرورتاً باید وجود خارجی داشته باشد.  کانت با این استدلال مخالفت کرده و معتقد است "وجود" یک محمول واقعی نیست، بلکه تنها بیانگر تحقق یک مفهوم است. به عبارت دیگر، وجود، ویژگیِ اضافه‌شده به ماهیت شیء نیست تا بتواند در استدلال‌های وجودی مؤثر باشد. 
در این مقاله، پس از بررسی دقیق نقد کانت، نشان داده می‌شود که این انتقاد تنها در صورتی بر برهان آنسلم وارد است که وجود را صرفاً یک گزاره تحلیلی و بدون ارتباط با واقعیت خارجی بدانیم.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • تاریخ دریافت 01 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 01 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 13 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403