پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی تاثیر اختلاف قرائات بر صنعت التفات در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران
چکیده
هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تبیین صنعت التفات در قرآن و بررسی اثرات اختلاف قرائات (اعم از مشهور و غیرمشهور با ارزش تفسیری) بر این صنعت بلاغی است تا تأثیر این اختلافات در ایجاد وجوه مختلف تفسیری در کلام الهی مشخص شود. 
روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است و با بررسی نمونه‌های مختلف قرائات و تحلیل تأثیر آن‌ها بر صنعت التفات، به واکاوی ارتباط دوسویهٔ التفات و تفسیر قرآن پرداخته است. 
یافته‌ها: اختلاف قرائات در قرآن گاه منجر به ایجاد، محو یا جابه‌جایی صنعت التفات می‌شود. بیشترین تأثیر قرائات بر التفات، ناشی از تغییر ضمایر فاعلی است که به دلیل اختلاف در حروف مضارعهٔ افعال رخ می‌دهد. همچنین، قرائت منسوب به ابن‌مسعود از نمونه‌های تأثیرگذار در حذف التفات است. برخی قرائات به‌ظاهر حامل التفات هستند، اما اثبات آن‌ها نیازمند دقت‌های تفسیری بیشتری است. از سوی دیگر، برخی وجوه قرائات و التفات ناشی از آن، به ایجاد نکات بلاغی و تفسیری متنوعی منجر می‌شوند که زمینه را برای تحقیقات گسترده‌تر در این حوزه فراهم می‌کند. 
نتیجه‌گیری: صنعت التفات به‌عنوان یکی از صنایع بلاغی پرکاربرد، نقش مهمی در تنوع بخشیدن به روند سخن و جلوگیری از یکنواختی کلام دارد. اختلاف قرائات نیز با تأثیرگذاری بر این صنعت، سبب ایجاد تفاسیر متفاوتی از آیات قرآن می‌شود. این مسئله نشان‌دهندهٔ ضرورت بررسی دقیق‌تر ارتباط بین التفات، قرائات و تفسیر قرآن است تا بتوان به درک عمیق‌تری از ظرافت‌های بلاغی و تفسیری کلام الهی دست یافت
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم
  2. آلوسی،محمود (1415)، روح المعانی فی تفسیر القران العظیم. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  3. ابن جزری (1350). منجد المقرئین . قاهره: مطبعه الوطنیه الاسلامیه .
  4. ابن عاشور، محمد بن­طاهر( بی­تا). التحریر و التنویر. بیجا.
  5. ابن عجیبه،احمد بن محمد(1419). البحرالمدید فی تفسیر القرآن المجید. قاهره:دکتر حسن عباس زکی.
  6. ابن­فارس، ابوالحسین احمد بن زکریا(1387). ترتیب مقاییس اللغة. چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  7. ابوحیان، محمدبن یوسف(1420). البحرالمحیط فیالتفسیر. بیروت: دارالفکر.
  8. اسفندیارپور، هوشمند(1383). عروسانسخن. چاپاول. تهران: انتشارات فردوس.
  9. حائری تهرانی،میر سید علی(1377). مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر. تهران:دار الکتب الاسلامیه.
  10. دانی ، ابوعمر عثمان بن سعید (1930). التیسیر فی القراءات السبع . استانبول: مطبعه الدوله.
  11. درویش، محیی­الدین(1415). اعراب­القرآن و بیانه. چاپ­چهارم. سوریه: دارالارشاد.
  12. دشتستانی، علی(1336). علومبلاغتمعانی، بیان و بدیع.چاپسوم. انتشارات دانشکده افسری.
  13. دمباطی بنا ، احمد بن محمد(1345) . اتحاف فضلاء البشر فی قراءات الاربع عشر. قاهره : مطبعه عبدالحمید احمد حنفی
  14. راغبی ، محمدعلی(1383) . قراءات . مجله صحیفه مبین . دوره دوم .1383 شماره 35 و 36.
  15. رجایی، محمد خلیل(1340). معالم البلاغة در علم معانی و بیان و بدیع. شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
  16. رضانژاد، غلامحسین(1367). اصول علم بلاغت در زبان فارسی. چاپ اول. انتشاراتالزهراء.
  17. زحیلی،وهبة بن مصطفی(1418). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. چاپ دوم. بیروت: دار الفکر المعاصر.
  18. زرکشی، بدرالدین محمدبن عبدالله(1376). البرهان فی علومالقرآن. چاپاول. قاهره: داراحیاء الکتب العربیة.
  19. زمخشری، محمود بن عمر(1407). الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل. چاپ سوم. بیروت: دارالکتبالعربی.
  20. زوبعی، طالب محمداسماعیل(1996). مناسالیبالتعبیرالقرآنی. چاپ اول. بیروت: دارالنهضةالعربیة.
  21. سیوطی، ابی الفضل جلالالدین عبد الرحمن بن ابی بکر (1408). الاتقان فی علوم القرآن. تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
  22. سیوطی، ابی الفضل جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر(1408). معترک الاقران فی اعجاز القرآن. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  23. شبر، سید عبدالله(1412). تفسیر القرآن الکریم. چاپ اول. بیروت: دار البلاغةللطبعة و النشر.
  24. شمس قیس رازی، محمد(بی تا). المعجم فیمعاییر اشعارالعجم. تهران: کتابفروشی تهران.
  25. شوکانی، محمد بن علی(1414). فتح القدیر. چاپ اول. دمشق/ بیروت: دار ابن کثیر/ دار الکلم الطیب.
  26. صدر المتالهین، محمد بن ابراهیم(1366). تفسیر القرآن الکریم(صدرا). چاپ دوم. قم:انتشارات بیدار.
  27. طبرسی، فضل بن حسن(1372). جوامع الجامع. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.
  28. طبرسی، فضل بن حسن(1377). مجمع البیان فی علوم القرآن. تهران: انتشارت ناصر خسرو.
  29. طنطاوی،محمد(بی تا). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. بی جا.
  30. عاملی، علی بن حسین(1413). الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز. چاپ اول. قم: دارالقرآن الکریم.
  31. عبد المعطی عرفه، عبد العزیز(1405). من بلاغة النظم العربی . چاپ دوم. بیروت: عالم الکتب.
  32. علامه طباطبایی، سید محمد حسین(1417). المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  33. علوی، یحیی بن حمزة بن علی بن ابراهیم(بی تا). الطراز المتضمن للاسرار البلاغیة و علوم حقایق الاعجاز. تهران: مؤسسة النصر.
  34. فخر الدین رازی،ابو عبدالله محمد بن عمر(1420). مفاتیح الغیب. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث.
  35. فراء، ابی زکریا یحیی بن زیاد(1403). معانی القرآن. چاپ دوم. بیروت: عالم الکتب.
  36. فشارکی، محمد(1379). نقد بدیع. چاپ اول. تهران: سمت.
  37. فیض کاشانی، ملا محسن(1383). الصافی فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. تهران: انتشارات الصدر.
  38. قمی مشهدی، محمد بن محمد رضا(1368). کنز الدقایق و بحر الغرائب . چاپ اول. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
  39. مختار عمر، احمد(1412). معجم القراءات القرآنیة. چاپ اول. تهران: انتشارت اسوه.
  40. مصطفوی،حسن(1380). تفسیر روشن. چاپ اول. تهران: مرکز نشر کتاب.
  41. ملاحویش آل غازی، عبد القادر(1382). بیان المعانی. چاپ اول. دمشق: مطبعة الترقی.
  42. ملا فتح الله کاشانی، ابن شکرالله(1423). زبدة التفاسیر. چاپ اول. قم : بنیاد معارف اسلامی.
  43. موسوی سبزواری، عبد العلی(1409). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: موسسه اهل بیت.
  44. نیشابوری، نظام الدین حسن بن محمد(1416). غرائب القرآن و رغائب الفرقان. چاپ اول. بیروت: دار الکتب العلمیه.

 

  • تاریخ دریافت 19 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403