پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهشی نو در ماهیت تبرع در ادای شهادت و ارزش اثباتی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد مرتاضی 1
سهیلا گلماه 2
1 دانشیار ،گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد فقه و حقوق خصوصی، دانشکده الهیات و علوم اسلامی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
10.22034/api.2025.2043754.1074
چکیده
هدف: بررسی ماهیت، قلمرو اثباتی و حجیت شهادت تبرعی (شهادتی که بدون درخواست قبلی ارائه می‌شود) در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران و تعیین این که آیا می‌توان به آن به عنوان یکی از ادله اثبات دعوا استناد کرد یا خیر.
روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. در آن، نظرات و ادله فقها و حقوقدانان در مورد شهادت تبرعی گردآوری و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که:
1. شهادت تبرعی، هم در حق الله (اموری که مربوط به خداوند است) و هم در حق الناس (اموری که مربوط به مردم است) حجت و قابل استناد است.
2. صرف تبرعی بودن (داوطلبانه بودن) شهادت، باعث خروج شاهد از شرایط شرعی و بطلان ماهوی شهادت نمی‌شود.
3. تنها نقد وارد بر این شهادت، عدم رضایت «مشهودٌله» (کسی که به نفع او شهادت داده می‌شود) است که این ایراد، شکلی و غیرماهوی است و به حجیت و اعتبار ذاتی شهادت لطمه نمی‌زند.
4. حداقل می‌توان به شهادت تبرعی به عنوان شهادت عرفی استناد کرد که بر اساس ماده ۱۶۲ قانون مجازات اسلامی معتبر است و نیاز به دارا بودن تمام شرایط سختگیرانه شاهد شرعی ندارد.
نتیجه‌گیری: نتیجه نهایی این است که شهادت تبرعی دارای اعتبار و حجیت است و می‌توان در دادگاه به آن استناد کرد. عدم رضایت مشهودٌله فقط این حق را به او می‌دهد که نخواهد از این شهادت استفاده کند، اما این امر به صحت ماهوی شهادت خدشه‌ای وارد نمی‌کند.

چکیده تصویری

پژوهشی نو در ماهیت تبرع در ادای شهادت و ارزش اثباتی آن
کلیدواژه‌ها
شهادت تبرعی
حسبه
شهادت حسبه
شاهد شرعی
شاهد عرفی
موضوعات

عنوان مقاله English

A new study on the nature of giving in testimony and its probative value

نویسندگان English

Ahmad Mortazi 1
Sohila Golmah 2
چکیده English

Research Objective: To examine the nature, evidentiary scope, and authority of voluntary testimony (testimony that is provided without prior request) in Imami jurisprudence and Iranian statutory law and to determine whether it can be relied upon as one of the evidences to prove a claim.
Research Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method and by referring to library sources. In it, the opinions and evidences of jurists and jurists on voluntary testimony were collected and analyzed.
Findings:
The research findings show that:

Voluntary testimony is evidence and can be relied upon both in the right of Allah (matters related to God) and in the right of people (matters related to people).
The mere fact that the testimony is voluntary (voluntary) does not cause the witness to depart from the religious conditions and the substantive invalidity of the testimony.
The only criticism of this testimony is the lack of consent of the “evidence” (the person in whose favor the testimony is given), which is a formal and non-substantive objection and does not harm the inherent validity and credibility of the testimony.
At the very least, the testimony of the donor can be cited as customary testimony, which is valid according to Article 162 of the Islamic Penal Code and does not require all the strict conditions of a religious witness.

Conclusion: The final conclusion is that the testimony of the donor is valid and credible and can be relied upon in court. The lack of consent of the evidence only gives him the right not to use this testimony, but this does not harm the substantive validity of the testimony.

کلیدواژه‌ها English

Testimony of charity
Hisbah
Hisbah testimony
Sharia witness
customary witness
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414). لسان العرب، بیروت، دارالفکرللطباعه و النشر و التوزیع، چاپ سوم.
احمد بن حنبل. (1442). مسند الامام احمد بن حنبل، بی جا، نشر مؤسسه الرساله.
اردبیلی، احمد بن محمد. (1410). مجمع الفائده و البرهان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ج۱۲.
اصفهانی، محمد بن حسن. (1416). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
البُجَیْرَمِیّ الشافعی، سلیمان بن محمد. (1369). حاشیة البجیرمی على شرح المنهج، مصر، مطبعة الحلبی.
القزوینی، ابن ماجه ابو عبدالله محمد بن یزید. سنن ابن ماجه، بی جا، نشر دار إحیاء الکتب العربیه، بی تا.
بحرانی، حسین بن محمد. الانوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، قم، مجمع البحوث العلمیه، چاپ اول، بی تا.
بروجرى، آقا حسین طباطبایى. (1429). منابع فقه شیعه، مترجمان: حسینیان قمى، مهدى - صبورى، م، تهران، انتشارات فرهنگ سبز، چاپ اول.
بغدادی، محمد بن محمد بن نعمان عکبری. (1413). المقنعه، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، چاپ اول.
تبریزی، جواد بن علی. (1426). تنقیح مبانی الاحکام – کتاب القصاص، قم، دار الصدیقه الشهیده، چاپ دوم.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410). الصحاح – تاج اللغه و صحاح العربیه، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ اول.
حائری طباطبایی، علی بن محمد. (1419). الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع –حدیقه المؤمنین- قم، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
حائری طباطبایی، علی بن محمد. (1418). ریاض المسائل –ط الحدیثه-، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول.
حسینی حائری، کاظم. (1415). القضاء فی الفقه الاسلامی، قم، مجمع اندیشه اسلامی، چاپ اول.
حسینی شیرازی، صادق. (1425). التعلیقات علی شرائع الاسلام، قم، انتشارات استقلال ، چاپ ششم.
حلبی، تقی الدین بن نجم الدین. (1403). الکافی فی الفقه، اصفهان، انتشارات کتابخانه امیرالمؤمنین، چاپ اول.
اسدی حلی، احمد بن محمد. (1407). المهذب البارع فی شرح مختصر النافع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
محقق حلی، جعفر بن حسن. (1408). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهری. (1410). ارشاد الاذهان الی الاحکام الایمان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1413). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم..
سیوری، مقداد بن عبدالله. (1404). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم، انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، چاپ اول.
سبحانی تبریزی، جعفر. (1418). نظام القضاء و الشهاده فی الشریعه الاسلامی الغراء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول.
سبزواری، محمد بن باقر بن محمد. (1423). کفایه الاحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
سعدی، ابوجیب. (1408). القاموس الفقهی لغه و اصطلاحات، دمشق، دارالفکر، دوم.
شمس، عبدالله. (1394). آیین دادرسی مدنی، تهران، انتشارات دراک، چاپ سی و چهارم.
طباطبایی قمی، تقی. (1425). هدایه الاعلام إلی مدارک شرائع الاحکام، قم، انتشارات محلاتی، چاپ اول.
طرابلسی، عبد العزیز. (1406). المهذب، قم، دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن. (1400). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، دارالکتب عربیه، چاپ دوم.
طوسی، محمد بن حسن. (1407). تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب اسلامی، چاپ چهارم.
طوسی، محمد بن حسن. (1387). مبسوط فی فقه الاسلامی، تهران، المکتبه المرتضویه فی احیاء آثار الجعفریه، چاپ سوم.
جبعی عاملی، زین الدین علی. (1422). حاشیه المختصر النافع، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول.
جبعی عاملی، زین الدین علی. (1413). مسالک الافهام، قم، مؤسسه معارف اسلامی، چاپ اول.
عاملی، محمد بن مکی. (1417). الدروس الشرعیه، قم، دفترانتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
عاملی، محمد بن مکی. (1417). غایه المراد فی شرح نکت الارشاد، قم، دفترانتشارات اسلامی، چاپ دوم.
فاضل لنکرانی، محمد. (1420). تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیله – القضاء و الشهادات، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، چاپ اول.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407). الکافی (ط – اسلامیه)، تهران، دارالکتب اسلامی، چاپ چهارم.
لنکرانی، محمد. (1420). تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله –القضاء و الشهاده، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، چاپ اول.
موسوی اردبیلی، عبدالکریم. (1423). فقه القضاء، قم، چاپ دوم.
موسوی خویی، ابوالقاسم. (1422). مبانی تکمله المنهاج، قم، مؤسسه إحیاء آثار الام الخوئی، چاپ اول.
نجفی، محمد حسن. (1404). جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
نراقی، احمد بن محمد مهدی. (1415). مستند الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول.
فیض کاشانی، محمدمحسن. (1410). مفاتیح الشرائع، قم: انتشارات کتابخانه مرعشی(ره).
روحانی حسینی، سیدصادق. منهاج الصالحین، قم: دارالکتاب، بی تا.
پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی
دوره 4، شماره 7
مهر 1404
صفحه 1-16