پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

نقد و بررسی روش شناسی مراحل تفسیر اجتهادی قرآن در مهمترین کتب اصول تفسیر بر اساس چارت منتج از روش تحقیق پیشرفته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران.
چکیده
هدف پژوهش: هدف این پژوهش، «نقد و بررسی روش‌شناسی مراحل تفسیر اجتهادی قرآن در کتب اصول تفسیر قرآن» است. با توجه به نقاط ضعف و کاستی‌های موجود در برخی از تألیفات این حوزه، این تحقیق در پی شناسایی و تحلیل لغزشگاه‌های روش‌شناختی در کتب شیعه و اهل سنت است که ادعای تبیین اصول تفسیر قرآن را دارند. 
روش پژوهش:این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه داده‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. بر اساس الگو و چارچوب منتج از روش تحقیق پیشرفته در حوزۀ معارف قرآنی، ده کتاب از کتب شیعه و اهل سنت مورد نقد و بررسی قرار گرفته‌اند. در این تحقیق، دو پیوست ارائه شده است: 
یافته‌ها: 
بر اساس دستاوردهای این پژوهش، مشخص شد که: 

برخی از کتب مورد بررسی، از هدف بیان‌شده در مقدمه یا کلیات خود منحرف شده‌اند و عنوان کتاب با محتوای آن مطابقت ندارد.
عدم نظم منطقی در ارائه مطالب و آشفتگی ساختاری در برخی از این آثار دیده می‌شود.
خلط مباحث علوم قرآنی با تفسیر قرآن از دیگر مشکلاتی است که در برخی کتب به‌چشم می‌خورد.

نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ضعف‌های روش‌شناختی و ساختاری در برخی کتب اصول تفسیر قرآن، منجر به کج‌روی‌های علمی و کاهش کارآمدی این آثار در تبیین مراحل تفسیر اجتهادی شده است. از این‌رو، ضرورت بازنگری در شیوه‌های تألیف و تدوین الگوهای دقیق‌تر روش‌شناسی تفسیر احساس می‌شود. این تحقیق می‌تواند به عنوان گامی در جهت اصلاح و ارتقای کیفی آثار آیندۀ این حوزه مورد توجه قرار گیرد. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Critique and Methodology of the Stages of Ijtihad Interpretation of the Quran in the Most Important Books Principles of Interpretation Based on the Chart Resulting from Advanced Research Method

چکیده English

The specific understanding and interpretation of the Holy Quran is possible through the principles of Quranic interpretation. The writings and researches conducted in the field of the principles of Quranic interpretation (methodology of explaining the stages of ijtihadic interpretation) have weaknesses, shortcomings and unacceptable deviations due to the lack of clarity and revision of the methodological aspects and explanation of the stages of Quranic interpretation for some of those authors.
In this direction, the present study, with the aim of "Criticizing and examining the methodology of the stages of ijtihad interpretation of the Quran in the books on the principles of interpretation of the Quran", is trying to use a descriptive-analytical method based on library information, based on the pattern and chart resulting from the advanced research method, to criticize and examine ten books from Shiite and Sunni books that claim to explain the principles of interpretation of the Quran to the audience, and to extract and classify the stumbling blocks of the authors of such books. In this study, Appendix I reviews and examines the author's structure and Appendix II shows the structure of the research components (order of components) based on the advanced research method in the field of Quranic knowledge, based on which the methodology and explanation of the stages of ijtihad interpretation of the Quran in the aforementioned books have been criticized and examined.
Based on the achievements of this study: A number of these books have gone astray in the purpose they stated in the introduction or generalities, and the titles of the books do not match their subject matter, and the contents are presented in their books without any particular order. Also, there is confusion between the contents of Quranic sciences and interpretation.

کلیدواژه‌ها English

Methodology
stages of interpretation
ijtihadist interpretation
principles of interpretation
  • قرآن کریم

    • ابن تیمیة حرانی، احمد بن عبدالحلیم.( 1400ق).مقدمة فی أصول التفسیر، بیروت، انتشارات دار مکتبة الحیاة.
    • ابن سلیمان، مساعد.(1423ق). فصول فی أصول التفسیر، چاپ دوم، ریاض،انتشارات دار ابن الجوزی.
    • ابن قاسم الحنبلی، عبد الرحمن بن محمد.( بی تا). مقدمة التفسیر لابن قاسم، بی­جا، بی نا.
    • ابوحسان، جمال.( بی تا). من الاتجاهات المنحرفة فی التفسیر، بی­جا، بی نا.
    • آل شیخ، صالح.( بی تا). مناهج المفسرین، بی­جا، بی نا.
    • دهلوی، ولی الله.(1407ق).الفوز الکبیر فی أصول التفسیر، ترجمه سلمان الحسینی الندوی، چاپ دوم، قاهرة، انتشارات دارالصحوة.
    • مسعودی، رضایی، مجتبی، امیر حسین، (1403) ارائه تصویر ارتکازی از امر به معروف و نهی از منکر و لوازم آن بر پایه مباحث اعتباریات، بن حارث نخعی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 3، شماره 5 شماره پیاپی 5، صفحه 141-151 22034/API.2024.2029569.1026
    • زین الیمنی، اسماعیل عثمان.(بی تا). القول المنیر فی علم أصول التفسیر، بی­جا، بی­نا.
    • السبت، خالد بن عثمان.(بی تا). الإعجاز العلمی والعددی فی المیزان، بی­جا، بی نا.
    • شادمانفرد، علیپور، محمد حسین، محمد حسین، (1403) ارائه چارچوب مفهومی حکمرانی اسلامی با ابتناء بر عهدنامه امیرالمؤمنین (ع) برای مالک بن حارث نخعی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 3، شماره 5 شماره پیاپی 5، صفحه 121-139 /   22034/API.2024.2039576.1048
    • الشّریم، سعود بن إبراهیم.(1422ق). النظم الحبیر فی علوم القرآن و أصول التفسیر، ریاض،انتشارات دار الوطن.
    • ظاهر النباطی العاملی، سلیمان.(۱۴۲۰ق).دفع اوهام «توضیح المرام» فی الرد علی القادیانیه، بیروت ،انتشارات غدیر.
    • الوائلی، احمد.(1405ق). نحو تفسیر علمی للقرآن، چاپ اول ،بیروت، انتشارات مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.