پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

راهبردهای کلام امیرالمومنین(علیه السلام) در تعلیم و تربیت با رویکرد فقه حکومتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل، بابل
2 استادیار، گروه ادیان و عرفان اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران،
3 استادیار فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران
چکیده
هدف پژوهش: هدف این تحقیق، بررسی راهبردهای تعلیم‌و‌تربیت در کلام حضرت علی(ع) بر اساس نگرش فقه حکومتی و تبیین اصول، روش‌ها و غایات تربیتی در سخنان ایشان است. همچنین، این پژوهش در پی آن است تا نقش فقه حکومتی را به‌عنوان یک نظریه کل‌نگر در استنباط احکام اسلامی، به‌ویژه در حوزه تعلیم‌و‌تربیت، مورد تحلیل قرار دهد. 
روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌ها از منابع دینی، به‌ویژه خطبه‌ها و سخنان امیرالمومنین(ع)، استخراج و سپس با رویکرد فقه حکومتی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته‌اند. 
یافته‌ها: 
بر اساس خطبه 34 نهج‌البلاغه، حضرت علی(ع) چهار حق اساسی را برای مردم در برابر حکومت برمی‌شمارند: 

هدایت‌گرایی عموم مردم
تعهد حکومت به تأمین رفاه عمومی
تعلیم‌و‌تربیت فراگیر
تأدیب برای استواری در عمل

نتیجه‌گیری: فقه حکومتی به‌عنوان یک نظریه کل‌نگر، توانایی پاسخگویی به چالش‌های عصر حاضر در حوزه تعلیم‌و‌تربیت را دارد. سخنان امیرالمومنین(ع) نشان می‌دهد که حکومت اسلامی نه‌تنها مسئولیت هدایت و تربیت مردم را بر عهده دارد، بلکه باید زمینه‌های رفاهی و اخلاقی را برای تحقق این امر فراهم کند. این پژوهش بر ضرورت تبیین دقیق‌تر مبانی فقه حکومتی در حوزه تربیت و کاربست آن در نظام‌های آموزشی تأکید می‌کند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن­کریم
  2. نهج البلاغه
  3. اخوان نوری، شقایق السادات. (1401). مولفه­های اخلاق حرفه­ای در تعلیم و تربیت و کارکردهای آن از منظر قرآن و روایات. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علوم و معارف قرآن­کریم.
  4. اعرافی، علیرضا. (1395). «تاثیرات فقه بر نظام تربیتی»، فصلنامه راهبرد فرهنگ، اسفند، نهم، سی و ششم.
  5. بحرانی، ابن میثم. (1375). شرح و ترجمه نهج­البلاغه، چاپ اول، تهران: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
6.      بغلانی، فریده. (1399). تبیین و تحلیل تفکر انتقادی در عرصه تعلیم و تربیت و نقد دلالت های آن در تعلیم و تربیت براساس آموزه های تربیت اسلامی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام­نور استان فارس، واحد فسا.

7.      جعفری، محمدتقی. (1398). شرح و ترجمه نهج البلاغه، جلد بیست و سوم. چاپ سوم، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

  1. حائری شیرازی، محی الدین. (1390). «رسالت روحانیت در تربیت خانواده»، فصلنامه قرآنی کوثر، دی، چهارم، شماره چهلم.
  2. خمینی، روح الله. (1378). صحیفه امام، جلد نوزدهم، چاپ اول، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  3. ذوالفقاری، محمد، سیدیان، سید مهدی. (1391). «فقه حکومتی؛ چیستی، چرایی»، چگونگی، نشریه معرفت سیاسی، چهارم، اول.
  4. سلیمانی­کیا، علیرضا. (1397). «تربیت اسلامی و تربیت غیراسلامی با نگاه مقایسه­ای»، سومین کنفرانس بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و رفتاری، تهران.
  5. شادمانفرد، علیپور، محمد حسین، محمد حسین، (1403) ارائه چارچوب مفهومی حکمرانی اسلامی با ابتناء بر عهدنامه امیرالمؤمنین (ع) برای مالک بن حارث نخعی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 3، شماره 5 شماره پیاپی 5، صفحه 121-139 /   22034/API.2024.2039576.1048
13.   شهاب، محراب­الدین. (1400). نقد مبانی تعلیم و تربیت مکتب لیبرالیسم با تاکید برآیات و روایات فریقین، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه جامعه المصطفی گرگان.
  1. عبدالله­زاده، عاطفه. (1402). «اهمیت تعلیم و تربیت اسلامی و نقش معلم در آن»، هفتمین کنفرانس ملی پژوهش­های نوین در حوزه مشاوره، علوم تربیتی و روانشناسی ایران، تهران.
  2. علم الهدی، جمیله. (1381). «ضرورت تبیین تعلیم و تربیت اسلامی»، نشریه روش­شناسی علوم انسانی، دی، چهارم، سی و دوم.
  3. غلامی، نجفعلی، میراحمدی، منصور. (1393). «فقه فردی و فقه حکومتی بایسته­ها و کاستی­ها»، فصلنامه سیاست متعالیه، خرداد، دوم، چهارم.
  4. فوزی، یحیی، کریمی بیرانوند، مسعود. (1390). «نقش حکومت در تربیت؛ بررسی مقایسه­ای دیدگاه افلاطون و امام خمینی (ره)»، اسلام و پژوهش­های تربیتی، تیر، سوم، اول.
  5. فیض الاسلام، علی نقی. (1368). ترجمه و شرح نهج­البلاغه، جلد دوم. چاپ اول. تهران: چاپ و انتشارات فقیه.
  6. قادری، محمد. (1398). «مفهوم و مصداق تعلیم و تربیت در اندیشه ابن سینا»، سومین همایش ملی روانشناسی تعلیم و تربیت و سبک زندگی، قزوین، دانشگاه پیامنور واحد قزوین.
  7. محمدی پویا، فرامرز. (1401). «ارائه الگوی تربیتی با رویکرد جهاد تبیین از دیدگاه نهج البلاغه»، فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه، اسفند، دهم، چهلم.
  8. مجلسی، محمدتقی، ( 1413 ق). بحار الانوار، بیروت: دارالاضواء.
  9. مردانی همدانی، فرزانه. (1400). «ظرفیت­های فقه حکومتی در تشکیل توسعه نظام­سازی تمدن»، همایش ملی انقلاب اسلامی و افق تمدن آینده، تهران.
  10. مسعودی، رضایی، مجتبی، امیر حسین، (1403) ارائه تصویر ارتکازی از امر به معروف و نهی از منکر و لوازم آن بر پایه مباحث اعتباریات، بن حارث نخعی، نشریه پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی، دوره 3، شماره 5 شماره پیاپی 5، صفحه 141-151 22034/API.2024.2029569.1026
  11. مشکاتی، حسن. (1398). تعلیم و تربیت اسلامی، چیستی؟ چگونه؟، اصفهان: سلام سپاهان.
  12. مشکانی، عباسعلی، مشکانی، عبدالحسین. (1390). «درآمدی بر فقه حکومتی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، فصلنامه حکومت اسلامی، تیر، شانزدهم، شصت.
  13. مشکانی سبزواری، عباسعلی، مشکانی سبزواری، عبدالحسین. (1390). «مناسبات فقه و حکومت»، فصلنامه حکومت اسلامی. دی، شانزدهم، شماره سوم.
  14. مطهری، مرتضی. (1377). آشنایی با علوم اسلامی، چاپ اول، تهران: صدرا.
  15. مطهری، مرتضی. (1382). تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ اول، تهران: صدرا.
  16. مکارم شیرازی، ناصر. (1399). پیام امام امیرالمومنین علیه السلام، جلد دوم، چاپ اول، قم: دارالکتب اسلامیه.
  17. میکائیلو، غلامحسین، سلطان القرائی، خلیل. (1394). «اهداف و روش­های تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام»، فصلنامه بصیرت و تربیت اسلامی، اسفند، چهارم، سی و پنجم.

  • تاریخ دریافت 01 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403