پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

خوانش معنا شناسانه تفسیری - فلسفی بر حیات شهید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی دانشگاه لرستان
10.22034/api.2024.716995
چکیده
شهادت یکی از مفاهیم و حقایق والا در آموزه ی اسلامی است و حیات شهید به عنوان یکی از دستاوردهای شهادت مسئله ایی است که در حوزه های تفسیری و فلسفی مورد گفتگو قرار گرفته است.باور به حیات برزخى شهید به درک درست معناشاسانه از نفس وابسته است.درنگرش مفسرین حیات شهید بر معانی حقیقی حیات، ماندگاری نام ویاد شهید و یا هدایت یافتن شهیدآمده است.  در مقابل براساس نگرش فلسفی؛تبیین معناشناسانه شهید منوط به نوع  نگرش فلسفی به مساله حیات است. به دلیل مساوقت حیات با وجود، می توان گفت همان گونه که وجود،در همه پدیده های عالم سریان دارد،حیات نیز درآن ها جاری وساری است. در این نگرش حیات متعلق به نفس و دارای مراتب تشکیکی است.گرچه حیات پس  از مرگ مشترک بین همه انسان ها است.اما از آن جا که شهیدان براساس ظرفیت وجودی  وشدت اتصال نفس شان به قرب الهی از حیات قوی و برتری بهره مند اند به موجب این ظرفیت  وجودی، توجه  و آگاهی آنان به عوالم دیگر  از جمله دنیا به صورت کامل تر است. جستار حاضر تلاش دارد با بررسی معنا شناسانه تفسیری - فلسفی حیات شهید این دو نگرش را مورد بررسی قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم
  2. نهج البلاغه
  3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالل، ه(1385) ،النجاة من الغرق فی بحرالضلالات، قم: بوستان کتاب.
  4. ـــــــــــــــــــــــــــــ ، (1404ق) ، التعلیقات، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‌.
  5. ابن منظور محمدبن مکرم،(1419ق) ، لسان العرب، دار بیروت: إحیاء التراث العربی .
  6. ابن عاشور، محمد طاهر ،( 1420ق) ،التحریر و التنویر،  بیروت،  موسسه التاریخ الاسلامی.
  7. ایازی، سیدمحمدعلی، (ق1414) ،المفسرون حیاتهم ومنهجهم، تهران، وزارت ارشاد.
  8. العک، خالد عبدالرحمن،( ۱۴28ق) ،اصول التفسیر و قواعده،بیروت: دارالنفائس.
  9. اردبـیلی، عـبدالغنی، (1388) ، تقریرات فلسفه امام خمینی(ره‌)،تهران: مؤسسه نشر‌ آثار‌ امـام خـمینی(ره).
  10. بستانی، بطرس،(1418ق) ، دایرالمعارف، بیروت: دارالمعرفه.
  11. برقی ، احمد بن محمد، (1395) ، المحاسن ،تهران: موسسه دارالحدیث.
  12. بهشتی ،احمد،(1385) ،شرح تجرید اشارات ، قم:بوستان کتاب.
  13. تفتازانى، سعدالدین،(1412ق) شرح المقاصد ، قم ، الشریف الرضی.
  14. ثعلبی، احمد بن محمد ،(1422ق)الکشف و البیان، المعروف تفسیرالثعلبی، بیروت :دار إحیاء التراث العربی.
  15. حرعاملی،محمدبن‌حسن،(1414ق)وسایل الشیعه الی تحصیل مسایل الشیعه، قم: نشر آل البیت.
  16. حسینی تهرانی، محمد حسین،(1386) معاد شناسی،تهران: نشر نورالملکوت قرآن.
  17. خامنه ای، سید محمد،(1385) ، ملاصدرا هرمنوتیک و فهم کلام الهى،تهران: بیناد حکمت اسلامی صدرا
  18. خرمشاهی، بهاء الدین،(1393) دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی،تهران:نشردوستان
  19. جوادی آملی، عبدالله ،(1390) ، تفسیر موضوعی ج2 ، قم: اسرا.
  20. ـــــــــــــــــــــــــــــ، (1391 )تفسیر موضوعی ج3 ،قم: اسرا.
  21. ـــــــــــــــــــــــــــــ،(1388) ، تفسیرتسنیم، قم: اسراء،
  22. جهانگیری، محسن،(1367) محیی الدین عربی چهره بـرجسته عـرفان اسلامی، تهران:دانشگاه تهران
  23. دهباشی، علی ،(1382)تحفه هـای آن جـهانی، تهران : سخن
  24. ذاکری، سید مجتبی،(1386) مقام شهید در پیشگاه پروردگار،تهران:نشر فرهنگ سبز.
  25. ذهبی، محمد حسین،(1406ق) التفسیر والمفسرون، بیروت:دارالتراث العربی.
  26. ذهبی، محمد حسین،(1425ق) الاسرائیلیات و اثرها فی کتب التفسیر،قاهره: مکتبه وهبه
  27. رحیم پور، فروغ السادات ،(1395) معاد از دیدگـاه امـام خمینی(ره) ، قم: مؤسسه‌ نشر آثار امام خمینی(ره).  
  28. رضوانی، علی اکبر ،(1389) فلسفه شهادت،قم:انتشارات هجرت.
  29. راغب اصفهانی ،محدحسین ،(1388) مفردات الفاظ القرآن، تهران:نشر مرتضوی.
  30. زبیدی ،مرتضی،(1414ق) تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت دارالفکر.
  31. سید جوادی ،احمد صدر،(1392) دایرة المعارف تشیع، تهران: نشر حکمت.
  32. سید وکیلی، سید حمید رضا، (1398) زندگی پس از مرگ از منظر ملاصدرا، فصلنامه اعتقادی کلامی، ش 34.
  33. سجادی، جعفر ، (1389) ، فرهنگ علوم فلسفی و کلامی، تهران،امیرکبیر.
  34. سبحانی ، جعفر،(1428ق)محاضرات فی الإلهیات،قم: مؤسسه امام صادق(ع).  
  35. سبحانى، جعفر ،(1412ق) الالهیّات، قم:المرکز العالمى للدراسات الاسلامیة.
  36. سبزوارى، ملاهادی،(1383)اسرارالحکم ،قم: مطبوعات دینى.
  37. سبزواری، هادی (1422ق) ، شرح المـنظومه، تعلیق حسن حسن زاده آملی، قم: ناب.
  38. سهروردی ،یحیی بن حبش ، (1380) ،مجموعه مصنّفات شیخ اشراق، تهران:موسسه مطالعات فرهنگی.
  39. شریف لاهیجی ‌،محمد بن علی‌،(1390) تفسیر شریف لاهیجی‌، قم ‌:نشر ولایت.
  40. صلیبا، جمیل ،(1393)فرهنگ فلسفى ترجمه؛ منوچهر صانعى دره بیدى ،تهران: حکمت.
  41. عبودیت، عبدالرسول (1391) ،درآمدی بـه نظام حکمت صدرایی(ج3). قم: موسسه امام خمینی‌.
  42. قاسمى، على‌محمّد ،(1387)حیات برزخى از منظر حکمت متعالیه، قرآن و سنّت، مجله معرفت فلسفی،ش 4.
  43. فیض کاشان ،ملامحسن،(1418ق) علم الیقین فی أصول الدین،قم: بیدار.
  44. فضل الله ،محمد حسین ، (1419ق)تفسیر من وحی القرآن ، بیروت:دار الملاک.
  45. فخر رازی،محمد بن عمر،(1415ق) ،التفسیر الکبیر، بیروت: دارالثراث العربی.
  46. قرشی بنایی، علی اکبر،(1386) ، قاموس القرآن،تهران: داراکتب الاسلامیه.
  47. کلینی،محمدبن‌یعقوب،(1393) ، اصول الکافی،تهران:دار الثقلین.
  48. طباطبایی، محمدحسین، (1378) ، المـیزان فـی تفسیر القرآن،  قم :دفتر نشر اسلامی.
  49. صادقی تهرانی، محمد،(1388) ،ترجمان فرقان ،قم: نشر شکرانه.
  50. طبرسی،فضل بن حسن ،(1384) مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران:ناصر خسرو.
  51. طوسی، محمد بن حسن،(1416ق) ،التبیان فی تفسیر القرآن،بیروت: دارالتراث العربی.
  52. طیب،سید عبدالحسین،(1386)، اطیب البیان فی تفسیرالقرآن،اصفهان: موسسه سبطین.
  53. معلوف ، لوئیس ،(1392)المنجد فی اللغه،قم:دارالعلم.
  54. معین، محمد ، فرهنگ فارسی،(1386) تهران: انتشارات امیرکبیر.
  55. مکارم شیرازی، ناصر،(1390) تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  56. مهدوی نژاد،محمد حسین، (1394)، ویژگی متمایز عنصر مرگ از منظر صدر المتالهین،فصلنامه حکمت صدرایی،چهارم.
  57. ملاصدرا محمد بن ابراهیم،(1393) مفاتیح الغیب،تهران:امیر کبیر.
  58. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ ‌،(1386) الحکمة‌المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة ،قم: مصطفوى
  59. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ‌ ،(1387) المـبدأ و المـعاد، تهران: انـجمن حـکمت و فلسفه ایران
  60. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ‌ ،(1391) ،الحکمه العرشیه تهران،: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران،
  61. مطهری، مرتضی،(1376) ، مجموعه‌ آثار‌،ج 2تهران: اتشارات صدرا.
  62. مطهری، مرتضی، (1393)،مجموعه‌ آثار‌،ج 3 تهران :اتشارات صدرا.
  63. مودب،رضا ،(1398) ،روشهای تفسیر قرآن، تهران: انتشارات سمت
  64. مصباح یزدی، محمدتقی(1383) ،آموزش فلسفه،تهران:امیرکبیر.
  65. معرفت، محمد هادی،(1395)تفسیر و مفسران‌،قم:موسسه فرهنگی التمهید .
  66. موسوی خمینى،سید روح الله ،(1387)تحریرالوسیله،تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
  67. موسوی،سید عباس،(1394)،مفهوم‌شناسی «حیات» و جایگاه آن در سبک زندگی اسلامی،مطالعات معرفتی در دانشگاهها،ش65
  68. مدرسی‌،محمد تقی‌،( 1377) تفسیر من هدی القرآن،مترجم احمد آرام‌،مشهد: آستان قدس رضوی.
  69. نیری،محمد یوسف، خیراندیش،سید مهدی،(1384) ،شهید و شهادت در عرفان اسلامی، مجله علوم اجتماعی و انسانی،ش 42.
  70. نبها، خضر محمد،(2009م) موسوعة تفاسیر المعتزلة، بیروت دارالکتب العلمیه.
  71. نراقى،ملامهدى،(1423ق)،جامع الأفکار و ناقد الأنظار، تهران، حکمت.
  72. نیشابوری، نظام الدین حسن بن محمد،(1416ق)تفسیر غرایب القرآن،بیروت:دارالکتب العلمیه.

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403