پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی مقایسه ای دیدگاه افلوطین، پروکلس و علامه طباطبایی در باب تشکیک در وجود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری رشته فلسفه تطبیقی، دانشگاه علامه طباطبایی،تهران، ایران
2 استاد گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/api.2024.716650
چکیده
مسئله تشکیک وجود از مسائل مشترک بین علم کلام و فلسفه است، البته عرفاى اسلامى نیز به این مسئله توجه جدى داشته و آن را در کتاب‏هاى خود به بحث گذارده‏اند.اهمیت این مبحث‏به قدرى است که به جرات مى‏توان گفت که پس از «اصالت وجود» هیچ مسئله‏اى در حکمت متعالیه ارزش و اهمیت «تشکیک وجود» را ندارد هم چنین حل اکثر مباحث و مشکلات حکمت متعالیه متوقف بر آن است.. اینکه این مسئله آیا ریشه ایی یونانی و غربی داشته یا نه در میان  صاحب نظران همواره محل بحث بوده است با این اوصاف برخی معتقد اند طرح دقیق این مفهوم از ابتکارات متفکران اسلامى است و در اندیشه‏هاى فیلسوفان یونان سخنى درباره آن به ما نرسیده است..جستار پیش رو در نظر دارد ضمن ریشه یابی طرح مسئله تشکیک در وجود به مقایسه دیدگاه افلوطین، پروکلس و علامه در این حوزه بپردازد.
کلیدواژه‌ها

  1. ابن سینا، ( 1392 ) اشارات و تنبیهات، ترجمه حسن ملکشاهی، چاپ هشتم، تهران : سروش
  2. ابن سینا،(بی تا)،الهیات شفاء، چاپ رحلى، انتشارات بیدار، قم
  3. ارسطو، (۱۳۷۸)،مابعدالطبیعه (متافیزیک)، ترجمه: محمدحسن لطفی؛ تهران طرح نو
  4. افلاطون، (۱۳۸۰)،مجموعه آثار (چهار جلد، ترجمه: محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی
  5. افلوطین،(1398) آثولوجیا، ترجمه­ی ابن ناعمه حمصی با تعلیقات قاضی سعید قمی و مقدمه­، آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
  6. -----،( 1413) آثولوجیا افلوطین عندالعرب، تصحیح عبدالرحمن بدوی، قم: بیدار.
  7. ----- ،( 1380 ) دوره آثار فلوطین، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران : خوارزمی
  8. -----،(1366) نه گانه‌ها (دوره آثار فلوطین)، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
  9. اکبریان، رضا، ( 1388 ) ارتباط نفس با مجردات و مادیات در فلسفه افلوطین و ملاصدرا ، حکمت و فلسفه،  سال پنجم، شماره چهارم
  10. --------، ( 1399 )، بررسی آثار پروکلس بر مفهوم سازی فارابی و ابن سینا از واجب الوجود، فلسفه دین، دوره 17، شماره 2، تابستان 1399
  11. جمیل و صانعی، صلیبا و صانعی دره‌بیدی، فرهنگ فلسفی، انتشارات حکمت - تهران، چاپ: اول، ۱۳۶۶
  12. جمالپور، بهرام. (1362). «کندی موسس حکمت مشاء در اسلام»، مجلة دانشکده­ ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران، پاییز صص104-101.
  13. جوادی آملی، عبدالله، ( 1389 ) تسنیم، محقق : علی اسلامی، قم : اسراء
  14. --------------، ( 1387 )، عین نضاح تحریر تمهید القواعد، قم : مرکز نشر اسراء
  15. حمصی، ابن ناعمه. (1378).، آثولوجیا از تاسوعات افلوطین، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، تهران: سروش.
  16. حکاک، سید محمد، نجفی محمد آبادی ، محمد رضا( 1393 ) تاثیر پذیری فلوطین از ارسطو در مسئله صدور، فلسفه دین، دوره 11، شماره 2، صفحات 217- 242
  17. حسینی شاهرودی، سید مرتضی، ( 1392 ) وحدت شخصی وجود و بازتاب آن در معرفت احد از دیدگاه افلوطین، جستارهای فلسفی، شماره بیست و سوم، بهار و تابستان، صص 5 تا 26
  18. داودی، علی مراد، (1349)، عقل در حکمت مشاء از ارسطو تا ابن سینا، تهران: دهخدا.
  19. رحمانی، غلامرضا، ( 1392 )، الهیات سلبی فلوطین، قم، موسسه بوستان کتاب، مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ی قم
  20. رحیمیان، سعید، ( 1392 ) صادر اول از دیدگاه پروکلس و صدرالمتالهین، الهیات تطبیقی، سال چهارم، شماره دهم، ص 41 تا 50
  21. شیرازى، قطب الدین،(بی تا)، شرح حکمة الاشراق، بیدار، قم
  22. طباطبائی، سید محمد حسین، ( 1388 ) بررسی های اسلامی، به کوشش سید هادی خسرو شاهی، چاپ دوم، قم : بوستان کتاب
  23. ----------------- ،( 1395 ) رسائل توحیدی، ترجمه و تحقیق دکتر علی شیروانی، چاپ چهارم، قم : بوستان کتاب
  24. -----------------، ( 1416 )، بدایه الحکمه، چاپ چهاردهم، موسسه النشر الاسلامی
  25. -----------------، ( بی تا )، اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد پنجم، انتشارات صدرا
  26. -----------------، ( بی تا ) نهایه الحکمه، قم : موسسه نشر اسلامی
  27. -----------------،( 1381 ) ترجمه دکتر علی شیروانی، چاپ پنجم، قم، بوستان کتاب
  28. -----------------، ( 1419 ) الرسائل توحیدیه، بیروت : موسسه النعمان
  29. -----------------، ( بی تا )، تفسیر المیزان، مترجم سید محمد باقر موسوی همدانی، جلد دوم وهشتم و دوازدهم و پانزدهم وهجدهم و  نوزدهم و بیستم، قم :دفتر انتشارات اسلامی
  30. -----------------، ( 1386 )، شیعه در اسلام، بکوشش سید هادی خسرو شاهی، قم : انتشارات بوستان کتاب
  31. طوسی،  محمدبن محمدبن حسن ،(1370) تجرید العقائد، دفتر تبلیغات اسلامى، قم
  32. عبودیت، عبدالرسول، ( 1388 )  در آمدی به نظام حکمت صدرایی، چاپ دوم، تهران : انتشارات سمت
  33. علی پور ،مهدی، (1385) سیری در اندیشه خدا در دستگاه فلسفی فلوطین، شماره چهل و سوم، خردنامه صدرا
  34. علی زمانی، امیر عباس (1383) علم عقلانیت و دین، قم: انتشارات دانشگاه قم.
  35. فارابی، ابو نصر،.(1986). الجمع بین رایی الحکیمین، به کوشش البیر نصری، بیروت: دارالشرق.
  36. __________ .(1361). اندیشه­های اهل مدینه­ فاضله، ترجمه­ سید جعفر سجادی، تهران: طهوری.
  37. __________ .(1996). کتاب السیاسه المدینه، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
  38. (2002). آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
  39. -----------،(1353). هماهنگی افکار دو فیلسوف«افلاطون و ارسطو»، ترجمه و شرح عبدالحسین مشکوه الدینی، تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر.
  40. کاپلستون، فردریک (1380 ) تاریخ فلسفه یونان و روم، سید جلال الدین مجتبوی، جلد 1، تهران : انتشارات سروش
  41. کلباسی اشتری، حسین، ( 1380 )، سنت ارسطویی و مکتب نوافلاطونی، چاپ اول، اصفهان : کانون پژوهش
  42. کلینی، محمد، ( 1385 ) اصول کافی، جلد سوم، مترجم صادق حسین زاده، چاپ دوم، قم : انتشارات قائم آل محمد
  43. کلینی، محمد، ( 1381 ) اصول کافی، جلد اول، مترجم آیت الله شیخ محمد باقر کمره ای پنجم، تهران : انتشارات اسوه
  44. مور، گلن، ( 1376 ) پروکلس و نظام فلسفی، ترجمه سعید رحیمیان، کیهان اندیشه، شماره هفتادو دو
  45. مجتهدی، کریم، ( 1394 )، افلاطونیان متاخر از ادریس تا ویکتور کوزن، تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

 

  1. A.H.( 2008) The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval philosophy. Cambrige.
  2. Bréhier, E΄ (1971). The Philosophy of Plotinus, translated by Joseph Thomas,   Chicago & London: The University of Chicago Press
  3. Emilsson E K (2007). Plotinus on intellect. oxford : oxford University Press
  • John F. (1999). university of Iowa. Dionysius. vol. XVII.83-94 -Blank.D.(2010)Ammonius Hermeiou and His School. in L.Gerson(ed). The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity. Vol.2. New York : Cambridge University Press.
  • Jonathan(2017) -The first principle in late Neo pla tonism : study of ones causality in Proclus and Damascius –600-635
  • L.p. (1996).The Cambridge Companion to Plotinus Cambridge: Cambridge University Press
  • M.(2019).Ammoniuse and the Alexandrian School in A. Falcon (ed). Brills Companion to the Reception of Aristotle in Antiquity. Leiden:Brill
  • Helleman & Elgersma. (1980). Soul-Sisters, (A Commentary on Enneads Iv3.
  • Ted. (1995). the Oxford Companion to philosophy. Oxford university Press.
  • Meara Dominic J O .plotinus (2010) .cambridgeuniversity Press      
  • MarkJ.(2010)Plotinus on the Generation of intellect
  • Proclus (1964 ) The Elements of theology .a Revisd text with translation introduction and commentary by E.R.Dodds  .Oxford At the Clarendon press.
  • Plotinus(1952). The six Enneads. Translated by Stephen M Aackenna and B.S.Page.The university of Chicago

  • تاریخ دریافت 22 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403