پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

بررسی مقایسه ای دیدگاه افلوطین، پروکلس و علامه طباطبایی در باب تشکیک در وجود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ریحانه مرادی پور 1
حسین کلباسی اشتری 2
1 دکتری رشته فلسفه تطبیقی، دانشگاه علامه طباطبایی،تهران، ایران
2 استاد گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/api.2024.716650
چکیده
مسئله تشکیک وجود از مسائل مشترک بین علم کلام و فلسفه است، البته عرفاى اسلامى نیز به این مسئله توجه جدى داشته و آن را در کتاب‏هاى خود به بحث گذارده‏اند.اهمیت این مبحث‏به قدرى است که به جرات مى‏توان گفت که پس از «اصالت وجود» هیچ مسئله‏اى در حکمت متعالیه ارزش و اهمیت «تشکیک وجود» را ندارد هم چنین حل اکثر مباحث و مشکلات حکمت متعالیه متوقف بر آن است.. اینکه این مسئله آیا ریشه ایی یونانی و غربی داشته یا نه در میان  صاحب نظران همواره محل بحث بوده است با این اوصاف برخی معتقد اند طرح دقیق این مفهوم از ابتکارات متفکران اسلامى است و در اندیشه‏هاى فیلسوفان یونان سخنى درباره آن به ما نرسیده است..جستار پیش رو در نظر دارد ضمن ریشه یابی طرح مسئله تشکیک در وجود به مقایسه دیدگاه افلوطین، پروکلس و علامه در این حوزه بپردازد.
کلیدواژه‌ها
تشکیک در وجود
وجود
فلوطین
پروکلس
علامه طباطبایی

عنوان مقاله English

A comparative study of the views of Plotinus, Proclus, and Allameh Tabataba'i on doubting existence.

نویسندگان English

Reyhane Moradi Pour 1
Hosein Kalbasiashtari 2
1 PhD in Comparative Philosophy, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Philosophy, Faculty of Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

The issue of doubting existence is one of the common issues between theology and philosophy. Of course, Islamic mystics have also paid serious attention to this issue and discussed it in their books. The importance of this issue is so great that it can be said with confidence that after the "authenticity of existence", no issue in transcendental wisdom has the value and importance of "doubting existence". Also, the solution to most of the issues and problems of transcendental wisdom depends on it. Whether this issue has Greek or Western roots or not has always been a matter of debate among scholars. However, some believe that the precise formulation of this concept is one of the innovations of Islamic thinkers and that nothing about it has reached us in the thoughts of Greek philosophers. The following essay intends to find the roots of the issue of doubting existence and to compare the views of Plotinus, Proclus, and Allamah in this area.

کلیدواژه‌ها English

Doubt in existence
Existence
Plotinus
Proclus
Allameh Tabataba'i
  1. ابن سینا، ( 1392 ) اشارات و تنبیهات، ترجمه حسن ملکشاهی، چاپ هشتم، تهران : سروش
  2. ابن سینا،(بی تا)،الهیات شفاء، چاپ رحلى، انتشارات بیدار، قم
  3. ارسطو، (۱۳۷۸)،مابعدالطبیعه (متافیزیک)، ترجمه: محمدحسن لطفی؛ تهران طرح نو
  4. افلاطون، (۱۳۸۰)،مجموعه آثار (چهار جلد، ترجمه: محمدحسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی
  5. افلوطین،(1398) آثولوجیا، ترجمه­ی ابن ناعمه حمصی با تعلیقات قاضی سعید قمی و مقدمه­، آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
  6. -----،( 1413) آثولوجیا افلوطین عندالعرب، تصحیح عبدالرحمن بدوی، قم: بیدار.
  7. ----- ،( 1380 ) دوره آثار فلوطین، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران : خوارزمی
  8. -----،(1366) نه گانه‌ها (دوره آثار فلوطین)، ترجمه محمد حسن لطفی، تهران: انتشارات خوارزمی.
  9. اکبریان، رضا، ( 1388 ) ارتباط نفس با مجردات و مادیات در فلسفه افلوطین و ملاصدرا ، حکمت و فلسفه،  سال پنجم، شماره چهارم
  10. --------، ( 1399 )، بررسی آثار پروکلس بر مفهوم سازی فارابی و ابن سینا از واجب الوجود، فلسفه دین، دوره 17، شماره 2، تابستان 1399
  11. جمیل و صانعی، صلیبا و صانعی دره‌بیدی، فرهنگ فلسفی، انتشارات حکمت - تهران، چاپ: اول، ۱۳۶۶
  12. جمالپور، بهرام. (1362). «کندی موسس حکمت مشاء در اسلام»، مجلة دانشکده­ ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران، پاییز صص104-101.
  13. جوادی آملی، عبدالله، ( 1389 ) تسنیم، محقق : علی اسلامی، قم : اسراء
  14. --------------، ( 1387 )، عین نضاح تحریر تمهید القواعد، قم : مرکز نشر اسراء
  15. حمصی، ابن ناعمه. (1378).، آثولوجیا از تاسوعات افلوطین، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، تهران: سروش.
  16. حکاک، سید محمد، نجفی محمد آبادی ، محمد رضا( 1393 ) تاثیر پذیری فلوطین از ارسطو در مسئله صدور، فلسفه دین، دوره 11، شماره 2، صفحات 217- 242
  17. حسینی شاهرودی، سید مرتضی، ( 1392 ) وحدت شخصی وجود و بازتاب آن در معرفت احد از دیدگاه افلوطین، جستارهای فلسفی، شماره بیست و سوم، بهار و تابستان، صص 5 تا 26
  18. داودی، علی مراد، (1349)، عقل در حکمت مشاء از ارسطو تا ابن سینا، تهران: دهخدا.
  19. رحمانی، غلامرضا، ( 1392 )، الهیات سلبی فلوطین، قم، موسسه بوستان کتاب، مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه ی قم
  20. رحیمیان، سعید، ( 1392 ) صادر اول از دیدگاه پروکلس و صدرالمتالهین، الهیات تطبیقی، سال چهارم، شماره دهم، ص 41 تا 50
  21. شیرازى، قطب الدین،(بی تا)، شرح حکمة الاشراق، بیدار، قم
  22. طباطبائی، سید محمد حسین، ( 1388 ) بررسی های اسلامی، به کوشش سید هادی خسرو شاهی، چاپ دوم، قم : بوستان کتاب
  23. ----------------- ،( 1395 ) رسائل توحیدی، ترجمه و تحقیق دکتر علی شیروانی، چاپ چهارم، قم : بوستان کتاب
  24. -----------------، ( 1416 )، بدایه الحکمه، چاپ چهاردهم، موسسه النشر الاسلامی
  25. -----------------، ( بی تا )، اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد پنجم، انتشارات صدرا
  26. -----------------، ( بی تا ) نهایه الحکمه، قم : موسسه نشر اسلامی
  27. -----------------،( 1381 ) ترجمه دکتر علی شیروانی، چاپ پنجم، قم، بوستان کتاب
  28. -----------------، ( 1419 ) الرسائل توحیدیه، بیروت : موسسه النعمان
  29. -----------------، ( بی تا )، تفسیر المیزان، مترجم سید محمد باقر موسوی همدانی، جلد دوم وهشتم و دوازدهم و پانزدهم وهجدهم و  نوزدهم و بیستم، قم :دفتر انتشارات اسلامی
  30. -----------------، ( 1386 )، شیعه در اسلام، بکوشش سید هادی خسرو شاهی، قم : انتشارات بوستان کتاب
  31. طوسی،  محمدبن محمدبن حسن ،(1370) تجرید العقائد، دفتر تبلیغات اسلامى، قم
  32. عبودیت، عبدالرسول، ( 1388 )  در آمدی به نظام حکمت صدرایی، چاپ دوم، تهران : انتشارات سمت
  33. علی پور ،مهدی، (1385) سیری در اندیشه خدا در دستگاه فلسفی فلوطین، شماره چهل و سوم، خردنامه صدرا
  34. علی زمانی، امیر عباس (1383) علم عقلانیت و دین، قم: انتشارات دانشگاه قم.
  35. فارابی، ابو نصر،.(1986). الجمع بین رایی الحکیمین، به کوشش البیر نصری، بیروت: دارالشرق.
  36. __________ .(1361). اندیشه­های اهل مدینه­ فاضله، ترجمه­ سید جعفر سجادی، تهران: طهوری.
  37. __________ .(1996). کتاب السیاسه المدینه، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
  38. (2002). آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
  39. -----------،(1353). هماهنگی افکار دو فیلسوف«افلاطون و ارسطو»، ترجمه و شرح عبدالحسین مشکوه الدینی، تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر.
  40. کاپلستون، فردریک (1380 ) تاریخ فلسفه یونان و روم، سید جلال الدین مجتبوی، جلد 1، تهران : انتشارات سروش
  41. کلباسی اشتری، حسین، ( 1380 )، سنت ارسطویی و مکتب نوافلاطونی، چاپ اول، اصفهان : کانون پژوهش
  42. کلینی، محمد، ( 1385 ) اصول کافی، جلد سوم، مترجم صادق حسین زاده، چاپ دوم، قم : انتشارات قائم آل محمد
  43. کلینی، محمد، ( 1381 ) اصول کافی، جلد اول، مترجم آیت الله شیخ محمد باقر کمره ای پنجم، تهران : انتشارات اسوه
  44. مور، گلن، ( 1376 ) پروکلس و نظام فلسفی، ترجمه سعید رحیمیان، کیهان اندیشه، شماره هفتادو دو
  45. مجتهدی، کریم، ( 1394 )، افلاطونیان متاخر از ادریس تا ویکتور کوزن، تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

 

 

  1. A.H.( 2008) The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval philosophy. Cambrige.
  2. Bréhier, E΄ (1971). The Philosophy of Plotinus, translated by Joseph Thomas,   Chicago & London: The University of Chicago Press
  3. Emilsson E K (2007). Plotinus on intellect. oxford : oxford University Press
  • John F. (1999). university of Iowa. Dionysius. vol. XVII.83-94 -Blank.D.(2010)Ammonius Hermeiou and His School. in L.Gerson(ed). The Cambridge History of Philosophy in Late Antiquity. Vol.2. New York : Cambridge University Press.
  • Jonathan(2017) -The first principle in late Neo pla tonism : study of ones causality in Proclus and Damascius –600-635
  • L.p. (1996).The Cambridge Companion to Plotinus Cambridge: Cambridge University Press
  • M.(2019).Ammoniuse and the Alexandrian School in A. Falcon (ed). Brills Companion to the Reception of Aristotle in Antiquity. Leiden:Brill
  • Helleman & Elgersma. (1980). Soul-Sisters, (A Commentary on Enneads Iv3.
  • Ted. (1995). the Oxford Companion to philosophy. Oxford university Press.
  • Meara Dominic J O .plotinus (2010) .cambridgeuniversity Press      
  • MarkJ.(2010)Plotinus on the Generation of intellect
  • Proclus (1964 ) The Elements of theology .a Revisd text with translation introduction and commentary by E.R.Dodds  .Oxford At the Clarendon press.
  • Plotinus(1952). The six Enneads. Translated by Stephen M Aackenna and B.S.Page.The university of Chicago