پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

راهبردهای امام هادی(ع) در مواجهه با چالش‌های فرهنگی شیعیان در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سید علاء الدین شاهرخی
دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/api.2024.2020042.1003
چکیده
بررسی ابعاد مختلف جریان‌های اندیشه‌ای فرهنگ‌ساز امامان معصوم(ع) در هر دوره زمانی می‌تواند بخشی از تاریخ سیاسی و فکری آن دوره را کامل‌تر تبیین نماید؛ از این‌رو شناخت اندیشه، گفتمان و راهبردهای فکری امام هادی(ع) به عنوان رهبر شیعیان امامی در ایران و سایر سرزمین های اسلامی امری ضروری است. راهبردهای فرهنگی یکی از مولفه‌های اساسی در پیشبرد اهداف میباشند زیرا از این طریق میتوان باورها و شیوه حیات انسانی مناسب را به جامعه مننتقل نمود. خشونت بیرحمانه و استبداد خلافت عباسی موجب چالش‌های متعدد فکری و فرهنگی جوامع اسلامی از جمله ایران شده بود؛ امام هادی(ع) با وجود شرایط دشوار عصر خود از طریق راهبردهای اندیشه محور و اثرگذار فرهنگی و با هدایت متفکران شیعه در ایران به خصوص در قم، اهواز، ری و خراسان به گفتمان‌سازی، جنبش نرم افزاری و ایجاد جریان جریان-سازی فرهنگی پرداخت. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام پذیرفت و نتایج آن بیانگر این نکات مهم است که امام تمرکز خود را بر جنبش نرم‌افزاری با پرورش و هدایت نیروهای فکری مستعد و کارآمد و رشد فکری جامعه قرار داد و جریان فکری پیروان اهل بیت(ع) در ایران و سایر سرزمین‌های اسلامی را حفظ و تقویت نمود؛ به سوالات مردم مستقیما یا از طریق شاگردانش پاسخ داد، با مخالفان مناظره نمود و اصحاب و شاگردانش را تشویق به انواع فعالیت فرهنگی در میان جامعه از جمله شاگردپروری، رفع ابهامات مردم، تالیف کتاب، مناظره و افشای افکار انحرافی نمود.
کلیدواژه‌ها
امام هادی(ع)
ایران
جریان سازی فرهنگی
پیروان اهل‌بیت(ع)
اندیشه های انحرافی

موضوعات

  1. نهج‌البلاغه امام علی (ع). (1378). ترجمه مصطفی زمانی. تهران: اسوه.
  2. آقانوری، علی. (۱۳۸۲). حدیث افتراق امت: نقل‌ها و پیامدها. هفت آسمان، ش ۱۸ .
  3. ابن‌جوزی، عبدالرحمان‌بن علی. ( 1418ق). تذکره الخواص. قم: منشورات الشریف الرضی.
  4. ابن حزم، علی بن احمد. (1416ق). الفصل فی الملل و الاهواء و النحل. تحقیق محمد ابراهیم نصر و عبد الرحمن عمیره. بیروت: دار جیل.
  5. ابن حوقل. (۱۳۴۵). صورة الارض، ترجمه دکتر جعفر شعار. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
  6. ابن‌خلکان، شمس‌الدین احمد‌بن محمد. (بی‌تا). وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان. تحقیق احسان عباس. بیروت: دارصادر.
  7. ابن‌شهر آشوب مازندرانی، ابوجعفر محمد بن علی. (1405ق). مناقب آل ابی طالب. بیروت: دارالاضواء.
  8. ابن فندق، ابوالحسن علی بن زید بیهقی. (۱۳۶۱). تاریخ بیهق. تهران:کتاب‌فروشی فروغی.
  9. ابن‌میثم بحرانی، میثم‌بن علی. (1427ق). شرح نهج‌البلاغه. قم: انوارالهدی.
  10. ابو زهره،محمد. (1996م). تاریخ المذاهب الاسلامیه. قاهره: دارالفکر العربی.
  11. اربلی، ابی‌الحسن علی بن عیسی. (1410ق). کشف الغمة فی معرفة الائمة. بیروت: دارالکتب الاسلامی.
  12. احمدی کچایی، مجید و ترابی میبدی، روح‌الله. (زمستان 1393). رفتارشناسی امام هادی و امام عسکری(ع) در تقابل با جریان‌های انحرافی تا دورۀ غیبت. پژوهش های مهدوی، ش 11. قم.
  13. اشعری قمی، حسن بن محمّد. (1385). تاریخ قم. ترجمة تاج‌الدین قمی. تحقیق محمّدرضا انصاری قمی. قم: کتاب‌خانه آیة الله العظمی مرعشی نجفی.
  14. اصطخری، ابواسحق ابراهیم. (۱۳۶۸). مسالک و ممالک. باهتمام ایرج افشار. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  15. اصفهانی، ابوالفرج. (1408ق). مقاتل الطالبین. تحقیق سیداحمد صقر. بیروت: منشورات الاعلی للمطبوعات.
  16. البهی، محمد. (1972). الجانب الاهی من التفکیر الاسلامی. دمشق: دارالفکر.
  17. -امین، سیدمحسن. (1403ق). اعیان الشیعه. بیروت: دارالتعارف.
  18. جبّاری، محمّدرضا. (1389). مکتب حدیثی قم. قم: زائر.
  19. حدود العالم من المشرق الی المغرب. (۱۳۷۲). تهران: دانشگاه الزهرا.
  20. حرانی، حسن‌بن علی‌. (بی‌تا). تحف العقول عن آل­الرسول(ص). ترجمه احمد جنتّی عطایی. تهران: اسلامیه.
  21. حرعاملی، محمدبن حسن. (1410ق). وسایل الشیعه. تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی. تهران: مکتبه الاسلامیه.
  22. حیدری آقایی، محمود و سایر نویسندگان. (1385). تاریخ تشیع. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  23. خوانساری، محمدباقر. (بی‌تا). روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات. به­کوشش اسدالله اسماعیلیان. قم: اسماعیلیان.
  24. دیوید، فرد.آر. (1394). مدیریت استراتژیک. ترجمه علی پارساییان. تهران: نشر دفتر پژوهش های فرهنگی.
  25. رازی، ابوحاتم. (1392ق). کتاب الزینه. تصحیح عبدالله سلوم سامرایی. بغداد: دارالحریمه.
  26. رفیعی، علی. (1373). تحلیلی از تاریخ دوران دهمین خورشید امامت. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  27. زینلی، بهمن. (مهر1396). بررسی و تحلیل شیوه مواجهه امام هادی‌(ع) با چالش‌های دوران امامت. سخن تاریخ، مقاله 4، دوره 11، ش 26.
  28. سبحانی، جعفر. (1418ق). موسوعه طبقات الفقهاء. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
  29. شناخت مذاهب اسلامی. ( ۱۳۷۹). واحد تدوین کتب درسی. قم: سازمان حوزه‌های مدارس علمیه خارج از کشور.
  30. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (1363). الملل و النحل. تحقیق محمد بن فتح بدران. قم: شریف رضی.
  31. صدوق، محمدبن علی. (1402ق). الامالی. قم: بنیاد معارف اسلامی.
  32. ----، ---------. ( بی‌تا). التوحید. تحقیق هاشم حسینی تهرانی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  33. صدیقی، غلامحسین. (1375). جنبش‌های دینی ایرانی در قرن‌های دوم و سوم هجری. تهران: پاژنگ.
  34. طبری، محمدبن جریر. (1409ق). تاریخ طبری. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
  35. طبرسی، احمد بن‌علی. (1372). الاحتجاج. تحقیق ابراهیم بهادری. قم: نشر اسوه.
  36. طبسی، محمد جواد. (1426ق). حیاه الامام الهادی. قم: دارالهدی.
  37. طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن. (1404ق). اختیار معرفه الرجال. تحقیق سیدمهدی رجایی. قم: مؤسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث.
  38. عطاردی، عزیزالله. (1410ق). مسند الامام الهادی. قم: الموتمر العالمی للامام الرضا (ع).
  39. فرهنگ جامع سخنان امام حسین(ع). ( 1386). جمعی از نویسندگان. قم: معروف.
  40. فیاض، عبداللّه. (1406ق). تاریخ الامامیه و اسلافهم من الشیعه منذ نشأه التشیع حتی مطلع القرن الرابع الهجری. بیروت: موسسه الاعلمی.
  41. قرشی­کرین، سیدحسن و پهلوانی، خدیجه. (1396)، اصحاب قمی امام هادی(ع) و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی. تاریخ اسلام. سال هجدهم. ش 71.
  42. کشی، محمد بن عمر. (1418ق). اختیار معرفة الرجال. تعلیق میرداماد استرآبادی. قم: آل­البیت.
  43. کلینی، محمد بن یعقوب. (1418ق). الکافی. تهران: اسوه.
  44. مادلونگ، ویلفرد (بهمن و اسفند1372). تشیّع امامی و زیدی در ایران. ترجمة رسول جعفریان. مجلة کیهان اندیشه. ش52.
  45. ماوردی، ابوالحسن. (1406ق). الاحکام السلطانیه. قم: مکتب الاعلام الاسلامى.
  46. ماوردى، ابوالحسن. (1415ق). ادب الدنیا و الدین. تحقیق یاسین محمد السواس. بیروت: دار ابن­کثیر.
  47. مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
  48. مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین. (1409ق). اثبات الوصیه لامام علی‌بن ابی‌طالب(ع). بیروت: دارالضواء.
  49. -----، --------------. (بی‌تا). مروج­الذهب و معادن­الجوهر. تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید. بیروت: دارالمعرفه.
  50. مشکور، محمدجواد. (1379). تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلام. تهران: اشراقی.
  51. مطهری، مرتضی. (1378). آسیب‌شناسی دینی. تهران: هماهنگ.
  52. مفید، محمدبن محمدبن نعمان. (1413ق). الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد. قم: المؤتمرالعاملی لالفیه الشیخ المفید.
  53. مقدسی، مطهر بن طاهر مقدسی. (1390). آفرینش و تاریخ. ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگاه.
  54. منتظرالقائم، اصغر؛ پیرمرادیان، مصطفی و سلیمانی زهرا. (تابستان1396). راهبردها و مهندسی فرهنگی امام هادی(ع) در مواجهه با اهل سنت. شیعه پژوهی. دوره 3. ش 11.
  55. نجاشی، ابوالعباس احمدبن علی. (1407ق). رجال النجاشی. تحقیق سیدموسی شبیری زنجانی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  56. نوبختی، ابومحمد حسن بن موسی. (1400). فرق الشیعه. ترجمه محمدجواد مشکور. تهران: علمی و فرهنگی.
  57. نوری، حسین بن محمدتقی. (1408ق). قم: مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل‌ مؤسسة آل­البیت(ع) لإحیاء التراث.
  58. واخ، یواخیم. (1380). جامعه شناسى دین. ترجمه جمشید آزادگان. تهران: سمت.
  59. وبر، ماکس. (1374). اقتصاد و جامعه. ترجمه عباس منوچهری و غیره. تهران: مولی.
  60. ولهوزن، یولیوس. (1375). تاریخ سیاسی صدر اسلام شیعه و خوارج. تهران: دفتر نشر معارف اسلامی.
  61. یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب. (1414ق). تاریخ یعقوبی. قم: منشورات الشریف الرضی.
  62. -Bilton, Tony & others (1997). Introductory Sociology. third edition. Macmillan Press.
  63. M, (1972). The Archaeology of Knowledge. Translated by A.M. Sheridan Smith. New York: Pantheon Books.

  • تاریخ دریافت 19 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 27 دی 1402
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1402