پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

واکاوی نظریه ی وحدت وجود در مذهب تجلّی از نگاه عطار و شیخ شبستری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارزبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دکتری تاریخ ایران دانشگاه شیراز و دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانش آموخته زبان و ادبیات و فارسی دانشگاه یاسوج
10.22034/api.2024.2019797.1002
چکیده
در جهانبینی وحدت وجود، تمام ممکنات ازسلسله مراتبی تشکیل شده اند که از ماده اولی شروع و به وجود کلی منتهی می گردند و همه ی موجودات مانند دوایر متحد المرکز، مرکز یگانه ی خود را که وجود است، منعکس می سازند. در این جهانبینی انسان از تجلّی اسمائی و صفاتی حق و عالَم از تجلّی افعالی او نمود یافته و محبوب ازلی با فیض های اقدس و مقدّس خود باعث ظهور این همه نقش و نگار شده است. شعر عرفانی فارسی مبیّن تفکر وحدت وجودعرفانی و بازتاب مفاهیم عمیق شعرای عارف و عاشقی است که با تجربه‌ی عرفانی خود به بیان آن پرداخته‌اند.از این رو تبیین و تحلیل اشعار عطاّر وشیخ شبستری نشان می‌دهد که ایشان به مضمون‌های مشابهی در مورد تجلّی وحدت پرداخته اند؛ زیرا هر دو متّفق القولند که آفرینش از تجلّی اسمائی، صفاتی و افعالی خداوندِ واحد به ظهور رسیده است و تمام ممکنات چونان آینه‌های متعددی هستند که ، با توجه به خصوصیتی که دارند، مَجلای آن ذات مطلق اند. تمثیل آینه بارزترین تمثیلی است که آن دو عارف در این مورد به کار می‌برند تا بدین وسیله رابطه‌ی ممکنات با تجلّی حق را نشان دهند. تنها تفاوت آنان در این است که عطّار با نگاهی عاشقانه‌تر نسبت به شبستری به ظهور حق در آینه‌ی ممکنات توجه می نماید؛ و شبستری با حجب و حیای بیشتر و با خضوعی تیزبین تر کوس رسوایی سرمی کشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Theory of Unity of Existence in the Religion of Manifestation from the Perspective of Attar and Sheikh Shabestari

نویسندگان English

Abdul Majid Mohagheghi 1
Sosan Ghasemi Heidari 2
Zeinab Mohammadi 3
1 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran
2 PhD in Iranian History from Shiraz University and Master's student in Political Science from Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
3 Graduated from Yasuj University, Persian Language and Literature.
چکیده English

In the worldview of the Unity of Being, all possibilities are composed of a hierarchy that starts from the first matter and ends with the universal being, and all beings, like concentric circles, reflect their unique center, which is existence. In this worldview, man is manifested from the manifestation of names and attributes of God, and the world is manifested from the manifestation of his actions, and the eternal Beloved, with His holy and sacred graces, has caused the emergence of all these patterns and images. Persian mystical poetry is an expression of the thought of the mystical unity of being and a reflection of the deep concepts of the mystic and loving poets who have expressed it with their mystical experience. Therefore, the explanation and analysis of the poems of Attar and Sheikh Shabestari shows that they have addressed similar themes regarding the manifestation of unity; Because both agree that creation has emerged from the manifestation of the names, attributes, and actions of the one God, and that all possibilities are like numerous mirrors that, according to their characteristics, are the reflection of that absolute essence. The metaphor of a mirror is the most obvious metaphor that these two mystics use in this case to show the relationship between possibilities and the manifestation of truth. Their only difference is that Attar looks at the manifestation of truth in the mirror of possibilities with a more romantic gaze than Shabestari; and Shabestari faces the shame of the head with greater modesty and modesty, and with a more acute humility.

کلیدواژه‌ها English

Unity of existence
manifestation
mirror
perfumer
Shabestari
  • قرآن کریم ،ترجمه مهدی الهی قمشه­ای. (1382). چاپ سوم، قم، ام ابیها.
  • شبستری، محمود. (1371). مجموعه­ی آثار. به اهتمام صمد موحد. چاپ دوم، تهران، کتابخانه طهوری.
  • شفیعی کدکنی، محمد رضا. (1380). زبور پارسی، نگاهی به غزل­های عطّار نیشابوری، چاپ دوم، تهران،انتشارات آگاه .
  • طباطبائی، محمّد حسین.(1384). تفسیر المیزان، تهران،بنیاد علمی و فرهنگی علامه طباطبائی.
  • ضیاء نور، فضل الله.(1369). وحدت وجود، سیر تاریخی و تطّور وحدت وجود و بررسی آن در آثار ابن عربی و مولانا با مقدمه­ی دکتر محمّد باقر کتابی، تهران، انتشارات زوّار.
  • عطّار نیشابوری، فرید­الدین. (1380). دیوان . به اهتمام و تصحیح تقی تفضلّی، چاتپ اوّل، تهران،شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  • فروزانفر،بدیع الزمان.(1370).احادیث مثنوی،چاپ پنجم،تهران: انتشارات امیر کبیر.
  • کاشانی، عز الدین محمود. (1325) . مصباح­الهدایه و مفتاح­الکفایه، تصحیح جلال­الدین همائی،چاپ چهارم، تهران: انتشارات سنایی.
  • کاشف الغطا، محمد حسین. (1373)."وحدت وجود یا وحدت موجود"مجله­ی کیهان اندیشه، شماره­ی 55، مرداد و شهریور.
  • ماسینون، لوئی. (1383). مصائب حلاج، ترجمه­ی ضیاء­الدین دهشیری، تهران، انتشارات جامی.
  • مشرفی، نگین. (1388). "بررسی تاریخی - تحلیلی نظریه تجلّی در عرفان اسلامی" فصلنامه علمی- پژوهشی علوم اسلامی، شماره­ی 16، زمستان. 
  • نصر، سید حسین(1382). جاودان خرد،سروش، تهران