واکاوی زوایای مختلف فعل مجهول در قرآن کریم(بررسی موردی سوره‌ی مبارکه‌ ‌بقره)

کیانی, محمد باقر; احمدی, حسین

doi:10.22034/api.2023.709287

واکاوی زوایای مختلف فعل مجهول در قرآن کریم(بررسی موردی سوره‌ی مبارکه‌ ‌بقره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد باقر کیانی ¹

حسین احمدی ²

¹ استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

² دکتری زبان و ادبیات عرب، شهر کرد، ایران

10.22034/api.2023.709287

چکیده

فعل مجهول یک فرایند زبانی است که در زبان عربی از منظرگاه‌های صوتی وآوایی، اشتقاقی، معنایی، ونحوی وهمچنین زوایای گوناگون دیگری که در این پژوهش مورد نظر ما نیستند مورد پژوهش قرا می‌گیرد. ساختار فعل معلوم ومجهول از ابعاد مختلف، از دیر باز مورد توجه وبررسی قرار گرفته است که در مطالعات زبانی وعلوم زبانشناسی، زوایای ناگفته‌ی این عنصر نحوی هرچه بیشتر آشکار گردید. پژوهش حاضر در پی ‌آن است تا 1. اهمیت هم ریشه بودن افعال را در تولید صوت وآوای افعال مجهول آشکار سازد، 2. مقوله‌ی حذف فاعل وحاکمیت مفعول وارتباط آن با لازم ویا متعدی بودن فعل مجهول را تبیین نماید و3. درباره‌ی افعال مجهول دو مفعولی وایجاد نقش دستوری جدید بحث کند. از آنجا که اهمیت مفهومی مبحث افعال و از جمله افعال مجهول برای ما غیر عرب زبانان بیشتر از طریق تلاوت قرآن‌کریم نمود می‌یابد، جستار پیشرو در پیّ آن است تا مثال‌های تحلیلی از آیات قرآن‌کریم باشند. انجام این پژوهش به شکل توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است

کلیدواژه‌ها

قرآن کریم

سوره بقره

اشتقاق اکبر

حاکمیت ومرجع گزینی

فعل مجهول

قرآن کریم
استرآبادی، رضی الدین محمد بن الحسن، (1366ه.ش)، شرح الرضی علی الکافیة، حاشیة سیّد شریف جرجانی، تهران - انتشارات مرتضوی .
أنور، عبد الحمید الموسی(2010) فی اللغة العربیة و فنون(الضّاد)، دار النهضة العربیة، بیروت، لبنان
تیموری، ابراهیم (1384)، راهنمای تافل، تهران – انتشارات رهنما .
دبیری مقدم، محمد (1378) زبانشناسی نظری پیدایش و تکوین دستور زایشی، تهران، انتشارات سخن
راسخ مهند، محمد، (1386) ساخت ناگذرا در فارسی، مجله زبان وزبان شناسی، دوره 3، شماره اول، دانشگاه بوعلی سینا .
زرکوب، منصوره (1391) بررسی تطبیقی فعل مجهول در زبان های فارسی و عربی از منظر دستوری و معنایی، سال چهارم، پیاپی2، دانشگاه اصفهان .
زوز، لیلة، (2009)، المبنی للمجهول بین انتزال البنیة واسترسال المعنی، مجلة کلیة الآداب و العلوم الإنسانیة و الإجتماعیة، العدد الخامس
سلیمان، فتح الله احمد، (1197) الفعل فی سورة‌البقرة، دراسة لغویة،‌الدکتور فتح الله احمد سلیمان،‌ قاهره
سیوطی، جلال الدین عبدالرحمان، (1997) المزهر فی علوم اللغظ و انواعها، قم، انتشارات فیروزآبادی
الشرتونی، رشید، (1368) مبادی العربیة فی الصرف و النحو، قم، مؤسسه انتشارات دارالعلم
الشمسان، أبو اُوس، (2011) إهمال المبنی للمفعول (المجهول). مطبعة المدنی، الجدّه .
عبد الفتاح، محمد، (2006) فعل المبنی للمجهول فی اللغة‌العربیة‌، اهمیة، مصطلاحته، اغراضه، مجلة جامعة دمشق، المجلد22
عبد القادر، عبد الجلیل(2002) علم اللسانیات الحدیثة، عمان، اردن،چاپ اول.
----- ، -------، (2011) علم الصرف الصوتی،دار الصفا للنشر و التوزیع،عمان
الغلایینی، مصطفی، (1330)، جامع الدروس العربیة، بیروت، بینا .
قباوه، فخر الدین، (2007) وظیفة المصدر فی الاشتقاق و الإعراب بحث میدانی للتأصیل،دار القلم العربی،چاپ اول
گلفام، ارسلان، (1385) اصول دستور زبان، تهران، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی انتشارات سمت.
مقدور، احمد محمد(2001) اللسانیات و آفاق الدرس اللغوی، دار المعاصر، بیروت، لبنان
ممدوح، محمد خسارة، (2008) علم المصطلح و طرائق وضع المصطلحات فی العربیة، دار الفکر، دمشق
نوبهار، مهرانگیز، (1372) دستور کاربردی زبان فارسی، تهران، انتشارات رهنما
الوعر، مازن (بیتا) التولید النحوی و الدلالی والصوتی لصیغ المبنی للمجهول فی اللغة‌العربیة معالجة لسانیة، حاسوبیة، جامعة دمشق