پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

نقش آسیب شناسی فرهنگی ریشه های اختلافات مسلمانان در آینده روند بیداری اسلامی با تکیه بر آموزه های نبوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22034/api.2022.705955
چکیده
باورها و اعتقادات اسلامی قادر است با معنابخشی‌ به زندگی اجتماعی و قاعده‌مندسازی مناسبات گروهی موجب هم-گرایی میان مسلمانان شود اما جوامع اسلامی با اختلافات گسترده و پیچده­ای مواجه است؛ یکی از مهم­ترین اهداف متفکران اسلامی برای بیداری ملت­های مسلمان، مقابله با اختلافات بوده است. این پژوهش تلاش دارد ریشه­های فکری و فرهنگی اختلافات مسلمانان را باوجود تاکیدات بسیار قرآن و سیره نبوی بر وحدت، مورد آسیب­شناسی قرار دهد . این مقاله با استفاده از روش تحلیلی- تاریخی و با بهره­مندی از منابع (روش) تلاش دارد این موضوع اساسی را بررسی نماید که هرگونه آینده­نگری و برنامه­ریزی برای وحدت اسلامی منوط به شناسایی عوامل ایجادکننده اختلاف است که عموما اعتقادی و فرهنگی هستند. شناسایی و علاج ریشه­های اختلاف میان مسلمانان موجب موفقیت موج بیداری­اسلامی و ناکامی طرح­های تفرقه­انگیز در جهان اسلام می­شود؛ دقت و تامل در قرآن­مجید و سیره حضرت محمد(ص) گویای اهمیت و ضرورت این موضوع است. مهم­ترین محورهای رفع آسیب­های فرهنگی اختلافات: توحید محوری فکری، اصلاح اندیشه ­های بی­بنیان، هم­بستگی و مدارای اعتقادی، طرد قومیت گرایی افراطی، نکوهش برتری انگاری شخصی و گروهی، استفاده هدفمند از اجتماعات مذهبی به­ویژه حج، طرح حقوق مشترک انسانی، به­کارگیری اخلاق اسلامی و تکیه بر آموزه­های مشترک دینی مسلمانان است .
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1- قرآن کریم
2- نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین علی(ع). 1385. تحقیق و ترجمه محمد دشتی. قم: پیام عدالت.
3-الألوسی البغدادی، محمود. 1314ق. بلوغ الأرب فی معرفه أحوال العرب. مصر: دارالکتاب المصری.
4- آیتی، محمدابراهیم. 1366. تاریخ پیامبر اسلام. تهران: دانشگاه تهران.
5- ابن اثیر، علی‌بن ابی‌الکریم. بی‌تا. اسدالغابه فی معرفه الصحابه. بیروت: دار احیاء‌التراث‌العربی.
6- ابن اثیر، علی‌بن ابی‌الکریم. 1385ق. الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
7- ابن سعد، محمد. 1405ق. الطبقات الکبری. بیروت: دار صادر.
8- ابن عبدربه، شهاب‌الدین احمد. 1986م. العقدالفرید. بی‌جا: دار و مکتبه الهلال.
9 -ابن‌عربی، ابوبکر محمدبن عبدالله. 1967م. احکام القرآن. تحقیق علی‌محمد البجاوی. قاهره: عیسی البابی الحلبی و شرکاه.
10- ابن کثیر، ابوالفداء (1409ق). البدایه و النهایه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
11-ابن هشام، عبدالملک، السیرة‌النبویة (1375ق). تحقیق مصطفی سقا و دیگران، مصر: مطبعة مصطفی البابی الحلبی.
12-اشعری، ابوالحسن. 1405ق. مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین. تحقیق محمد محیی­الدین عبد الحمید. قاهره: المکتبه­النهضه­المصریه.
13- افتخاری، اصغر. 1391. بیداری اسلامی در نظر و عمل. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
14-  البهی، محمد. 1972م. الجانب الاهی من التفکیر الاسلامی. دمشق: دار الفکر.
15- بلاذری، احمدبن یحیی (1424ق). انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت: دارالفکر.
16-بلاشر، رژی. 1363. تاریخ ادبیات عرب. ترجمه آذرتاش آذرنوش. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
17-پژوهنده، محمدحسین. 1386. آسیب­شناسی وحدت اسلامی، نشریه پژوهش­های اجتماعی اسلامی. ش 67-68.
18- جمال فرزند وحی، الهام جلیلیان و سمیه محققی. 1399. سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) در تحکیم وحدت امت اسلامی. نشریه فصلنامه تخصصی حسنا، ش 29-30.
19- جمالی زاده، احمد. پاییز و زمستان 1386. آسیب­شناسی اخلاقی وحدت در سیره نبوی.  مشکو‌ة. شماره 96 و 97.
20- حر عاملی، محمدبن حسن. 1382. وسائل‌الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
21- حسینی، سیدحسین. فروردین1389. وحدت اسلامی و راهکارهای سیاسی - فرهنگی پیامبر اکرم(ص). فصلنامه معرفت. ش 33.
22- حمیدالله، محمد. 1377. نامه‌ها و پیمان‌های سیاسی حضرت محمد(ص) و اسناد صدر اسلام. ترجمه محمد حسینی. تهران: سروش.
23- خزایی، حسین. 1386. وحدت و انسجام در سیره تربیتی پیامبر. نشریه زمانه. ش 63.
24- دورانت، ویل. 1368. تاریخ تمدن. ترجمه ابوطالب صارمی و دیگران. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
25- دین‌پرور، سیدجمال‌الدین و جمعی از نویسندگان بنیاد نهج‌البلاغه. 1394. دانشنامه نهج البلاغه. تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.
26- رازینی، علی. 1386. پژوهشی پیرامون مفردات قرآن. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
27- راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد. بی‌تا. المفردات فی غریب الفاظ القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
28- رهنمایی، سیداحمد. پاییز 1378. آسیب شناسی فرهنگی. مجله معرفت. شماره 30.
29- زرین‌کوب، عبدالحسین. 1364. تاریخ مردم ایران قبل از اسلام. تهران: امیرکبیر.
30 - سبحانی، جعفر. 1411 ق. بحوث فی الملل و النحل. بیروت: الدار الاسلامیه.
31- زنجانی، فضل اللّه. 1417ق. تاریخ علم الکلام فی الاسلام. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
32- سقا، مصطفی، الابیاری، ابراهیم شلبی، عبدالحفظی. 1363. سیره‌النبویه لابن هشام. قم: مهر.
33- شرف الدین، عبدالحسین. 1351. اجتهاد در مقابل نص. ترجمه علی دوانی. تهران:کتابخانه بزرگ‌ اسلامی.
34- شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. 1363. الملل و النحل. تحقیق محمد بن فتح بدران. چاپ سوم. قم:  شریف رضی.
35-صائب، عبد الحمید. 1417ق. تاریخ الاسلام­الثقافی و السیاسی. قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة.
36- صمیمی، مینو. 1382. محمد(ص) در اروپا. ترجمه عباس مهرپویا. تهران: اطلاعات.
37- طبری، محمد بن جریر. بی­تا. تاریخ الامم و الملوک (تاریخ طبری). تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارسویدان.
38 -فیاض­العلوانی، طه جابر. 1987م. ادب الاختلاف فی الاسلام. فیرجینیا: المعهد العالمی للفکر الإسلامی.
39- عبدالرزاق، مصطفی. 1363ق. تمهید لتاریخ الفلسفة الاسلامیه. قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
40- علی، جواد. 1367. تاریخ مفصل عرب قبل از اسلام. ترجمه محمدحسین زمانی. بابل: کتابسرای باب بابل.
41- علیانسب، سید ضیاءالدین و سرووند، اکرم. تابستان 1400. مستندات قرآنی بیداری جامعه بشری بر مبنای فطری بودن وحدت. مطالعات بیداری اسلامی. سال دهم. ش 2 (پیاپی 20).
42 - عمید، حسن. 1377. فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
43- کلینی، محمدبن یعقوب. 1365. الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
44- گرانپایه، بهروز. 1377. فرهنگ و جامعه. تهران: شریف.
45- لمان، نرمان. 1352. اصول روان‌شناسی. ترجمه محمود ساعتچی. تهران: امیرکبیر.
46- مجلسی، محمدباقر. 1403ق. بحارالانوار. بیروت: دار احیاءالتراث­العربی.
47- مصطفوی، حسن. 1368. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌.
48- مطهری، مرتضی. 1359. خدمات متقابل اسلام و ایران. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
49- معین، محمد. 1360.  فرهنگ معین. تهران: امیرکبیر.
50- مقری فیومی، احمد بن محمد بن علی. 1397ق. الطبعة الثانیة.  قاهره: دارالمعارف.
51- موثقی، احمد. 1370. استراتژی وحدت در اندیشه سیاسی اسلام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
52-واقدی، محمدبن عمر. 1409ق. المغازی. تحقیق مارسدن جونز. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
53- هندی، علاء الدین. ١٩٨٥م. کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال. بیروت: مؤسسه الرساله.
54- یعقوبی، احمدبن ابی‌یعقوب. 1373. تاریخ الیعقوبی. قم: منشورات الشریف الرضی.
55. Esposito, John 1998. Islam: The Straight Path. Oxford University Press.
دوره 1، شماره 1
خرداد 1401
صفحه 1-14

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1401