پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

کاربرد مفاهیم حرف "لام" از نظر صرفی، نحوی و بلاغی در پانزده جزء دوم قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبادان، آبادان، ایران
2 کارشناس ارشد گروه زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبادان، آبادان، ایران
10.22034/api.2022.705947
چکیده
حرف لام از نظر صرفی و نحوی و بلاغی با معانی مختلف در قرآن کریم کاربرد دارد. شناخت درست نقش و معنای آن، نقاب را از چهره زیبای معانی قرآن بر می­دارد، زیرا که لام جاره به نوزده معنی و کاربرد، لام جازمه، به شش معنای مختلف و لام ناصبه، به سه معنا و کاربرد متفاوت و لام غیرعامل نیز با سه معنای متفاوت در قرآن کریم به­کار رفته­اند. در این جستار موضوعات یاد شده بالا با شواهد متعدد قرآنی در پانزده جزء دوم قرآن کریم براساس متد نقلی تحلیلی مورد بررسی و کنکاش علمی قرار گرفته­اند تا بهره­گیران محترم قرآنی و اهل تحقیق دریابند که حرف "لام" در قران کریم دارای معانی متفاوت است و با ژرف­نگری در معانی این حرف به معنا و مفهوم اصیل قرآنی برسند و حسب مورد حکم آیه را استنباط نمایند.
کلیدواژه‌ها

۱- ابن عاشور، محمد ­ظاهر، (۲۰۰۸م)، تفسیر التحریر والتنویر، تونس: الدار التونسیة للنشر.
۲- ابن عطیه اندلسى، عبد الحق بن غالب، (۱۴۲۲ق)، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دارالکتب العلمیه.
۳- امین، سیده نصرت، (‌‏۱۳۸۹ش)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، اصفهان: نشر گلبهار.
۴- آلوسى، سید محمود، (۱۴۱۵ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار الکتب العلمیه.
۵- اندلسى، ابوحیان محمد بن یوسف، (۱۴۲۰ق)، ‏البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر.
۶- آیتى، عبد المحمد، (۱۳۷۴ش)، ترجمة قرآن، تهران: انتشارات سروش‏.
۷- ثقفى تهرانى، محمد، (۱۳۹۸ش)، تفسیر روان جاوید، تهران: انتشارات برهان.
۸- حائرى تهرانى، میر سیدعلی، (۱۳۷۷ش)، مقتنیات الدرر وملتقطات الثمر، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
۹- حسینی، سیدعلی، (۱۳۸۹ش)، ترجمه و شرح مغنی الأدیب، قم: چاپ اسلامی.
۱۰- حسینى شاه‌ عبد العظیمی، حسین بن احمد، (۱۳۶۳‌ش)، تفسیر اثنا عشری، تهران: انتشارات میقات‏.
۱۱- حسینى شیرازى، سید محمد، (۱۴۲۴ق)، تقریب القرآن إلى الأذهان، بیروت: دار العلوم.
۱۲- حسینى همدانى، سید محمدحسین، (۱۴۰۴ق)، انوار درخشان، تهران: انتشارات لطفى.
۱۳- حقی بروسوى، اسماعیل، ‏(۱۲۵۵ق)، تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر.
۱۴- سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب ‌الله، (۱۴۱۹ق)، ‏إرشاد الأذهان إلى تفسیر القرآن، بیروت: دار التعارف للمطبوعات‏.
۱۵- سمرقندى، نصر بن محمد بن احمد، (۱۴۱۳ق)، بحر العلوم‌، بیروت: دار الکتب العلمیة.
۱۶- سیوطى، ‏جلال الدین، (۱۴۱۶ق)، تفسیر الجلالَین، بیروت: النور للمطبوعات.
۱۷- شجاع پوریان، ولی‌الله، (۱۳۸۵ش)، فرهنگ‌نامه افعال متعدّی به حرف جر، اهواز: انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.
۱۸- شریف لاهیجى، محمد بن على، (۱۳۷۳ش)، ‏تفسیر شریف لاهیجی، تهران: دفتر  نشر داد.
۱۹- طباطبایی، سید محمدحسین، (۱۳۷۴ش)، تفسیر المیزان، ترجمة سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
۲۰- طالقانى، سید محمود، (‌۱۳۶۲ش)، پرتویى از قرآن، تهران: شرکت سهام انتشار.
۲۱- طبرسى، فضل بن حسن، ‏(۱۳۷۷ش)، تفسیر جوامع الجامع، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزة علمیة قم.
۲۲- طنطاوى، محمد، (۱۹۷۷م)، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قم: مرکز تحقیقات کامپیوترى علوم اسلامى، نرم‌افزار جامع.
۲۳- فیض کاشانى، ملا محسن، (۱۴۱۸ق)، ‏الأصفى فی تفسیر القرآن، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى‏.
۲۴- فیضى دکنى، ابوالفضل، (۱۳۰۶ق)، سواطع الإلهام فی تفسیر القرآن، بیروت‏: دار الفکر، نرم افزار جامع تفاسیر.
۲۵- قرطبى، محمد بن احمد، (۱۳۶۴ش)، الجامع لأحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
۲۶- قمى مشهدی، محمد بن محمدرضا، (۱۳۶۸ش)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
۲۷- کاشانى، ملا فتح الله، (۱۳۷۷ش)‏، خلاصة المنهج، تهران: انتشارات اسلامیه‏.
۲۸- گنابادى، سلطان محمد، (۱۴۰۸ق)، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
۲۹- مظهرى، محمد ثناء الله (۱۴۱۲ق)، التفسیر المظهری، پاکستان: مکتبة رشدیة.
۳۰- مغنیة، محمدجواد، (۱۴۲۴ق)، تفسیر الکاشف، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
۳۱- مکارم شیرازى، ناصر، (۱۳۶۳ش)، الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، قم: مدرسه امام على بن ابی‌طالب (ع).
۳۲- میبدى، رشیدالدین، (۱۳۷۷ش)، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
۳۳- نجفى خمینى، محمدجواد، (۱۳۹۸ش)، تفسیر آسان، تهران‏: انتشارات اسلامیة.
۳۴- یعقوب، امیل بدیع، (۱۹۸۸م)، موسوعة الحروف فی اللغة العربیة، بیروت: دارالجیل، بیروت.
دوره 1، شماره 2
آذر 1401
صفحه 91-104

  • تاریخ دریافت 13 تیر 1402
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1401