پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

نسبت منطق با زبان در آراء فلسفه زبانی ابوحامد محمد غزالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، لرستان، ایران
2 استادیار، گروه زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، لرستان، ایران
10.22034/api.2024.2021227.1010
چکیده
هدف: هدف این پژوهش بررسی نسبت میان منطق و زبان و اجزاء آن از دیدگاه ابوحامد غزالی است؛ به‌ویژه با توجه به اینکه رویکردهای او در فلسفه زبانی در دو حوزه منطقی و مابعدالطبیعی قابل طبقه‌بندی است.
روش پژوهش: روش تحقیق بر پایه جست‌وجو و تحلیل محتوای رساله‌های غزالی و نیز کتاب‌ها و مقالات مرتبط با فلسفه او است و داده‌ها از متون اصلی و پژوهش‌های ثانویه استخراج شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که غزالی همانند فیلسوفانی چون فارابی، ابن‌سینا و نیز متأخرانی مانند ملاصدرا از اقسام وجود به‌طور کلی و اقسام وجود زبانی به‌طور خاص، شامل وجود لفظی و وجود کتبی، سخن گفته است. همچنین او در بحث‌های مربوط به حد و قیاس، به نسبیت گزاره‌های تجربی و قراردادی بودن وضع الفاظ و دلالت‌های آن‌ها پرداخته است.
نتیجه‌گیری: بر اساس مجموعه آرای او در حوزه فلسفه زبان، می‌توان سه گونه زبان تشبیهی، زبان بلاکیف و زبان بی‌زبانی را استخراج کرد. توضیح تفصیلی این گونه‌ها در متن مقاله دنبال می‌شود. افزون بر این، تحلیل دیدگاه‌های غزالی نشان می‌دهد که او کوشیده است مرزی روشن میان زبان و حقیقت برقرار کند. همچنین نگاه او می‌تواند چارچوبی برای فهم نحوه بیان‌پذیری مفاهیم دینی و فلسفی فراهم آورد.

چکیده تصویری

نسبت منطق با زبان در آراء فلسفه زبانی ابوحامد محمد غزالی
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Relation of Logic to Language in Abu Hamid Muḥammad al-Ghazalis Philosophical Views on Language

چکیده English

Objective: The objective of this study is to examine the relationship between logic and language, along with their constituent elements, from the perspective of Abu Ḥamid al‑Ghazali, particularly in light of the fact that his approaches to linguistic philosophy can be classified into the logical and the metaphysical domains.
Method: The research method is based on the examination and content analysis of al‑Ghazalis treatises, as well as books and articles related to his philosophy. The data have been extracted from his primary texts and relevant secondary studies.
Results: The findings indicate that al‑Ghazali, similar to philosophers such as al‑Farabi, Ibn Sina, and later thinkers like Mulla Sadra, discusses various types of existence in general and linguistic modes of existence in particular, including verbal and scriptural existence. He also addresses the relativity of empirical propositions and the conventional nature of the assignment of words and their signification within the framework of definition and syllogism.
Conclusions: Based on his corpus in the field of the philosophy of language, three types of language can be identified: analogical language, language without modality, and the language of no‑language. Detailed discussion of these types is provided within the article. Moreover, the analysis of al‑Ghazālī’s views shows that he seeks to establish a clear boundary between language and reality. His perspective also offers a framework for understanding the expressibility of religious and philosophical concepts.

کلیدواژه‌ها English

Abu Hamid Muhammad al‑Ghazali
Logic
Language
Philosophy of Language
ابراهیمی دینانی، غلامحسین. (1375). منطق و معرفت در نظر غزالی. تهران: انتشارات امیر کبیر.
توکلی­پور، محمد و همکاران. (1395). زبان دین از دیدگاه غزالی. پژوهشنامه فلسفه دین. شماره 28، ص 46-25.
غزالی، ابو حامد محمد. (1396). تهافت الفلاسفه. ترجمه علی اصغر حلبی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
غزالی، ابو حامد محمد. (1390). المستصفی من علم الاصول. تهران: ناشر احسان.
غزالی، ابو حامد محمد. (1381). مقاصد الفلاسفه. ترجمه محمد خزائلی. تهران: انتشارات جامی.
غزالی، ابو حامد محمد. (1993). معیار العلم فی المنطق. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
غزالی، ابو حامد محمد. (1373).  المحک النظر. بیروت: دارالفکر البنانی.
فارابی، ابونصر. (1389). احصاء العلوم. مترجم، حسین خدیو جم. تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
ملا صدرا، صدرالدین. (1362). اللمعات المشرقیه فی الفنون المنطقیه. تهران: انتشارات آگاه.
یثربی، سید یحیی. (1390). فلسفه مشاء. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
یثربی، سید یحیی. (1383). عیار نقد 2. قم: مؤسسه بوستان کتاب
Copleston, F. (1985). A history of philosophy (Vol. 2). Bantam Doubleday Dell Publishing House.
Ebrahimi Dinani, G. (1996). Logic and knowledge in the thought of Ghazali. Tehran: Amir Kabir Publishing.
Farabi, Abu Nasr. (1389). Ihsa al-Ulum (H. Khadiv Jam, Trans.). Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad. (1373). Al-Mahakk al-Nazar. Beirut: Dar al-Fikr al-Lubnani.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad. (1381). Maqasid al-Falasifa (M. Khazaeli, Trans.). Tehran: Jami Publishing.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad. (1390). Al-Mustasfa min Ilm al-Usul. Tehran: Ehsan Publishing.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad. (1396). Tahafut al-Falasifa (A. A. Halabi, Trans.). Tehran: University Publishing Center.
Ghazali, Abu Hamid Muhammad. (1993). Miyar al-Ilm fi al-Mantiq. Beirut: Dar wa Maktabat al-Hilal.
Goodman, L. E. (1987). Al-Ghazali and Hume on causality. Islamic Philosophy and Western Thought, 448–472.
Kukkonen, T. (2010). Al-Ghazali on the signification of names. Vivarium, 48, 55–74.
Mulla Sadra, Sadr al-Din. (1362). Al-Lamaat al-Mashriqiyya fi al-Funun al-Mantiqiyya. Tehran: Agah Publishing.
Tavakkolipour, M., et al. (1395). Ghazali’s view on the language of religion. Journal of the Philosophy of Religion, 28, 25–46.
Yathribi, S. Y. (1383). The criteria of critique 2. Qom: Bustan-e Ketab Institute.
Yathribi, S. Y. (1390). Peripatetic philosophy. Qom: Bustan-e Ketab Institute.