پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

خوانشی تاملی بر زمینه های ورود و گسترش تشیع در لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیارگروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان، خرم آباد، لرستان، ایران
10.22034/api.2024.2021142.1009
چکیده
حرکت و هجرت شیعیان به سایر سرزمین­های،خارج از شبه جزیره عربستان بدنبال حوادثی چون حمایت حکام مناطق مختلف، سخت گیری های حکام اموی و عباسی و ... صورت گرفته و باعث  گسترش اندیشه تشیع در مناطق دیگری چون ایران وعراق شد. البته اختلافات آنها-شیعیان- با خلفای اموی و عباسی این روند را شدت بیشتری بخشید. منطقه­ای که ما امروزه به نام لرستان می­شناسیم از جمله مناطقی است که همواره از پایگاهها و مراکز تشیع بوده و امروزه ساکنین این منطقه همگی پیرو مذهب تشیع هستند.  این مقاله با اشاره­ای گذرا به پیشینه تاریخی لرستان به چگونگی نفوذ تشیع و گسترش آن در این منطقه جغرافیایی ایران پرداخته و درصدد یافتن پاسخی برای این سؤال است که عوامل تأثیرگذار بر پذیرش تشیع و راههای گسترش آن در لرستان کدام عوامل بوده­اند؟ نتایج بررسی­ها نشان­دهنده آن است که مهاجرت علویان، افزایش ورود امام­زادگان و سادات به مناطق مختلف ایران از جمله لرستان بدنبال مهاجرت امام رضا (ع)، نزدیکی لرستان به مناطق شیعه­نشین عراق، مهاجرت برخی گروه­های اعراب، شرایط خاص جغرافیایی منطقه، و در سال­های پس از آن تسلط مغولان بر سرزمین­های اسلامی از جمله دلایل گسترش تشیع در لرستان بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابودلف، مهلل خزرجی ( 1343 ). سفرنامه. ترجمه سید ابوالفضل طباطبایی. تهران: انتشارات زوار.
  2. ابن اثیر، علی بن محمد؛(1349) ، محمدابراهیم‌، باستانی‌ پاریزی‌، اخبار ایران‌ از الکامل‌ ابن‌اثیر. دانشگاه تهران. تهران‌: دانشگاه تهران.
  3. ابن اثیر، عزالدین(1371 )‌، الکامل، بر گردان سیدمحمدحسین روحانی، اساطیر، تهران.
  4. ابن رسته، احمد بن عمر ( 1365 ). الاعلاق النفیسه. ترجمه و تعلیق حسین قره چانلو. تهران: امیرکبیر.
  5. ابن طباطبا، ابراهیم بن ناصر ( 1381 ق). منتقله الطالبیه. به اهتمام محمدمهدی موسوی خرسان. النجف: مطبعه الحیدریه.
  6. ابن‌حوقل، محمد بن حوقل (1361)، ترجمه جعفر شعار، تهران، امیر کبیر.
  7. ‏‫ابو الفداء، اسماعیل بن علی. (۱۴۲۷). تقویم البلدان. چاپ 1، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
  8. ‏‫اقبال آشتیانی، عباس؛ و شمس‌الدینی، سجاد. (۱۳۹۰). تاریخ ایران پس از اسلام تاریخ اسلام و سلسله‌های بعد از اسلام در ایران. تهران: اروند.
  9. اقتداری، احمد ( 1375 ). خوزستان و کهگیلویه و ممسنی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  10. اشپولر، برتولد ( 1386 ). ایران در قرون نخستین اسلامی. ترجمه مریم میر احمدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  11. امان الهی بهاروند، سکندر( 1366)قوم لر، انتشارات آگاه، تهران
  12. ‏‫ایزدپناه، حمید، (1376)آثار باستانی و تاریخی لرستان، جلد اول، چاپ دوم، انتشارات آگاه، تهران
  13. آمیه،پیر(1349) تاریخ عیلام، شیرین(اسلامی ندوشن) بیانی (مترجم) - نشر دانشگاه تهران
  14. محمّد شعبان(بی تا) عبدالحی،الثورة العبّاسیه، ترجمة عبدالمجید القیسی از انگلیسی به عربی، بی‏جا، دارالدراسات الخلیجیه.
  15. بلاذری‌، احمدبن‌ یحیی‌؛ و آذرنوش، آذرتاش. (۱۳۴۶). فتوح‌ البلدان‌ بخشی‌ مربوط به‌ ایران‌. سلسله انتشارات بیناد فرهنگ ایران. تهران‌: بنیاد فرهنگ ایران.
  16. بهرامی، روح الله(1388)سلسله والیان لرستان، انتشارات دانشگاه لرستان، تهران.
  17. بیانی، شیرین (۱۳۷۱) دین و دولت در ایران عهد مغول: حکومت ایلخانی، نبرد میان دو فرهنگ (جلد 2) (ج ۱–2). تهران، نشر دانشگاهی.
  18. ترکمان،اسکندربیک (1382) تاریخ عالم آرای عباسی، به تصحیح محمد عباسی، چاپ اول،  تهران، امیر کبیر.
  19. جعفریان، رسول. (۱۳71). تاریخ‌ تشیع‌ در ایران‌ از آغاز تا قرن‌ هفتم‌ هجری‌. سازمان‌ تبلیغات‌ اسلامی‌. تهران‌: سازمان‌ تبلیغات‌ اسلامی‌.
  20. ‏‫جهانگشای خاقان ،تاریخ شاه اسماعیل،(1346) چاپ اول اسلام آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
  21. خوافی،احمد بن محمد(1339)مجمل فصیحی،به تصحیحمحمود فرخ،انتشارات کتابفروشی باستان، مشهد.
  22. خودگو، سعادت،(1378)اتابکان لر کوچک، انتشارات افلاک، خرم­آباد.
  23. دهخدا، علی اکبر ( 1373 ). لغت نامه. تهران: دانشگاه تهران.
  24. ‏‫دینوری، احمد بن داود. (۱۳71). أخبار الطوال‏ / ترجمه، ترجمه‌ی محمود مهدوی دامغانی، نشر نی.
  25. دمورگان، ژاک (1339) تحقیقات جغرافیایی هیات فرانسوی در ایران، ترجمه کاظم ودیعی، تبریز، انتشارات چهر.
  26. رضوی؛ سید ابوالفضل و عزیز گل افشان. (۱۳۹۴). تأملی بر زمینههای ورود تشیع به خوزستان در قرون نخستین اسلامی، پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران، دانشگاه پیام نور، تهران.
  27. شهرستانی، محمد بن عبد الکریم. (۱۴۱۵). الملل و النحل (شهرستانی). محمد بن عبدالکریم شهرستانی و امیر علی مهنا، تحقیق علی حسن فاعور. چاپ 4، بیروت: دار المعرفة.
  28. طوسی، ابوجعفرمحمد بن حسن ( 1348 ). اختیارمعرفه الرجال (معروف به رجال کشی). تصحیح و تعلیق حسن مصطفوی.
  29. فیروزآبادی، محمد بن یعقوبِ ( 1412 ق). قاموس اللغه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  30. قزوینی رازی، عبد الجلیل ( 1358 ). النقض. به تصحیح جلال الدین محدث ارموی. تهران: انتشارات انجمن آثارملی.
  31. قمی، حسن بن محمّد بن حسن،(1361) تاریخ قم، ترجمة حسن بن علی بن حسن بن عبدالملک قمی، تصحیح سید جلال‌الدین تهرانی، تهران، توس.
  32. کرمر، جوئل. ل. ( 1375 ). احیای فرهنگی در عهد آل بویه،ترجمه محمد سعید حنایی کاشانی. تهران: مرکز نشردانشگاهی.
  33. ‏‫کسروی، احمد. (۱۳۸۴). تاریخ پانصد ساله خوزستان. احمد کسروی. چاپ 1، تهران: دنیاى کتاب‏.
  34. لسترنج، گی ( 1373 ). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجم ه محمود عرفان . تهران : انتشارات علم ی و فرهنگی.
  35. ‏‫محمدی اشتهاردی، محمد. (۱۳۸۳). بابی‌گری و بهایی‌گری [مولود مدعیان دروغین نیابت خاص از امام زمام(عج)]. محمد محمدی اشتهاردی. چاپ 2،گلستان ادب، قم.
  36. مدرسی طباطبایی، حسین ( 1386 ). مکتب در فرایند تکامل. ترجمه هاشم ایزد پناه، تهران: انتشارات کویر.
  37. مستوفی، حمد الله بن ابی بکر. (۱۳۶۴) تاریخ گزیده. عبد الحسین نوایی. چاپ 3، تهران: امیر کبیر.
  38. مسعودی، علی بن حسین؛ و مسعودی، علی بن حسین. (۱۳۶۵). التنبیه و الأشراف. ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده. چاپ 2، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  39. نوبختی، حسن بن موسی. (۱۴۰۴). فرق الشیعة. چاپ 2، بیروت: دار الأضواء.
  40. نویری،1364شهاب الدین احمد،(1364) نهایه الارب فی فنون الادب،جلد چهارم،ترجمه محمد مهدی دامغانی،چاپ اول، تهران.
  41. ولهاوزن، یولیوس،(1374) تاریخ سیاسى صدر اسلام، شیعه و خوارج، ترجمه محمودرضا افتخارزاده، تهران، نشرمعارف.
  42. یعقوبی، احمد بن اسحاق. (۱۳۵۶). البلدان. محمدابراهیم آیتی. چاپ 1، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  43. ‏‫یوزف، مارکوارت. (۱۳۷۳). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورنی. تهران،اطلاعات.

  • تاریخ دریافت 03 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 05 بهمن 1402
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1402