پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی

تبیین اشتراکات فرهنگی در زاگرس میانی (لرستان، ایلام و کرمانشاه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار جامعه‌شناسی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
10.22034/api.2024.710275
چکیده
این مقاله به تبیین اشتراکات فرهنگی در زاگرس میانی با تاکید بر سه استان لرستان، کرمانشاه و ایلام می‌پردازد. روش پژوهش کیفی و فنون گردآوری داده بررسی اسناد و مشاهده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در شرایط کنونی سه عامل سبب پایین آمدن روابط اجتماعی در سه استان است. نخست، سه شبکۀ سکونت‌گاه پیشکوه، پشتکوه و کرمانشاهان که روابط درون شبکه‌ای زیاد و برون شبکه‌ای اندکی دارند.  دوم، ناهمواری‌های تمایزآفرین و سوم، زیرساخت‌های ارتباطی فراوان در مناطق مجاور. با وجود ارتباطات اندکِ این سه شبکه، اشتراکات فرهنگی زیادی میان آنان وجود دارد که گستردگیِ نظام خانواده و خویشاوندی، سیاست ایلی، مناسک سوگ و سور، رقص و غذا از جمله بارزترین آن‌ها هستند. دلایل اصلی این اشتراکات در شیوۀ تولید کوچروی است که از طریق شبکۀ ارتباطی ایل‌راه‌ها در زاگرس میانی اشاعه پیدا می‌کرد. کوچروی سبب شکل‌گیری منش سخاوتمندی، سلحشوری، گسترش نظام خانواده و خویشاوندی، گروه‌گرایی، همیاری و همکاری و تسلط امر سیاسی است. این ویژگی‌ها از طریق ایل‌راه‌های شمالی-جنوبی و شرقی-غربی که از ارتفاعات الوند، گرین، سفیدکوه، کبیرکوه تا  دشت‌های شمال خوزستان، ایلام و غرب کرمانشاه اشاعه پیدا می‌کرد که به مثابۀ شبکۀ مویرگی در جای جای این سرزمین ارتباطات اجتماعی را ممکن می‌ساختند.
کلیدواژه‌ها

  1. افشار سیستانی، ایرج (1381)، مقدمه‌ای بر شناخت ایلا‌ت، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران، تهران: هما.
  2. -امان‌الهی بهاروند، سکندر (1367)، کوچ‌نشینی در ایران: پژوهشی درباره عشایر و ایلات، تهران: آگاه.
  3. -اندرسون، پری (1399)، گذار از عهد باستان به فئودالیسم، ترجمۀ حسن مرتضوی، تهران: ثالث.
  4. -ایزدپناه، حمید (1363)، آثار باستانی و تاریخی لرستان، تهران: آگه.
  5. -این‌خلدون، عبدالرحمن (1336)، مقدمه، ترجمۀ محمد پروین، تهران: علمی فرهنگی.
  6. -دوبد، بارون (1371)، سفرنامه لرستان و خوزستان، ترجمۀ محمدحسین آریا، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  7. -سلطانی، محمد علی (1381)، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان: ایلات و طوایف کرمانشاهان، تهران: سها.
  8. -سنجابی، علی­اکبرخان (1380)، ایل سنجابی و مجاهدت­های ملی ایران، تحشیه دکتر کریم سنجابی، تهران: شیرازه.
  9. -سنجابی، علی­اکبرخان (1383)، ایل سنجابی و مجاهدت­های ملی ایران، تحشیه دکتر کریم سنجابی، تهران: شیرازه.
  10. -صفی‌نژاد، جواد (1381)، شیوه‌های اخذ مالیات در مناطقی از عشایر لرنشین ایران، نامۀ انسانشناسی، دوره 1، شمارۀ 1، صص 31-17.
  11. -طلایی، حسن؛ نورالهی، علی و فیروزمندی شیره‌جین، بهمن (1393)، قوم باستانشناسی کوچ‌نشینی و ایل‌راه‌های غرب زاگرس مرکزی، جامعه‌شناسی تاریخی، دوره 6، شماره 2، 194-163.
  12. -قلی‌پور، سیاوش (1397)، «مناسک سوگ در ایل کاکاوند»، فصلنامه نامه انسان‌شناسی، 15 (27)، 147- 125.
  13. -قلی‌پور، سیاوش (1400)، «کوچ‌رَوی در ‌زاگرس میانی، ‌در‌دورة ‌قاجار»، مطالعات جامعه‌شناختی، 28 (2)، 183- 157.
  14. -قلی‌پور، سیاوش؛ سلیمانی شادرو کاوه؛ مرادخانی، همایون (1397)، «تغییرات اجتماعی ایل ترکاشوند در بستر تاریخ معاصر»، پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 11 (21)، 166- 141.
  15. -لمبتون، آن (1375)، ایران عصر قاجار، ترجمۀ سیمین فصیحی، تهران: جاودان خرد.
  16. -مظاهری، خداکرم و حقیقی، رضا (1394)، زاگرس مرکزی و مسیر ارتباطی منطقه‌ای و محلی، فرهنگ ایلام، دوره 14، شماره 39، 90-70.
  17. -Sheil, L. M (1856), Glimpses of Life and Manners in Persia, London: John

  • تاریخ دریافت 03 بهمن 1402
  • تاریخ انتشار 01 بهمن 1402