New researches in Islamic humanities studies

New researches in Islamic humanities studies

Inscriptions related to Shiism in historical monuments from the early Islamic centuries of Iran

Document Type : Original Article

Authors
Hosein Sedighian 1
Mousa Sabzi 1
Merdad Amiri 2
Shahram Rahnama 2
1 Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Lorestan, Khorramabad, Iran
10.22034/api.2022.705964
Abstract
So far, and citing historical and religious books from the early Islamic centuries, very valuable information has been published regarding Shiism. Based on these sources, it has been determined that during this period, Shiism had many followers in various cities and regions of Iran. However, when it comes to examining the archaeological findings of this period in Iran that are related to Shiism, not much comprehensive information has been published in this field. Given this, it was necessary to conduct an independent and purposeful study to examine such evidence in the current territory of Iran. The main question of the present study is whether archaeological evidence, such as inscriptions used in existing historical works, also confirms the influence and spread of Shiism in Iran during the early Islamic centuries. As a result, the present study was designed to examine historical works from the early Islamic centuries in Iran that are somehow related to Shiism. Since little archaeological evidence related to Shiism in Iran was identified from the first and second centuries AH, this article mainly examines works from the third to fifth centuries AH. The method of this research is descriptive-analytical and the method of collecting information is based on examining library resources and studying some historical artifacts in various museums inside and outside the country.
Keywords
Shiism
Iran
Early Islamic centuries
Inscription
  1. آزاد، میترا، 1381، معماری ایران در قلمرو آل­بویه، تهران، انتشارات کلیدر.
  2. آل­یاسین، محمدحسن، 1371، تاریخ حرم کاظمین، ترجمۀ غلام­رضا اکبری، مشهد، انتشارات کنگرۀ جهانی حضرت رضا (ع).
  3. اروجی، فاطمه و دیگران، 1395، نگرشی بر وضعیت شیعیان ایران طی سده­های سوم و چهارم هجری، نشریه رهیافت تاریخی، ش16، صص 1-18.
  4. اسماعیلی، یوسف، 1387، سیری در تاریخ تشیع مازندران از آغاز تا پایان سدۀ هشتم هجری، تهران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  5. افشار، ایرج، 1348، یادگار­های یزد، جلد اول، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی.
  6. امامی، محمد­جعفر، 1385، شأن نزول آیات قرآن برگرفته از تفسیر نمونه، قم، انتشارات مدرسه امام علی (ع).
  7. بلر، شیلا، 1396، نخستین کتیبه­ها در معماری دوران اسلامی ایران، ترجمه مهدی گلچین عارفی، تهران، نشر فرهنگستان هنر.
  8. ترابی طباطبائی، سید جمال، 1351، رسم­الخط اویغوری و سیری در سکه­شناسی، مجلۀ شماره 6 موزۀ آذربایجان، تبریز، چاپ شفق.
  9. تندرو، مهسا و خزایی، محمد، 1400، مطالعۀ تطبیقی طراحی و ساختار تزئینی کتیبه­های کوفی آثار دورۀ آل­بویه: در چوبی موزۀ ملی ایران و الواح چوبی آستان امام علی در موزۀ عربی قاهره، مجلۀ هنرهای صناعی ایران، دوره4، ش2، صص 5 – 18.
  10. پرورش، مرضیه و دیگران، 1394، بررسی کتیبه­های کوفی مسجد جامع نائین، مجله هنر اسلامی، دوره 11، ش23، صص 75 – 86.
  11. تندرو، مهسا و دیگران، 1399، پیشینه و شاخصه­های بصری تزیینات در چوبی امام­زاده حمزه دهدشت آل­بویه محفوظ در موزه ملی ایران، فصلنامه هنر اسلامی، ش40، صص 107 – 125.
  12. جعفریان، رسول، 1388، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران، نشر علم.
  13. جعفری­فرد، زهرا و دیگران، 1394، تلألو شعار­های شیعی بر آثار چوبی دورۀ سلجوقی تا آغاز دورۀ تیموری، نشریه شیعه­شناسی، ش52، صص 35 – 52.
  14. حاجی­تبار، مجید، 1393، نشان­شناسی مذهب شیعه بر مسکوکات علویان طبرستان، مجله مطالعات هنر اسلامی، ش20، صص 91 – 106.
  15. دادور، ابوالقاسم و حدیدی، الناز، 1390، بررسی نقوش منسوجات قرون اولیه اسلامی: از قرن اول تا اواخر دوره سلجوقی، نشریه جلوه هنر، ش6، صص 15 – 22.
  16. رضائی باغبیدی، حسن، 1393، سکه­های ایران در دورۀ اسلامی از آغاز تا برآمدن سلجوقیان، تهران، انتشارات سمت.
  17. روح­فر، زهره، 1396، نگاهی بر پارچه­بافی دوران اسلامی، تهران، انتشارات سمت.
  18. زابلی­زاده غضنفر­آبادی، وحیده و محترم، مهتاب، 1397، بررسی خط کوفی روی پارچه­های دوره اسلامی، نشریه پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، ش16، صص 125 – 146.
  19. زارع خلیلی، مریم و همکاران، 1399، بررسی نقش و نوشتار در منسوجات آل­بویه: مطالعۀ موردی پارچه­های مکشوفه در آرامگاه بی­بی شهربانو و نقاره­خانۀ شهر ری، مجله هنر­های صناعی ایران، سال3، ش2، صص 95 – 108.
  20. سرفراز، علی­اکبر و آورزمانی، فریدون، 1389، سکه­های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران، انتشارات سمت.
  21. سرافرازی، عباس، 1394، شعائر شیعی بر سکه­های اسلامی تا شکل­گیری حکومت صفویان، نشریه شیعه­شناسی، ش51، صص 7 – 26.
  22. سلیمانی، کریم و بهرامی، اعظم، 1390، پراکندگی جغرافیایی تشیع در خراسان در قرون نخستین اسلامی، مجله خراسان بزرگ، ش5، صص 34 – 43.
  23. شاهمرادی، سید مسعود، 1399، تاریخ تشیع در ایران بر مبنای سکه­شناسی: از آغاز تا تأسیس صفویه، تهران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  24. شاهمرادی، سید مسعود، 1399ب، بررسی و تحلیل نگرش حکومت­های ایران به مذهب تشیع بر مبنای متون مسکوکات: از قرن چهارم تا قرن هفتم هجری، نشریه پژوهشنامه تمدن ایرانی، ش4، صص 81 – 114.
  25. شاهمرادی، سید مسعود و منتظر القائم، اصغر، 1395، تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی تشیع در آذربایجان: از آغاز تا طلوع دولت صفوی، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  26. شایسته­فر، مهناز، 1384، عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه­نگاری تیموریان و صفویان، تهران، انتشارات مطالعات هنر اسلامی.
  27. شیخ­الحکمایی، عماد­الدین، 1372، کتیبه­های کوفی کازرون1، مجلۀ وقف میراث جاویدان، ش3، صص 94 – 101.
  28. شیخ­الحکمایی، عماد­الدین، 1398، اوراق سنگین3، مجلۀ بخارا، س24، ش134، صص 445 – 452.
  29. شیخ­الحکمایی، عماد­الدین، 1402، یادگار حضور امام رضا (ع) در مسجد جامع ساوه، مجلۀ گزارش میراث مکتوب، س6، ش3-4، صص 16-18.
  30. صدیقیان، حسین و همکاران، 1402، پیشینۀ تاریخی نماز جعفر طیار در اسناد باستان‌شناسی، منتشر نشده.
  31. علاء­الدینی، بهرام، 1394، سکه­های ایران از طاهریان تا خوارزمشاهیان، تهران، انتشارات فرهنگسرای میردشتی.
  32. فرای، ریچارد، 1364، تاریخ ایران کمبریج، ترجمه حسن انوشه، ج4، تهران، نشر امیرکبیر.
  33. فرجی راد، عبد­الرضا و ساعی، زهرا، 1390، تشیع در خراسان بزرگ، مجلۀ خراسان بزرگ، سال دوم، ش4، صص 113 – 131.
  34. فیض، عباس، 1350، گنجینۀ آثار قم، 2ج، قم، نشر مهر استوار.
  35. قزوینی رازی، نصیر­الدین ابوالرشید عبدالجلیل، 1358، النقض، تصحیح میر­جلال­الدین محدث، تهران: چاپخانه زر.
  36. قوچانی، عبدالله، 1364، کتیبه­های سفال نیشابور، تهران، انتشارات موزۀ رضا عباسی.
  37. قوچانی، عبدالله، 1375، بررسی کتیبه­های تاریخی مجموعه نطنز و مسجد جامع نائین، مجله اثر، ش 26 و 27، صص 132 – 142.
  38. قوچانی، عبدالله، 1380، تجلی علی (ع) بر سفالینه­های نیشابور، مجلۀ کتاب ماه هنر، ش 31 و 32، صص 17 – 19.
  39. کرمر، جوئل، 1375، احیای فرهنگی در عهد آل­بویه، ترجمه سعید حنائی کاشانی، تهران، نشر دانشگاهی.
  40. کلینی، محمد بن یعقوب، 1369، اصول کافی، تصحیح سید جواد مصطفوی، ج1، تهران، نشر علمیه اسلامیه.
  41. لین­پول، استانلی، 1363، تاریخ طبقات سلاطین اسلام، ترجمۀ عباس اقبال، تهران، نشر دنیای کتاب.
  42. مخلصی، محمد­علی، 1384، پژوهشی در کتیبه­های دوران اسلامی تخت­جمشید، تهران، انتشارات سازمان میراث فرهنگی و گردشگری.
  43. مفتخری، حسین و زمانی، حسین، 1386، تاریخ ایران از ورود اسلام تا دورۀ طاهریان، تهران، انتشارات سمت.
  44. مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد، 1361، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علینقی منزوی، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
  45. ملک­زادۀ بیانی، 1354، سکه­های حضرت ثامن­الائمه آلاف­التحیه و الثناء، مجله معارف اسلامی (سازمان اوقاف)، ش21، صص 39 – 54.
  46. مهجور، فیروز و عیدی­پور، زهرا، 1396، بررسی مستند پیشینۀ تشیع در استان فارس بر اساس کتیبه­های آثار چوبی دوران اسلامی، مجلۀ علمی – پژوهشی شیعه­شناسی، سال 15، ش 57، صص 159 – 188.
  47. نیشابوری، الحاکم، 1337، تاریخ نیشابور، تلخیص احمد بن الحسین بن احمد معروف به خلیفه نیشابوری، تهران، نشر ابن­سینا.
  48. هاشم معروف الحسنی، 1379، جنبش­های شیعی در تاریخ اسلام، ترجمۀ محمدصادق عارف، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
  49. هالم، هاینس، 1385، تشیع، ترجمه محمد­تقی اکبری، تهران، نشر ادیان.
  50. Flury, S. 1930, La mosquée de Nāyin, Syria, T11, pp 43 – 58.
  51. Ókane, B. 2006, The treasures of Islamic art in the museum of Cairo, New York, The American University in Cairo press.
  52. Wilkonson, Ch. K. 1973, Nishapur: Pottery of the Early Islamic Period, New­ York, The Metropolitan Museum of art.
New researches in Islamic humanities studies
Volume 1, Issue 1
March 1401
Pages 107-122