بررسی فقهی جرم‌انگاری حقوق نجومی

جمیاری, علی اکبر; مومنی, احسان

doi:10.22034/api.2022.705952

بررسی فقهی جرم‌انگاری حقوق نجومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

علی اکبر جمیاری

احسان مومنی

سطح چهارم فقه و اصول حوزه علمیه قم، قم ، ایران

10.22034/api.2022.705952

چکیده

حقوق نجومی هزینههای هنگفتی را بر جامعه تحمیل می‌کند و درعین‌حال به لحاظ شکل پیچیده اغلب آن‌ها کشف و تعقیب آن‌ها دشوار است. لذا سیاست کیفری قاطعی را می‌طلبد. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و پاسخ به سؤال اصلی: جرم انگاری حقوق نجومی در فقه اسلامی چگونه است؟ درصدد تبیین جرم‌انگاری حقوق نجومی از منظر فقهی است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی است و گردآوری اطلاعات به صورت فیش‌برداری بوده است. بر اساس یافتههای پژوهش، در حقوق اسلام قرار گرفتن اجرت در مقابل کار است. در منابع اسلام در خصوص پرداخت حقوق کارمند و کارگر سه مقوله معیشت – کارکرد – نیازهای مادی، ‌اجتماعی و روانی مطرح است. حرمت اکل مال به باطل و حرمت تعاون بر اثم،‌ از مهم‌ترین مبانی شرعی جرم‌انگاری حقوق نجومی در عصر حاضر بوده و بر اساس این مبانی هرگونه کار حرامی به موجب قاعده «التعزیر لکل حرام» حرام بوده و مجازات که حاکم اسلامی با توجه به شرایط و حساس بودن موضوع اعمال می‌کند از آثار وضعی دریافت حقوق نجومی است عقل انسان ورود هرگونه ضرری را نهی نموده این گونه نهی با توجه به مُفاد قاعده لاضرر در نهی حقوق نجومی تسری داشته به‌طوری که عقل انسان در کنار انصاف حقوق نجومی را خارج از عرف و مغایر با کارکرد نجومی بگیران دانسته و چنین دریافت‌هایی را جرم قلمداد نموده است و از آنجا که قاعده عدالت، حرمت اختلال نظام، اصل امانت‌داری با خیانت، ظلم و بی‌نظمی مبارزه می‌نمایند، حقوق نجومی را از مصادیق خیانت، ظلم و اختلال در نظام دانسته و نجومی بگیران را خائن و مخل امنیت اقتصادی و سیاسی جامعه محسوب می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

فقه

جرم‌انگاری

حقوق

حقوق نجومی

اسلام

آقا بابایی، حسین، گفتمان فقهی و جرم‌انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت، مجله فقه و حقوق؛ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سال دوم، 1384.
اسماعیلی، اسماعیل، اکل مال به باطل در بینش فقهی شیخ انصاری، کاوشی نو در فقه اسلامی، ش 1، 1373.
انصاری، مرتضی، مکاسب، دارالحکمۀ، چاپ دوم، قم ـ ایران، 1422.
توسلی زاده، توران، پیشگیری از جرائم اقتصادی، انتشارات جنگل جاودانه، چاپ اول، 1392.
جعفری، محمد تقی، ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه؛ نشر آستان قدس رضوی، 1392.
جمال الدین مقداد بن عبداللّه سیوری، کنز العرفان فی فقه القرآن، مترجم: عباس زراعت، تهران انتشارات: اندیشه‌های حقوقی، 1395.
حیدری‌نژاد، نصرالله، پول‌شویی از منظر حقوق کیفری ایران با رویکردی به نظام جمهوری اسلامی ایران، نشر قانون‌یار، تهران، 1397.
خویی، ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، قم: مکتبة الدّاوری، چاپ اول، 1377.
دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، تهران، چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم از دوره جدید، ج 11، 1377.
زمانی، علی اکبر، درآمدی بر ابعاد مفاسد و جرائم اقتصادی و پیامدهای آن بر امنیت ملی، فصلنامه کارآگاه، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس آگاهی ناجا، ش 7، 1388.
طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1389.
طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الأمامیة، چاپ سوم، تهران المکتبة المرتضویة،، ۱۳۸۷ هـ ق.
فاضل لنکرانی، محمد، آیین کیفری اسلام، قم، نشر مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، 1432.
فراهیدی، عبدالرحمن خلیل بن احمد، کتاب العین، مؤسسة دار الهجرة، چاپ دوم، ۱۴۰۹.
فیض کاشانی، ملا محسن، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1389.
مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار (جلد 2)، مصحح: محمدباقر محمودی, عبدالزهراء علوی، 1379.
محقق داماد، مصطفی، قواعد فقه، چاپ دوازدهم (تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۴۰۶ ه ق.
محمدی، حمید، ضبط‌ مصادره‌ و استرداد اموال، تهران: انتشارات گنج دانش، 1389.
مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقاهه، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، 1413.
منتظری، حسینعلی، ولایت فقیه فقه الدولة الاسلامیة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1408.
موسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد، فساد مالی و اقتصادی، ریشه‌ها و پیامدها، پیشگیری و مقابله، نشر جنگل، تهران، چاپ اول، 1388.
موسوی بجنوردی، حسن، القواعد الفقهیة، قم، نشر الهادی، ۱۳۷۷.
موسوی بجنوردی، محمدحسن، قواعد فقهیة، چاپ سوم، تهران، مؤسسه عروج، ۱۴۰۹ ه ق.
موسوی خمینی، روحالله، ترجمه تحریر الوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1392.
نوری، حسین‌بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، قم: موسسه آل‌البیت(ع)، الاحیاآ التراث، 1369.
همدمی خطبه سرا، ابوالفضل، فساد مالی، علل، زمینه‌ها و راهبردهای مبارزه با آن، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول، 1383.
ولیدی، محمد صالح، کتاب حقوق جزای عمومی (جلد دوم)، تهران: سمت، 1393.