واکاوی عناصر و کاربردهای آیرونی در سه نگاره‌ی منتخب مکتب شیراز در دوره‌ی آل اینجو

کارگر, رشید; شیبانی, فیروزه; بختیاریان, مریم

doi:10.22034/api.2022.705951

واکاوی عناصر و کاربردهای آیرونی در سه نگاره‌ی منتخب مکتب شیراز در دوره‌ی آل اینجو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رشید کارگر ¹

فیروزه شیبانی ²

مریم بختیاریان ²

¹ دکترا هنر

² عضو هیئت علمی

10.22034/api.2022.705951

چکیده

آیرونی به معنی طنز، استهزا و نشان دادن جنبه های متعارض یک متن یا اثر است که اغلب موجب خنده می شود. آیرونی همچنین به عنوان صنعتی تصویری در روایت یا فرم یک اثر تصویری به کار گرفته میشود. در این مقاله، آیرونی در سه نگارهی مکتب نگارگری شیراز و بهطور خاص دورهی آل اینجو بررسی میشود زیرا گمان میرود شرایط اجتماعیِ سلطهی مغولها موجب شده باشد هنرمندان ایرانی در تصویرگری و کتابآرایی، مفاهیمی را بهطور کنایی و آیرونیک بیان کرده باشند. پس هدف تحقیق یکی معرفی اجزای و کاربردهای آیرونی، و دیگری تحلیل کیفیِ آیرونی در محتوا و فرم سه نگاره از شاهنامه های مصور دوره آل اینجو شامل «به بند کشیده شدن ضحاک توسط فریدون»، «مرگ چهار همدل کیخسرو» و «اتهام سودابه به سیاوش» میباشد. مطالب تحقیق برآمده از دادههای کتابخانهای و مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی است. یافته های پژوهش نشان می دهد نگاره هایی بیشتر قابلیت تحلیل آیرونیک دارند که در آن سوژهی اصلی در مواجهه با شرایط عمیق و مطلقی چون مرگ یا موقعیت بغرنجی که منجر به مرگ ‌شود، قرار گرفته ‌باشند. در تمامی نگارههای بررسی شده، عنصر ذوقی وجود داشت و آیرونی ساختاری و آیرونی موقعیت در آنها بهکار گرفته شده بود.

کلیدواژه‌ها

عناصر آیرونی

نگارگری شیراز

آل اینجو

شاهنامه فردوسی

آدامووا،آدل و لئون گیوازالیان. (1383). نگاره‌های شاهنامه. ترجمه زهر فیضی. تهران :انتشارات فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری شیراز. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
احمدی، شهرام و شفیعی آکردی، نرگس. (1396). بررسی و تحلیل انواع برجسته و پرکاربرد آیرونی در مثنوی. زبان و ادبیات فارسی. 25 (28).
بینیون، لورنس و دیگران. (۱۳۶۷). سیر تاریخ نقاشی ایرانی. ترجمه محمد ایرانمنش، تهران: انتشارات امیرکبیر.
داد، سیما.(1392). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: انتشارات مروارید.
ریشار، فرانسیس.( 1383). جلوه‌های هنر پارسی: نسخه‌های نفیس ایرانی قرن 6 تا 11 هجری قمری موجود در کتابخانه ملی فرانسه. ترجمه عبدالله روح‌بخشان.تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
سلطانی کوهبنانی، حسن و صیدی، کامیار. (1399). تحلیل کاربرد جامعه شناختی انواع آیرونی در مصیبت نامه عطار نیشابوری. نشریه مطالعات زبانی بلاغی. (21).
صفایی،علی. (1392). نگاهی به جلوه‌های آیرونی در اندیشه و اشعار پروین اعتصامی. زبان و ادب فارسی. شماره 228.
ضیاءالدینی دشتخاکی، علی و رادفر، ابوالقاسم. (1394). جلوههای آیرونی نمایشی در شعر احمد شاملو. مجله ادبیات پارسی معاصر. 5(4).
علیپور اسماعیلی اناری، فتاح. (1391). بررسی تطبیقی طنز و آیرونی در سه اثر کلیله و دمنه، مرزبان نامه و بهارستان. پایان نامه. دانشگاه زابل.
کاپلستون، فردرریک. (1399). تاریخ فلسفه کاپلستون. ترجمه جلال‌الدین مجتبوی، جلد اول، تهران: نشر علمی فرهنگی.
کتبی، محمود. (1364). تاریخ آل مظفر. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران:انتشارات امیر کبیر.
لرستانی، زهرا. (1390). آیرونی در شعر معاصر. رساله دکتری. دانشگاه تربیت مدرس.
موکه، داگلاس کالین(1398). آیرونی. تهران: نشر مرکز.
Brooks, C. (1948). Irony & Ironic Poetry, College English, IX.
Chavalier, H. (1932). The Ironic Temper: Anatole France & his Time. New York.
Frye, N. (1957). Anatomy of Criticism. Princeton: Princeton University Press.
Hutchens, E. (1965). Irony in Tom Jones. Alabama press.
Stchoukine, I., (1936). La Peinture iranniene sous les derniers Abbasides et les Il-Khans. Bruges: Imprimerie Sainte Catherine.
Thompson, A.R. (1948). The Dry Mock, A study of Irony in Drama. Berkeley.
Titely, N., (1983). Persian Miniature Painting. England: Oxford.
Wright, A.H. (1953). Irony & Fiction. Journal of Aesthetic & Art , XII
c site on the northern edge of the Iranian Central desert (Dasht-e Kavir); Quaternary International. 300: 267-281.
ZEYNIVAND, M., (2017). An Acheulean biface from the Deh Luran Plain, Iran. Antiquity 91 357, e2: 1–5.