دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 5 10 2026 06 22 The influence of the economic, social and cultural contexts of the Dillman region on the success of the Alevi movement تأثیر بسترهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی منطقه دیلمان بر توفیق نهضت علویان 1 25 737434 10.22034/api.2026.2051327.1147 FA زینب قدمی دانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0009-0000-9038-288X علی بحرانی پور دانشیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران 0009-0000-9038-288X Journal Article 2025 12 30 Objective: This study was conducted to elucidate the role of the social, cultural, and economic conditions of the Daylam region in the emergence and success of the Alavid movement. The principal question of the research is how the structural characteristics of Daylamite society and the conditions prevailing there on the eve of the establishment of Alavid rule created the necessary grounds for the acceptance and consolidation of this government. Accordingly, the present study seeks to clarify the causes of the Alavids’ success in this region by examining the relationship among livelihood conditions, class relations, the cultural context, and social discontent. Method: The present research was carried out using a descriptive-analytical method and relying on library-based sources. In this regard, historical data related to the social, cultural, and economic conditions of Daylam were collected and analyzed in order to explain the role of these factors in the rise and establishment of Alavid rule. Results: The findings of the study indicate that, economically, the Daylam region possessed considerable potential for agriculture, development, and the expansion of rural settlements due to its favorable climate, abundant rainfall, and fertile soil. Socially, Daylamite society had a stratified structure consisting of nobles and aristocrats, dehqans, and commoners, in which the privileged classes enjoyed greater advantages. Alongside this situation, the imposition of heavy taxes on peasants and commoners, together with the neglect of the lower strata, contributed to the deepening of social divisions and the growth of public dissatisfaction. Conclusion: Based on the findings of the study, it may be concluded that the success of the Alavid movement in Daylam was not merely the result of a political or religious call; rather, it was rooted in the social, economic, and cultural context of the region. Class inequality, fiscal pressures, the deprivation of the lower strata, and the weak legitimacy of local rulers created conditions conducive to the spread of discontent and to society’s readiness to accept a new political force. In such a context, the Alavids were able to capitalize on these grievances and draw upon the existing capacities of the region to gain the support of part of the population and thereby pave the way for the establishment of the Alavid government in Tabaristan. هدف: این پژوهش با هدف تبیین نقش اوضاع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی منطقه دیلمان در شکل‌گیری و توفیق نهضت علویان انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که ویژگی‌های ساختاری جامعه دیلمان و شرایط حاکم بر آن در آستانه تأسیس حکومت علویان، چگونه زمینه‌های پذیرش و استقرار این حکومت را فراهم ساخته است. از این رو، پژوهش حاضر می‌کوشد با بررسی پیوند میان وضعیت معیشتی، روابط طبقاتی، بافت فرهنگی و نارضایتی‌های اجتماعی، علل موفقیت علویان در این منطقه را روشن سازد. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. در این راستا، داده‌های تاریخی مرتبط با اوضاع اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دیلمان گردآوری و تحلیل شده تا نقش این عوامل در ظهور و استقرار حکومت علویان تبیین شود. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که منطقه دیلمان از نظر اقتصادی، به سبب شرایط اقلیمی مناسب، بارندگی فراوان و خاک حاصلخیز، از ظرفیت قابل توجهی در کشاورزی، آبادانی و گسترش سکونتگاه‌های روستایی برخوردار بوده است. از نظر اجتماعی، جامعه دیلمان دارای ساختاری طبقاتی شامل نجبا و اشراف، دهقانان و رعایا بود که در آن، طبقات ممتاز از امتیازات بیشتری برخوردار بودند. در کنار این وضعیت، تحمیل مالیات‌های سنگین بر کشاورزان و رعایا و بی‌توجهی به طبقات فرودست، موجب تعمیق شکاف‌های اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی شده بود. نتیجه‌گیری: بر پایه یافته‌های پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که موفقیت نهضت علویان در دیلمان تنها محصول یک دعوت سیاسی یا مذهبی نبود، بلکه ریشه در بسترهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این منطقه داشت. نابرابری‌های طبقاتی، فشارهای مالیاتی، محرومیت طبقات فرودست و ضعف مشروعیت حاکمان محلی، زمینه گسترش نارضایتی و آمادگی جامعه برای پذیرش یک نیروی سیاسی جدید را فراهم کرده بود. در چنین فضایی، علویان توانستند با بهره‌گیری از این نارضایتی‌ها و اتکا به ظرفیت‌های موجود در منطقه، حمایت بخشی از جامعه را به دست آورند و زمینه تأسیس حکومت علویان طبرستان را فراهم سازند.

https://api.lu.ac.ir/article_737434_3857c7365fa13738d1982de9866567c5.pdf